-
Goed Gevoel - Logo
gezondheid/psycho
Goed Gevoel

Last van schuldgevoel? Gelukkig maar!

Een innerlijk stemmetje dat je berispt bij de zoveelste bonbon, een onrustig gevoel na een vergeten afspraak... Wie heeft er geen last van? schuldgevoelens zijn echter niet altijd zo slecht als je zou denken. Ze helpen je bijvoorbeeld ook je dieet vol te houden. Of te stoppen met roken. (Al blijft te veel natuurlijk nog altijd te veel...)
Je voelt je onrustig, tekortschietend, een stemmetje in je hoofd zegt dat je het anders had moeten doen... Kortom: je voelt je schuldig. Schuld-gevoel komt op naar aanleiding van allerlei gebeurtenissen: je eet een bonbon, je zegt een afspraak met een collega af, je spijbelt een college, of je past niet meer in maatje 38. Op het eerste gezicht lijken schuldgevoelens alleen maar lastig en vervelend. Toch hebben ze wel degelijk voordelen.

Positief of negatief?

Op zich is er niets mis met je schuldig voelen. Schuldgevoel is gewoon een uitdrukking van je geweten. Het weerhoudt je ervan om dingen te doen die niet goed zijn voor jezelf of voor anderen. Het zorgt ervoor dat je stopt met ongezonde gewoonten als roken of te veel junkfood eten. En je schuldig voelen wanneer je je kind te laat ophaalt bij de crèche, zorgt ervoor dat je de volgende keer waarschijnlijk wel op tijd zult zijn. Al bij al zorgt schuldgevoel er dus voor dat je dingen waar je geen zin in hebt, tóch doet. En dat kan zijn vruchten afwerpen: op je werk doe je bijvoorbeeld niet alleen de leuke maar ook de vervelende dingen, waardoor jij eerder in aanmerking komt voor promotie dan je luie collega. Schuldgevoelens kunnen je op die manier helpen bij het bereiken van je doelen. Ze zorgen er immers voor dat je niet de weg van de minste weerstand kiest en niet meteen toegeeft aan verleidingen. Mensen die last hebben van schuldgevoelens getuigen van doorzettingsvermogen, plichtsbesef en laten zien dat ze over een geweten beschikken.
Soms voel je je echter schuldig zónder dat daar een geldige reden voor is. Op dat moment gaan schuldgevoelens aan hun van nature nuttige functie voorbij. Stel, je komt te laat aan op je werk. Niet omdat je te laat van huis bent weggegaan maar omdat er onderweg een ongeluk is gebeurd waardoor een lange file is ontstaan. Je kunt je in deze situatie dan toch schuldig voelen, en dat terwijl het ongeluk op de snelweg niets met jou te maken had! In dat geval zijn schuldgevoelens onterecht en zitten ze je alleen maar in de weg. Onderzoek toont aan dat dergelijke onterechte schuldgevoelens zelfs ongezond zijn, zowel in psychisch als in lichamelijk opzicht.
Je onterecht schuldig voelen is mentaal vervelend omdat je jezelf ten onrechte pijnigt. Je blijft malen over wat je zogenaamd fout hebt gedaan, terwijl het eigenlijk helemaal niet aan jou ligt! Of je hebt het gevoel dat je tekortschiet, of dat de ander je nu vast niet meer aardig vindt. Door jezelf in te wrijven dat je tekortschiet, ondermijn je je zelfbeeld. In extreme gevallen krijg je zelfs een hekel aan jezelf, voel je je minderwaardig en onzeker.
De ene persoon heeft hier meer last van dan de andere. Maar ook al krijg je geen onzeker of minderwaardig gevoel, dergelijke schuldgevoelens verpesten op zijn minst het vermogen om te genieten, vooral bij vrouwen. Britse onderzoekers hebben in een studie de twee eens naast elkaar gezet: schuldgevoel en genot. De proefpersonen in dit onderzoek moesten op een schaal van 1 tot 10 aangeven hoe ze zich voelden bij een reeks plezierige activiteiten. Zo gaven proefpersonen aan het eten van een bonbon gemiddeld een 7 voor het plezier dat ze eraan beleefden, maar tegelijkertijd een 8 voor het schuldgevoel dat ze erbij voelden. Hetzelfde gold voor het overdag kijken naar soaps: ook deze bezigheid leverde meer schuldgevoelens op dan plezier. En dat terwijl je je kunt afvragen hoe erg het nu eigenlijk is om een bonbon te eten of om een keer overdag naar een soap te kijken.
Onterechte schuldgevoelens hebben naast psychische echter ook lichamelijke gevolgen. Mensen die zich schuldig voelen over dagelijkse pleziertjes zoals eten, drinken, snoepen, roken, tv-kijken of seks, hebben namelijk lagere niveaus van de stof immunoglobine A in hun speeksel. Een laag immunoglobine A-niveau wijst op een slechter functionerend immuunsysteem. Het advies van psychologen is dan ook dat je maar beter kunt genieten van je pleziertjes zo lang dat maar niet uit de hand loopt. Dat is een stuk gezonder!

Wanneer zijn schuldgevoelens onterecht?

Of schuldgevoelens positief dan wel negatief werken en of ze je helpen dan wel hinderen in het bereiken van je doelen, hangt dus af van het feit of ze al dan niet terecht zijn. Schuldgevoelens ontstaan doordat je het idee hebt dat je niet voldoet aan de eisen die je gesteld worden. Sommige van die eisen komen van jouw omgeving. Je baas verwacht dat je stipt om 9 uur op kantoor bent. Kom je tien minuten te laat, dan voel je je tekortschieten en schuldig. De meeste eisen stel je echter aan jezelf. Een stemmetje in je hoofd zegt bijvoorbeeld dat je er goed moet uitzien. Ga je jezelf toch te buiten bij McDonald's, dan voel je je daarover acuut schuldig. De vraag is nu of het stemmetje in je hoofd eisen stelt die echt van jóu afkomstig zijn. Wil jij slank zijn voor jezelf? In dat geval kan het schuldgevoel je helpen: het zorgt ervoor dat je van allerhande lekkernijen afblijft en dat je na verloop van tijd weer in je oude jeansbroek past. Het kan ook zijn dat het stemmetje van je geweten dingen roept die eigenlijk niet van jou zijn en niet bij jou passen. In dat geval gaat het om eisen die jou onbewust zijn 'aangepraat'. Deze onbewuste eisen komen bijvoorbeeld voort uit wat je vaak rondom je hoort. Het schoonheidsideaal uit de media is hiervan een voorbeeld. Je krijgt zo vaak te horen en te zien dat je slank 'moet' zijn, dat je er uiteindelijk zelf in gaat geloven. Heb je geen maatje 38, dan voel je je schuldig als je een gebakje eet, en dat terwijl maatje 38 misschien wel helemaal niet bij jouw lichaamsbouw past. Schuldgevoelens die op deze manier ontstaan, zijn onterecht en kunnen je danig in de weg zitten. Een andere belangrijke bron van onterechte schuldgevoelens ligt in de jeugd. Veel mensen krijgen in hun jeugd niet voldoende positieve aandacht. Dat wil zeggen, ouders belonen een kind te weinig voor wat het goed doet. Vaak letten deze ouders te veel op wat hun kind fout doet. Dan corrigeren ze het. Het kind krijgt op die manier onbewust de boodschap mee dat het chronisch tekortschiet. Ook krijgen kinderen het idee dat ze alleen als ze perfect zijn aandacht waard zijn. Kinderen nemen deze gevoelens mee naar de volwassenheid. Het streven naar perfectie en je schuldig voelen terwijl dat niet terecht is, blijft. Schuldgevoel komt dan voort uit een negatief zelfbeeld: je denkt dat je niet goed genoeg bent en daarom automatisch 'schuldig'.

Typisch vrouwelijk?


In het algemeen voelen vrouwen zich sneller schuldig dan mannen. Studies hebben aangetoond dat bijvoorbeeld lijnende vrouwen zich veel schuldiger voelen als ze toch een stuk gebak naar binnen werken dan lijnende mannen. Maar ook als het gaat over tv-kijken, te laat komen op je werk, alcohol drinken en roken, voelen vrouwen zich veel sneller schuldig dan mannen. Waarom voelen juist vrouwen zich zo snel schuldig? Is dat aangeleerd of aangeboren? Volgens psychologen komt dit omdat vrouwen van nature communicatiever en socialer ingesteld zijn dan mannen. Vrouwen maken meer deel uit van sociale netwerken (hebben bijvoorbeeld meer vriendinnen dan mannen vrienden hebben). Daarnaast praten vrouwen meer dan mannen over wat hen bezighoudt, over hun gevoelens. Al bij al staan vrouwen opener voor de mening en gevoelens van anderen, met als gevolg dat ze zich meer aantrekken van wat anderen van hen vinden en van 'wat hoort'. Mannen hebben daar minder last van. Zij slagen er beter in om zich af te sluiten voor wat anderen vinden en voor de eisen die anderen aan hen stellen. Vrouwen voelen zich dan ook veel sneller schuldig als ze (denken dat ze) niet voldoen aan de eisen die anderen hen opleggen.


Hoe buig je onterechte schuldgevoelens om? Hoe kom je nu van die hinderlijke schuldgevoelens af? Hoe kun je schuldgevoelens in jouw voordeel gebruiken?

1. Vraag jezelf: 'Van wie zijn de eisen in mijn hoofd?'
Belangrijk is om jezelf af te vragen waar jouw schuldgevoelens vandaan komen. Van wie zijn de eisen in je hoofd? Zijn het eisen van jezelf, vraag je dan af of ze wel haalbaar zijn. Wees niet te streng voor jezelf! Redelijke eisen helpen je veel meer bij het bereiken van jouw doelen dan te hoge eisen waaraan je toch niet kunt voldoen.

2. Zeg 'ik wil' in plaats van 'ik moet'.
Denk in termen van 'willen' in plaats van in termen van 'moeten'. 'Ik wil een 8 halen op dat examen' in plaats van 'Ik moet een 8 halen'. Je zult zien dat er dan een veel scherper onderscheid ontstaat tussen de eisen die je aan jezelf stelt en de eisen die anderen aan je stellen.

3. Word je bewust van onredelijke gedachten.

Het kan zijn dat je constateert dat het stemmetje in je hoofd andermans eisen verkondigt. Word je dan bewust van de irrationele gedachten die hiermee te maken hebben. Waarom moet je voldoen aan andermans normen? Vind je soms dat je perfect moet zijn, dat iedereen je aardig moeten vinden? Vervang deze onredelijke gedachten door andere, redelijkere gedachten die wel bij je passen. Bedenk dat dit jouw leven is, dat niemand perfect is en dat er altijd wel iemand is die jou niet aardig zal vinden.

4. Focus op positieve aspecten.

Als je jezelf een verboden pleziertje gunt, bijvoorbeeld een bonbon terwijl je op dieet bent, geniet er dan van. Focus op het positieve gevoel dat het je geeft. Realiseer je dat je anders net zo goed de chocolade kunt laten staan: het genieten wordt immers toch verpest door schuldgevoelens!

5. Bestempel schuldgevoelens als positief.

Erger je niet te veel aan het feit dat je je 'weer eens' schuldig voelt. Bedenk dat jij tenminste een geweten en plichtsbesef hebt en dat jij iemand bent die niet snel opgeeft.

Door Pieternel Dijkstra
Goed Gevoel, mei 2001

01/05/01 11u06
mailIcon print | | Meer bookmarks |

Deel jouw mening

met alle Goed Gevoel-lezeressen

 

Test jezelf! Pagina 1 van 4

Doe de burn-outtest Welk stresstype ban jij? Hoeveel zelfdiscipline heb jij? Hoe gevoelig ben jij voor heimwee? Wat is jouw sleutel tot succes? Ben jij een goede vriendin? Welke denkfouten maak jij? Hoe spiritueel ben jij? Hoe verdraagzaam ben jij? Wat vertelt jouw parfum over jou? Hoe vatbaar ben jij voor een bore-out? Hoe ga jij om met relatievalkuilen? Hoe sociaal competent ben jij? Hoe gezond maak jij ruzie? Hoe ga jij om met (moeilijke) collega's?
| 1 | 2 | 3 | 4 |