-
Goed Gevoel - Logo
gezondheid/psycho
Goed Gevoel

Borderline Overleven in een stormachtige zee

Jan heeft een goede job, maar thuis irriteert zijn vriendin hem soms zo, dat hij haar lievelingsjurk kapotscheurt. Claire pakt elke professionele uitdaging met beide handen aan, maar aan haar laatste onderneminkje verloor ze al haar geld én het vertrouwen van haar partner. Gewone verhalen over gewone mensen. Of toch niet? Achter de moeilijkheden van Jan en Claire gaat een veel groter drama schuil: borderline.

Borderline is de ietwat simplistische benaming voor een persoonlijkheidsstoornis die zich op de grens bevindt tussen een psychose (waarbij je last hebt van waanbeelden en hallucinaties) en een neurose (met vooral depressie, dwanghandelingen en angsten) - vandaar de term 'border'. In werkelijkheid gaat het om een geheel van psychiatrische symptomen die min of meer uitgesproken bij een persoon aanwezig zijn. De meest opvallende kenmerken zijn sterke stemmingswisselingen, zwart-witdenken, impulsiviteit, identiteitsproblemen, zelfverwonding, zelfmoordneigingen en aanvallen van psychische verwardheid. Een vergaarbak van vreemde verschijnselen waarmee men niet echt weg weet? 'Toch niet', zegt psychiater Guido Pieters van het Universitair Centrum Sint-Jozef in Kortenberg. 'Een bordeline-persoonlijkheidsstoornis of BPS is inderdaad een ziekte met heel veel facetten. Maar de kern van het probleem is eigenlijk samen te vatten in één woord: instabiliteit.'

Het leven is een chaos
Guido Pieters: 'Patiënten met BPS hebben voortdurend te kampen met grote schommelingen op alle vlakken: schommelingen in hun emoties, in hun denken, in hun gedragingen en relaties. Concreet betekent dit bijvoorbeeld dat ze 's ochtends dolgelukkig kunnen opstaan, maar tegen de middag in een diepe droefheid verzonken zijn; dat ze of uitermate positief, of extreem negatief tegen de dingen aankijken; dat ze zeer impulsief reageren: eerst doen en dan denken; dat ze mensen aanbidden, maar diezelfde mensen op basis van één futiel feit plots gaan haten...'
De neiging tot zelfverminking en zelfs suïcidaal gedrag dat veel borderliners kenmerkt, is een bijna logisch gevolg van al deze problemen. Wie voortdurend door heftige emoties wordt overspoeld, en geregeld geconfronteerd wordt met de puinhoop die zijn eigen gedrag heeft veroorzaakt, zoekt vaak een manier om zichzelf te straffen, bijvoorbeeld door automutilatie, of wil zelfs definitief ontsnappen uit de 'hel' die het leven met borderline kan zijn. Zelfverminking kan ook een poging zijn om in de chaos die het leven is zichzelf terug te vinden: 'Ik voel pijn, dus ik ben.'

Beter bekend, vaker ontdekt
De term 'borderline' dook voor het eerst op in de jaren '30, maar pas een halve eeuw later werd de ziekte duidelijk omschreven en als een aparte aandoening erkend. Om de diagnose te stellen wordt sindsdien gebruik gemaakt van de befaamde DSM-criteria (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders) die zijn opgesteld door de American Association of Psychiatry. Guido Pieters: 'Sinds een tiental jaar wordt BPS steeds vaker vastgesteld. Of dat nu is omdat er meer patiënten zijn, of omdat we alerter zijn geworden voor het probleem, dat laat ik in het midden. Feit is dat de laatste jaren veel onderzoek naar de stoornis is verricht, en dat de therapieën steeds beter op punt staan.'
'Recent onderzoek heeft bijvoorbeeld aangetoond dat ongeveer 2 procent van de bevolking aan BPS lijdt, en dat 20 procent van alle psychiatrische patiënten die in een instelling worden opgenomen, borderliners zijn. Naar schatting 75 procent van de borderliners zijn vrouwen, hoewel dit cijfer met een korrel zout moet worden genomen: er zijn sterke vermoedens dat nogal wat mannen die in het drugs- en alcoholmilieu en in de criminaliteit terechtkomen, in feite borderliners zijn bij wie de diagnose nooit werd gesteld. Bij vrouwen zullen bepaalde symptomen zoals agressie en vluchtgedrag minder op de buitenwereld en meer op zichzelf toegespitst zijn, waardoor ze sneller in de hulpverlening belanden met problemen zoals eetstoornissen of zelfverwonding.'

Oorzaak onbekend?

Over de ware oorzaak van borderline is nog niet zoveel bekend, maar algemeen wordt aangenomen dat het gaat om een combinatie van aanleg en uitlokkende factoren. BPS-patiënten zouden van nature al een aanleg hebben voor impulsief gedrag en sterke stemmingswisselingen. Als zij in hun kindertijd of jeugdjaren ook nog worden geconfronteerd met traumatische gebeurtenissen zoals een instabiele gezinssituatie, lichamelijk misbruik, verwaarlozing of agressie, dan legt dit een hypotheek op hun ontwikkeling tot een evenwichtige en zelfbewuste persoon. In dit verband is ook het begrip 'hechting' erg belangrijk.
Guido Pieters: 'Wie als baby of peuter nooit de kans heeft gehad om een hechte vertrouwensband op te bouwen met zijn moeder of een andere centrale verzorger, mist een essentiële vaardigheid in het leven. Kunnen hechten én loslaten is immers de basis van elke gezonde relatie. Veel gedragsproblemen vloeien voort uit de angst om weer eens afgewezen, gekwetst of verlaten te worden. Het is dan ook niet verwonderlijk dat de term 'hechting' niet alleen opduikt in het kader van BPS, maar in zowat elk onderzoek naar emotionele, psychische en gedragsstoornissen.'

Leren leven met borderline

Borderline beheerst je leven, zoveel is duidelijk. Zijn patiënten dan ook niet gedoemd om vroeg of laat in een psychiatrische instelling te belanden, al dan niet na een zoveelste 'opstoot' van agressie, suïcidaal gedrag of zelfverminking?
Guido Pieters: 'Zo'n vaart hoeft het gelukkig niet altijd te lopen. Borderline bestaat immers in heel veel gradaties, en een stevige sociale structuur kan ervoor zorgen dat patiënten minder snel de pedalen verliezen. Zo komt hier twee keer per week een man op consultatie die een hoge functie heeft in een bedrijf en zichzelf door de band goed onder controle heeft. Alleen relationeel loopt het bij Jan steeds mis: de kleinste opmerking van zijn partner kan zijn liefde voor die persoon doen omslaan in haat, wat steevast resulteert in emotionele én vaak ook materiële schade. Jan: 'Soms irriteert mijn vriendin me zo dat ik haar lievelingsvaas tegen de grond gooi of haar mooiste jurk aan flarden scheur. Daarna voel ik me zo rot en ben ik zo boos op mezelf dat ik mezelf iets zou kunnen aandoen. Ik smeek mijn vriendin dan om vergiffenis en zou alles voor haar doen. Maar ik begrijp dat voor een vrouw op een dag ook de maat vol is. En daar sta ik dan weer, alleen op de wereld.' Zo schetst Jan zelf zijn probleem. Of neem het voorbeeld van Claire, door haar omgeving weleens misprijzend omschreven als 'een vrouw van twaalf stielen en dertien ongelukken'. Ze werkte achtereenvolgens als zelfstandig etalagiste, nam een bloemenwinkel over, runde een nagelstudio en startte twee keer hogere studies. Aan elke professionele uitdaging begon ze met evenveel enthousiasme, maar bij de eerste hindernis of tegenslag verloor Claire al haar moed en gaf ze het hele plan op. Ook het contact met medeverantwoordelijken, geldschieters en zelfs klanten liep niet altijd van een leien dakje: één opmerking die in het verkeerde keelgat schoot, was voor Claire vaak genoeg om alle bruggen op te blazen. Na haar laatste 'mislukking', waarbij ze niet alleen haar laatste geld maar ook het vertrouwen van haar beste vriend verloor, kwam Claire via de huisarts in de psychiatrische hulpverlening terecht.
Claire: 'Ik heb mijn hele leven hoogtes en laagtes gekend. Voor mij is dat het leven. Maar hoe ouder ik word, des te meer mensen en middelen ik inzet en in mijn val meesleur. De therapie die ik nu volg, is er vooral op gericht om mijn dadendrang in juiste banen te leiden en om te leren moeilijkheden te overwinnen, in plaats van meteen af te haken.'
Guido Pieters: 'Borderline zit ingebakken in je persoonlijkheid, en die valt niet zomaar te veranderen. De behandeling is dan ook vooral gericht op het leren omgaan met de stoornis, méér dan op het wegwerken ervan. Een van de belangrijkste leerprocessen is hulp vragen: een patiënt moet leren om tijdig andere mensen in te schakelen zodra hij denkt dat zijn toestand gaat escaleren. Ook het probleem oplossende vermogen moet getraind worden: een moeilijkheid aanpakken in plaats van ze te ontlopen, het probleem bij jezelf zoeken in plaats van het in andermans schoenen te schuiven... De impulsiviteit moet worden bedwongen, en komt het toch tot een crisis, dan wordt getoond dat er andere manieren zijn om daarmee om te gaan dan zelfverminking, drugs, agressie of ander destructief gedrag. Ten slotte is het belangrijk dat de patiënt zijn eigen problematische gedrag vanop een afstand leert bekijken en doorprikken.'
Een moeilijk proces? Guido Pieters: 'Absoluut, en het vereist ook een grote inzet en deskundigheid van de psychotherapeut, die het vertrouwen van zijn patiënt moet winnen maar tegelijk de nodige afstand moet kunnen bewaren. Samengevat zou je kunnen stellen dat het leven van borderliners zich afspeelt op de golven van een stormachtige zee. Wij proberen te voorkomen dat ze telkens weer vanop de hoogste top van een golf naar de diepe bodem worden meegesleurd.'

Door Annemie T'Seyen
Met dank aan Jan en Claire voor hun anonieme getuigenis
(Goed Gevoel, januari 2003)

01/01/08 00u01
mailIcon print | | Meer bookmarks |

Deel jouw mening

met alle Goed Gevoel-lezeressen

 
Happy-Summer

Test jezelf! Pagina 1 van 4

Doe de burn-outtest Welk stresstype ban jij? Hoeveel zelfdiscipline heb jij? Hoe gevoelig ben jij voor heimwee? Wat is jouw sleutel tot succes? Ben jij een goede vriendin? Welke denkfouten maak jij? Hoe spiritueel ben jij? Hoe verdraagzaam ben jij? Wat vertelt jouw parfum over jou? Hoe vatbaar ben jij voor een bore-out? Hoe ga jij om met relatievalkuilen? Hoe sociaal competent ben jij? Hoe gezond maak jij ruzie? Hoe ga jij om met (moeilijke) collega's?
| 1 | 2 | 3 | 4 |