Wat als spreken moeilijk is?

Alle begin is moeilijk, daar is een kleuter die leert praten het vast mee eens. Vijf procent van alle kleuters heeft zelfs een stotterprobleem. Bij vier procent verdwijnt dat probleem vanzelf, het resterende procent kan baat hebben bij stottertherapie.

Er doen een heleboel fabels de ronde over stotteren. Mensen denken nog steeds dat het spraakprobleem wordt veroorzaakt door stress, of dat een slechte ademhaling de aanleiding zou zijn. Maar de slechte ademhaling die gepaard gaat met stotteren is net een gevolg en geen oorzaak. 'Stotteren is het resultaat van twee neurologische foutjes', weet Gert Reunes, logopedist en stottertherapeut.

Reunes heeft zelf nog gestotterd, als enige logopedist in Vlaanderen, en weet dus hoe het is om niet vlot te kunnen praten. 'Als je spreekt, gaat één hersenhelft dominant zijn. Bij mensen die stotteren ontbreekt die dominantie en worden allebei de hersenhelften gebruikt. Voorts wordt er ook minder naar de eigen spraak geluisterd dan bij mensen die wel vlot spreken.'

Spreken leer je aan als kind en soms gaat er al eens iets fout in dat proces. Hierdoor kan een kind beginnen stotteren. Als de ontwikkeling van de hersenen weer op schema raakt, gaat het stotteren gewoonlijk over. Maar ook erfelijkheid en psychologische factoren spelen een rol. Als je zelf stottert, heb je meer kans dat ook je kind zal stotteren, maar het is geen vaststaand feit. Net door het erfelijke aspect stotteren jongens vaker dan meisjes. 'Amper een kwart van alle stotteraars zijn meisjes. Op vlak van aandoeningen zijn mannen het zwakke geslacht, hé', lacht de stottertherapeut. Je persoonlijkheid, opvoeding en omgeving gaan bepalen hoe je zelf omgaat met stotteren. 'Er ontstaat een soort secundair stottergedrag', vertelt Gert Reunes. 'Mensen die zich onzeker voelen over hun spraak gaan vaak bepaalde situaties vermijden of vluchten in niet-praten. Hoe langer je stottert, hoe meer dit soort gedrag zich zal voordoen.'

NIEMAND IS STOTTERVRIJ!
Toch hoeven we ons geen zorgen te maken. Stotteren is enkel een probleem als jij of je omgeving er hinder van ondervinden. 'Maar er kan altijd iets aan gedaan worden', weet Gert Reunes. 'Je moet wel gemotiveerd zijn, want anders zal er weinig of geen verbetering in komen. Maar als de inzet er is, kan je heel ver komen. Ik ga niet zeggen dat je nooit meer zal stotteren, maar dat hoeft ook niet want iedereen hapert wel eens. Niemand is 100 procent stottervrij.' Er zijn verschillende manieren om stotterproblemen aan te pakken, want iedereen heeft zijn eigen stotterverhaal. Ongeveer de helft van alle mensen in Vlaanderen die stotteren, gaat naar een logopedist. Er bestaan verschillende behandelingen zoals Stuttering Modification, waarbij vaardigheden worden aangeleerd om het stottermoment te veranderen, of Fluency Shaping, waarbij nieuwe spreektechnieken worden aangeleerd. 'Omdat niet iedereen op dezelfde manier stottert, gaan we op maat werken', legt de stottertherapeut uit. 'Iedereen is anders qua ingesteldheid, en ook het secundaire stottergedrag speelt een grote rol. Bij mensen met spreekangst gaan we wat meer psychologisch werken zodat irrationele angsten overwonnen  kunnen worden.'

Alle logopedisten mogen mensen met stotterproblemen behandelen,  maar je kijkt toch beter uit naar gespecialiseerde therapeuten, hun ervaring kan belangrijk zijn. Tegenwoordig heeft men op scholen meer oog voor stotteren, vaak wordt er samengewerkt met een logopedist. 'Maar', waarschuwt Reunes, 'logopedisten die scholen bezoeken zijn er meestal om leerstoornissen aan te pakken en zijn dus niet gespecialiseerd in stotteren.'

EEN DURE ZAAK?
Vroeger was er een leeftijdsgrens van vijf jaar voor de terugbetaling van logopedie, maar die is nu afgeschaft. 'Daardoor zie je nu vaak dat ouders hun stotterende kleuter naar de logopedist sturen, terwijl het niet eens zeker is of dat kindje een langdurig stotterprobleem heeft',
zegt Gert Reunes. Gedurende twee aaneensluitende jaren krijg je 75 procent terugbetaald voor 192 sessies van een halfuurtje. 'Voor een kleuter zou dat voldoende zijn', legt de stottertherapeut uit. 'Maar volwassenen hebben mer nodig. Eigenlijk zijn 250 uren logopedie
voor hen het minimum.'
 
Al je je stotterprobleem wil aanpakken, hoef je niet direct een logopedist te contacteren. Er zijn ook zelfhulpgroepen voor stotteraars en er worden stotterbehandelingen gegeven door
mensen die zelf nog gestotterd hebben. 'Zelfhulp is vooral belangrijk op latere leeftijd, maar ook jongeren kunnen er veel aan hebben. Ik zie wel dat zulke initiatieven meer leven in Nederland dan in België', verduidelijkt Gert Reunes.

PRATEN HELPT
'Er is nog veel onwetendheid over stotteren', vertelt de  stottertherapeut. 'Het is een erg onderschat probleem, want de mensen die er last van ondervinden hebben vaak niet de stem
om er de aandacht op te richten.' Maar in de cursussen van een kleuterleidster staan ook maar enkele regeltjes over stotteren, terwijl toch vijf procent van alle kleuters stottert. Hoe de omgeving omgaat met het stotteren is ook heel belangrijk. Reunes: 'Stotteren moet
bespreekbaar blijven. Anders wordt het iets waar de stotteraar alleen mee zit.' Vooral voor ouders is dat belangrijk. Ze moeten erop letten dat ze met hun zorgen over stottergedrag het kind niet onnodig onder druk zetten. Probeer te luisteren naar 'wat' je kind vertelt, en niet 'hoe'.

Vermijd ook dat je telg zich gaat schamen of schuldig voelt. 'Net daarom moet je er over blijven praten', zegt de stottertherapeut. Kinderen hebben het nu wel makkelijker. In het
elektronische tijdperk kan je nog steeds sociaal actief zijn zonder dat je je mond nodig hebt. Email, sms en chat geven jongeren de kans om iemand te zijn en om in contact te blijven met
leeftijdsgenootjes. Je kan dat ook als vluchtweg beschouwen, want praten wordt nog steeds vermeden. 'Maar', zegt Gert Reunes, 'de vluchtweg die anders gebruikt wordt, namelijk zwijgen, is al helemaal geen oplossing. In het leven moet je doen wat je graag doet, en stotteren mag je daarbij niet afremmen.'

KEN JE EEN STOTTERAAR?
Dan is jouw rol als communicatiepartner bijzonder bepalend.

¿ Wees vooral heel geduldig, je gesprekspartner zal niet vlotter spreken omdat jij je druk maakt.
¿ Blijf de stotteraar aankijken, ook al kijkt die zelf weg.
¿ Vraag aan je gesprekspartner of je iets kan doen om te helpen, zoals het aanvullen van zijn zinnen.
¿ Probeer de stotteraar in de groep te betrekken.
¿ Vraag om iets te herhalen als je het niet begrepen hebt.
¿ Probeer zelf rustig te praten, mensen die snel spreken komen gestrest over.

BEKENDE STOTTERAARS
Het volgende lijstje beroemdheden bewijst dat stotteren slechts een klein obstakel is op de weg naar succes.

Charles Darwin, natuurkundige
Winston Churchill, Brits staatsman en premier
Marilyn Monroe, filmster
Bart Peeters, zanger en presentator
Stephen Hawking, wetenschapper
Bruce Willis, acteur
Prins Albert van Monaco
Noel Gallagher, gitarist van Oasis
Isaac Newton, grondlegger
van de klassieke mechanica
Julia Roberts, actrice
Arno, zanger
Tiger Woods, golfer
Porky Pig, personage uit de Looney
Tunes-tekenfilms
Andrew Lloyd Webber, componist en
theatermaker
Frans Bauer, zanger
Michelle Williams, singer-songwriter,
bekend van de groep Destiny's Child
Samuel L. Jackson, acteur

Uit Goed Gevoel, oktober 2009