Migraine, meer dan hoofdpijn alleen

Ongeveer elf procent van de Belgische bevolking lijdt aan migraine. Het merendeel daarvan zijn vrouwen. Hoewel het nog vaak als 'wat hoofdpijn' wordt afgedaan, kan migraine een zware impact hebben op je leven. Daarom is het belangrijk dat migraine goed behandeld wordt. Dr. Paul Louis, neuroloog en hoofdpijnspecialist aan het AZ Monica in Antwerpen, legt uit waarom.

Wat is het verschil tussen gewone hoofdpijn en migraine?
Dr. Paul Louis: 'Er bestaan meer dan 300 verschillende diagnosen van hoofdpijn. Er wordt een onderscheid gemaakt tussen 'primaire hoofdpijnen' - zoals migraine, spannings- en clusterhoofdpijn - en 'secundaire hoofdpijnen', die optreden ten gevolge van een aanwijsbare pathologie (tumor, hersentrauma, infectie,...). In beide gevallen worden dezelfde zenuwcircuits gebruikt, zodat het soort pijn soms moeilijk te onderscheiden is. Toch is een juiste diagnose uitermate belangrijk om een goede behandeling mogelijk te maken. Dat is tot nu toe niet altijd het geval: slechts vijftien procent van de personen met hoofdpijn raadpleegt hiervoor een arts.'

Aan welke symptomen herken je migraine?
'Migraine is een ziekte met diverse verschijnselen en de symptomen kunnen erg variëren van patiënt tot patiënt. Het is dikwijls een combinatie van verschillende symptomen. Een migraineaanval bestaat uit fasen. In de eerste (premonitoire) fase voelt de patiënt zich prikkelbaar, kan hij/zij een plotse drang naar bepaalde voedingswaren hebben, beginnen geeuwen of zich slapjes voelen. Deze voortekenen kunnen enkele uren tot zelfs een dag voor de aanval optreden. In de tweede fase is er vaak (voor 25 procent van de migrainelijders) sprake van een aura. De patiënt krijgt dan visuele uitval: hij/zij begint allerlei vreemde vlekken of lichtflitsen te zien. Soms zijn er eveneens gevoelsstoornissen, oriëntatieproblemen of spraakstoornissen. Ook nekstijfheid en nekpijn kunnen optreden. Zo'n aura duurt gemiddeld vijftien à twintig minuten, maar kan in extreme gevallen tot een uur aanhouden. Dan verdwijnt het aura en komt de hoofdpijn. Migrainehoofdpijn kan kloppend, stekend of drukkend zijn en is meestal halfzijdig, dus slechts aan één kant. In deze fase kan de patiënt misselijk zijn (braken) en overgevoelig reageren op licht, geuren en aanrakingen. En dan is er ten slotte de uitputtingsfase. De hoofdpijn is dan meestal verdwenen, maar de patiënt voelt zich fysiek en ook mentaal uitgeput. Men kan zich nog steeds niet goed concentreren.'

'Bij migraine kan de pijn snel ontstaan en binnen het halfuur zeer hevig worden. Tussen de aanvallen in zijn migrainepatiënten meestel hoofdpijnvrij. Bepaalde symptomen van migraine kunnen echter ook aanwezig zijn bij andere ziektebeelden. Daar moet de arts altijd alert voor zijn.'

Welke soorten migraine bestaan er?
'De meest voorkomende vorm is migraine zonder aura. De patiënt voelt een hevige pijn, is misselijk en overgevoelig voor licht of geluid. Dan is er de migraine met aura. De patiënt heeft last van visuele of gevoelsmatige stoornissen aan één kant van het lichaam (ook wel hemiplegische migraine genoemd). En dan is er ten slotte nog de basilaire migraine, waarbij de patiënt kampt met enorme duizeligheid en verlammingen langs beide kanten van het lichaam. Het is een migraine waarbij de hersenstam is aangetast. Deze vorm is veeleer zeldzaam.'

Wie loopt het meeste risico om migraine te krijgen?
'Mensen zijn genetisch voorbestemd om migraine te krijgen, maar vrouwen lopen ongeveer drie keer meer kans dan mannen omwille van hormonale triggers. Vooral bij de vrouw in de premenstruele periode kunnen migraineaanvallen dagen na elkaar optreden. Ook kinderen van migrainelijders lopen beduidend meer risico. Want migraine is bijna met zekerheid een erfelijke ziekte. Het is een polygenetische aandoening, wat betekent dat niet één maar meerdere genen een rol spelen.'

Wat veroorzaakt migraine?
'Naast de genetische aanleg zijn er bepaalde triggers die migraine kunnen uitlokken:

* Hormonaal: we zien dat migraine na de menopauze vaak afneemt of zelfs geheel verdwijnt. Bovendien blijken vrouwen die de anticonceptiepil nemen méér last te hebben van migraine, vooral tijdens de pilvrije dagen. Dit kan soms opgelost worden door een niet-oestrogene pil voor te schrijven.

* Voeding: migrainepatiënten kunnen in wisselende mate gevoelig zijn aan bepaalde voedingsstoffen. Ook dit verschilt erg van persoon tot persoon. Het zijn vooral voedingsmiddelen met tyramine of bereidingen waar additieven aan toegevoegd zijn (nitrieten, mononatriumglutamaat, aspartaam) die aanvallen kunnen uitlokken.

* Slaapstoornissen: te weinig slaap of juist té veel slapen.

* Extreme fysieke inspanningen.

* Stress: spanning en dan vooral het opkroppen van problemen. Maar ook in de rustperiode die volgt op stress kan men migraine krijgen, de zogenaamde weekendmigraine.

* Weersomstandigheden: de daling van de luchtdruk kan bij sommige patiënten migraine uitlokken.'

Hoe lang duurt een aanval?
'Tussen vier en 72 uur. Maar de hoofdpijn kan ook korter aanhouden bij kinderen en bij volwassenen zelfs langer dan 72 uur.'

Hoe wordt migraine het best behandeld?
'Een migraineaanval kan men acuut - dit betekent op het moment van de aanval zelf - behandelen met medicatie. Maar wanneer iemand erg vaak aanvallen krijgt, is het nodig om te kiezen voor een preventieve behandeling. Deze behandelingen worden gedurende zes à twaalf maanden gegeven, soms langer. Diverse medicaties hebben een gunstig preventief effect op migraine: betablokkers, serotonine-antagonisten en anti-epileptica. Vaak is een lage dosis van deze laatste medicaties voldoende om migraine zeer succesvol te behandelen.'

'Ook het bijhouden van een migrainedagboek en het opsporen van uitlokkende factoren is essentieel. De kalender wordt samen met de arts besproken en het nut van preventieve medicatie kan hierdoor geobjectiveerd worden. Op deze manier krijgt de patiënt zicht op zijn ziekte en de evolutie na inname van medicatie.'

Maar dagelijks pijnstillers slikken zou het probleem erger maken?
'Dat klopt. Uit onderzoek blijkt dat een groot aantal patiënten met terugkerende hoofdpijn hiervoor geen arts raadpleegt. Zelf beginnen dokteren met pijnmedicatie is echter af te raden. Verkeerd gebruik van pijnstillers kan op termijn leiden tot chronische hoofdpijn en orgaanbeschadiging (maag, lever, nier, hart en bloedvaten). Die evolutie naar chronische hoofdpijn kan door een juiste behandeling met andere medicatie voorkomen worden. Migrainepatiënten zijn daarom niet veroordeeld tot levenslang pillen slikken. Soms vermindert of verdwijnt migraine met de jaren.'

Wat moet je doen bij een zware migraineaanval?
'Een passende acute medicatie (triptanen en een middel tegen misselijkheid) innemen en rusten. Inspanningen leveren bij een migraineaanval verergert de pijn. De acute medicaties bestaan in diverse vormen: tabletten, smelttabletten, neussprays, zetpillen en ook een vorm die men onderhuids kan inspuiten. Het is evident dat bij personen met erge misselijkheid en braken de behandeling via de mond weinig zin heeft en een andere toegangsweg noodzakelijk is. Momenteel loopt een zeer intensief onderzoek naar nieuwe middelen voor migraine (calcitonine-gen-gerelateerde peptide). Er is dus hoop voor migrainelijders.'

Voeding & migraine
Het is niet nodig om meteen alle voedingsmiddelen die migraine kunnen uitlokken uit je voeding te schrappen. Je kan beter iets uitproberen en dan afwachten of je migraine krijgt. Als je er geen last van hebt, is er geen noodzaak om dit product te mijden. Voedingsmiddelen die migraine kunnen uitlokken, zijn:
* alcohol
* chocolade
* bananen
* pulp van citrusvruchten
* noten
* uien
* paddenstoelen
* gerookte haring
* kaassoorten: voornamelijk oude en gefermenteerde kaas
* sommige diepvriesproducten met mono-natriumglutamaat (smaakmaker)
* vleeswaren met nitrieten (charcuterie)
* 'light' producten met aspartaam

Doe de migrainetest
Er werd een (internationale) test ontwikkeld waardoor je heel snel kan weten of je aan migraine lijdt.

Beantwoord volgende vragen:
1/ Heeft je hoofdpijn je de voorbije drie maanden gedurende één dag of meer gehinderd in je activiteiten?
2/ Gaat je hoofdpijn gepaard met misselijkheid of maaglast?
3/ Heb je last van licht als je hoofdpijn hebt?

Wanneer je tweemaal 'ja' hebt geantwoord, heb je meer dan 80 procent kans dat je migraine hebt. Raadpleeg in dit geval een arts. Een verkeerd gebruik van pijnstillers kan chronische hoofdpijn in de hand werken.

Door Caroline Stevens
Goed Gevoel, mei 2009