-
Goed Gevoel - Logo
gezondheid/psycho
Goed Gevoel
Goed Gevoel
Goed Gevoel

Slikken we echt te veel? (en zo ja, waarom?)

Geen 'gewoner' medicijn als antibiotica. Van een eenvoudige verkoudheid tot een vervelende oorontsteking, een antibioticum is wat we willen. De laatste jaren doen echter alarmerende berichten de ronde over antibiotica die hun geneeskracht dreigen te verliezen. De reden: we slikken te veel van dit 'wondergeneesmiddel'. Is er reden tot paniek?

Als je het hebt over antibiotica, dan heb je het ook over bacteriën. Bacteriën worden vaak als iets 'vies' en ongezonds beschouwd, maar in feite zijn ze ongemerkt massaal aanwezig in onze omgeving. Op de hoorn van een telefoontoestel alleen al zitten naar schatting zo'n 4000 bacteriën per vierkante centimeter, op een bureau vind je er op eenzelfde oppervlakte al gauw 3000, wat ongeveer 400 keer meer is dan op een wc-bril!

Ook op en in de mens zelf zijn bacteriën met enkele miljoenen vertegenwoordigd, goed voor een gewicht van maar liefst één à twee kilogram. De meerderheid van die bacteriën is onschadelijk en zelfs nuttig. Je vindt ze onder meer in de darmflora, waar ze meewerken aan de vertering, of in de vagina, waar ze de zuurtegraad op peil houden en zo schimmelinfecties voorkomen. Deze nuttige soorten worden 'commensalen', wat letterlijk 'tafelgenoten' wil zeggen, genoemd.

Gevaarlijke tafelgenoten

Naast deze 'vriendelijke' tafelgenoten, dringen soms ook gevaarlijke bacteriën het lichaam binnen. Zij kunnen infecties veroorzaken en worden de 'pathogenen' (of'ziekteverwekkers') genoemd. Tegen die ziekmakende indringers zet ons lichaam de witte bloedlichaampjes in. Vaak kunnen die op eigen kracht de pathogenen overwinnen.

Sommige kwaadaardige bacteriën vermenigvuldigen zich echter zo snel, dat de witte bloedlichaampjes na verloop van tijd de strijdbijl moeten begraven. Een antibioticum (letterlijk 'tegen het leven'), een chemisch geneesmiddel dat aangemaakt wordt via schimmels, kan dan beletten dat de bacteriën zich blijven vermenigvuldigen en het zieke lichaam helpen om opnieuw een natuurlijke weerstand op te bouwen.

Grote verwarring

De grote verwarring die bestaat bij antibioticagebruik, is dat niet alleen bacteriën het lichaam kunnen aantasten en allerlei ziektes doen ontstaan, ook virussen kunnen hun duit in het zakje doen en een hele resem infecties veroorzaken. Virussen zijn net als bacteriën levende micro-organismen, maar ze zijn veel kleiner en moeilijker te bestrijden dan hun 'grotere broers'. Daar waar antibiotica een goede invloed hebben op bacteriële infecties, hebben ze op virussen geen vat. Daarom heeft het geen enkele zin om tegen verkoudheden, griepjes of keelpijn, die het gevolg zijn van een virus, een antibioticum in te nemen.
Je kan wel de indruk krijgen dat die medicijnen je helpen om te genezen, maar in feite gaat het om een natuurlijk genezingsproces. Na enkele dagen produceert het lichaam zelf voldoende afweerstoffen en verdedigingscellen om de ziekmakende indringers te kunnen uitschakelen.

'Snel' genezen

Maar waarom schrijven artsen dan toch antibiotica voor bij virale infecties als griep? Professor Herman Goossens, hoofd van het labo microbiologie van het UZ van Antwerpen: 'Dat heeft onder meer te maken met het feit dat een griep kan lijken op een longontsteking, wat een levensbedreigende bacteriële aandoening is waartegen antibiotica noodzakelijk zijn. Een arts ziet zijn patiënt meestal maar één keer op consultatie en dat maakt de druk om hem te genezen groot. Stel dat de dokter ervan uitgaat dat het 'maar' griep is en het blijkt uiteindelijk om een longontsteking te gaan? Dan kan de patiënt sterven, en kan de arts zijn praktijk sluiten.'    

Allemaal heel begrijpelijk, maar wat met de steeds talrijker wordende geruchten over antibiotica die geen effect meer hebben en over bacteriën die ongevoelig of resistent worden voor de geneesmiddelen?

Te veel pillen
Op zich blijkt het resistent worden van bacteriën niet zo verwonderlijk. Sir Alexander Fleming, die in 1928 het antibioticum  penicilline ontdekte, ondervond vier jaar na zijn ontdekking al dat bepaalde ziektekiemen weerstand boden tegen het nieuwe geneesmiddel. Sommige bacteriën waren op korte tijd sterker geworden en hadden een manier gevonden om de werking van het antibioticum te neutraliseren. Dat bacteriën resistent worden is met andere woorden geen nieuw gegeven. Volgens professor Goossens gaat het om een natuurlijk fenomeen. 'Een bacterie is een levend wezen en net zoals alle levende wezens muteren of veranderen ze. Door die mutaties kunnen bacteriën resistent worden voor antibiotica, omdat de ziektekiemen te sterk worden.'

Resistentie is een natuurlijk en onontkoombaar proces, de boodschap is alleen dat proces niet te versnellen. Maar net daar loopt het mis, want na ongeveer zestig jaar antibioticatherapie nemen we onnodig veel van de heilzame pilletjes in. Het gemiddelde antibioticaverbruik per inwoner en per jaar in België is zelfs één van de hoogste van Europa. Nationale antibioticacampagnes deden ons sinds 2000 van de tweede naar de zesde plaats in de geneesmiddelenrangorde dalen, maar het antibioticagebruik ligt nog steeds te hoog.

Neppatiënten

Dat bewees trouwens ook een recent onderzoek van Test-Aankoop. De consumentenorganisatie bezocht zesennegentig huisartsen en liet haar onderzoekers, allemaal kerngezond, zich voordoen als patiënten met keelpijn, zonder dat ze verdere klachten hadden. Van één op drie artsen kregen de Test-Aankoop-patiënten spontaan antibiotica voorgeschreven, terwijl de geneesmiddelen voor die aandoening allesbehalve nodig zijn. Na aandringen van de onderzoekers liep het percentage zelfs op tot vierenvijftig procent.
De voorgeschreven producten bleken bovendien in vijfentachtig procent van de gevallen nutteloos en ook te sterk voor het voorgewende ziektebeeld. De meeste artsen schreven meteen breedspectrum antibiotica zoals Augmentin(r) voor. Ziektes worden nochtans bij voorkeur eerst met de smalspectrum varianten, die enkel actief zijn tegen de bacteriën die verantwoordelijk zijn voor de infectie, behandeld. Door in eerste instantie smalspectrum antibiotica zoals penicilline te gebruiken, blijft de mogelijkheid open om in een later stadium de resistente bacteriën met een sterker breedspectrum antibioticum te lijf te gaan. Als patiënten meteen de sterkste antibiotica voorgeschreven krijgen en innemen, maakt dat bacteriën immers sneller resistent.

De schuldenaar

De arts wordt dus met de vinger gewezen, maar alle schuld voor het overdreven antibioticagebruik in de schoenen van de dokters schuiven, is te makkelijk. 'Smalspectrum antibiotica worden door de farmaceutische bedrijven in ons land bijna niet meer gemaakt, omdat de productie ervan te veel kost. Breedspectrum antibiotica kunnen voor meerdere aandoeningen gebruikt worden en zijn daardoor financieel interessanter', zegt prof. Goossens. 'Ze zijn bovendien gebruiksvriendelijker, omdat je er minder pilletjes van moet innemen.'
Ook patiënten zelf blijken hun steentje tot de overconsumptie van antibiotica bij te dragen, want dat artsen bij banale infecties toch naar zware geneesmiddelen grijpen, heeft ook te maken met de druk die patiënten uitoefenen. 'Patiënten beschouwen een antibioticum als een mirakelgeneesmiddel dat alles geneest. Wanneer de dokter het niet spontaan voorschrijft, vragen ze er vaak zelf om. Voor de arts - die betaald wordt per prestatie - leidt dat tot een dilemma, want als hij niks voorschrijft, kan de patiënt naar een andere dokter overstappen, wat gelijk staat met een verlies van broodwinning.'

De ziekenhuisbacterie
Het grenzeloos vertrouwen dat mensen in antibiotica hebben, blijkt vooral historisch gegroeid. Antibiotica werden in de twintigste eeuw beschouwd als wondermedicijnen en dat waren ze ook. Toen het geneesmiddel aan het eind van de Tweede Wereldoorlog op de markt kwam, konden ziektes als tuberculose en longontsteking, die voordien fataal waren, genezen worden. Antibiotica hebben zo miljoenen levens gered. Na die eerste positieve kennismaking, werden ze voor alle mogelijke infecties ingezet en zelfs toegevoegd aan zalven en cosmeticaproducten. Het duurde tot de jaren zeventig voor wetenschappers gingen inzien dat antibiotica door overmatig gebruik hun geneeskundige kracht langzaam verloren. Toch bleven landen, ook België, ze in grote mate voortgebruiken.  

Daar moeten we nu een hoge prijs voor betalen. 'Resistente bacteriën dreigen zich als een olievlek over onze maatschappij te verspreiden', aldus prof. Goossens, 'en ze bedreigen iedereen, want wie overmatig antibiotica gebruikt, is niet alleen een gevaar voor zichzelf, maar voor de hele volksgezondheid. Wie resistente bacteriën draagt, geeft die immers door aan andere mensen via aanraking, door te niezen, te hoesten...'   

Er moet dus dringend iets veranderen, want sneller dan we denken zullen zich ziektes ontwikkelen waartegen de bestaande geneesmiddelen niet meer opgewassen zijn. Prof. Goossens: 'Dat probleem doet zich nu al voor in België. Infectieziektes als tuberculose, hersenvliesontsteking en zware longontstekingen worden nu al niet meer zo makkelijk overwonnen. Ook de ziekenhuisbacterie wordt steeds meer resistent tegen antibiotica. In ziekenhuizen wordt in een vrij kleine groep heel veel antibiotica gebruikt, waardoor de resistentie nog sneller toeneemt. Bovendien worden de resistente bacteriën er makkelijk doorgegeven via de artsen en verplegers die van patiënt naar patiënt gaan. De situatie in ziekenhuizen is ondertussen zo dat er maar twee à drie antibiotica over zijn die nog weerstand kunnen bieden tegen bacteriën. De antibiotica raken er aan het eind van hun Latijn.'

Nieuwe antibiotica
Nieuwe antibiotica zoeken lijkt de meest voor de hand liggende oplossing, maar daar moet helaas weinig soelaas van verwacht worden. De laatste veertig jaar werden er nog amper nieuwe antibiotica op de markt gebracht. Veel farmaceutische bedrijven haken af, omdat het onderzoek naar antibiotica te duur is en te weinig oplevert en spitsen zich toe op de meer winstgevende zoektocht naar geneesmiddelen tegen chronische ziektes. Bovendien zullen bacteriën op termijn ook voor mogelijke nieuwe middelen resistent worden. Prof. Goossens: 'Bacteriën bouwen genetisch materiaal op. Ze nemen DNA op dat ze coderen als resistent tegen antibioticum A. Na enkele maanden komt daar product B bij, daarna C... Daarbij behouden ze telkens de voorgaande resistentie. Het heeft dus weinig zin om nieuwe antibiotica te ontwikkelen.'

Minder slikken

De enige én eenvoudigste oplossing om de heilzame werking van antibiotica veilig te stellen, is zo weinig mogelijk medicijnen slikken. De enige juiste boodschap is: antibiotica moeten voorbehouden blijven voor levensbedreigende bacteriële infecties, zoals longontsteking en hersenvliesontsteking, waarvoor ze bedoeld zijn. Onderzoek wees immers uit dat hoe minder antibiotica er in een land geslikt worden, hoe minder resistente bacteriën er voorkomen en hoe beter de werking van antibiotica behouden blijft. Prof. Goossens: 'De resistentie van bacteriën hangt inderdaad heel nauw samen met het antibioticagebruik. In landen als Nederland, Denemarken en Zweden waar weinig antibiotica worden voorgeschreven, is er veel minder of zelfs geen resistentie.' Als er geen of weinig antibiotica gebruikt worden, nemen de resistente bacteriën af omdat ze geen enkel nut meer hebben. Ze hoeven immers geen manieren meer te zoeken om de antibiotica te omzeilen. De gevoelige bacteriën waarop antibiotica dus nog wel vat hebben, kunnen dan opnieuw gaan overheersen en de natuurlijke populatie heropbouwen, een proces dat al gauw drie à vier jaar in beslag neemt.

Toch benadrukt prof. Goossens dat een omgekeerde situatie, waarin patiënten weigeren antibiotica te slikken, onnodig is. 'Kinderen of mensen die erg zwak of ziek zijn, hebben antibiotica vaak broodnodig. Als zij ze voorgeschreven krijgen, mogen zij ze zonder reden tot paniek innemen, ook al is dat een aantal keer per jaar.' Bij banale virale aandoeningen als verkoudheden en keelpijn, is uitzieken de boodschap.  

'Antibiotica zijn de enige geneesmiddelen die ons kunnen beschermen tegen gevaarlijke bacteriën. Het wordt dus hoog tijd dat we ze gaan koesteren', besluit professor Herman Goossens.

Door Lieve Claeys
(Goed Gevoel, oktober 2005)  



01/01/08 00u01
mailIcon print | | Meer bookmarks |

Deel jouw mening

met alle Goed Gevoel-lezeressen

 

Alles over