Hou je borsten gezond

Iedere vrouw kent het wel, het moment onder de douche dat je 'denkt' iets te voelen in je borst. Gelukkig is niet ieder knobbeltje meteen een reden tot paniek. Wij zochten uit hoe we onze borsten gezond kunnen houden.

Onze borsten evolueren voortdurend. Tijdens de puberjaren krijgen ze stilaan hun vrouwelijke vorm. Deze groei kan ongemakken zoals gevoeligheid, spanning en pijn met zich meebrengen. Op jonge leeftijd bevatten borsten weinig vetweefsel waardoor ze stevig aanvoelen. Bij de meeste vrouwen zijn de borsten niet gelijk: de ene borst is doorgaans iets groter dan de andere en ook de tepels bevinden zich niet helemaal op dezelfde hoogte.

Door het opzwellen van de melkklieren en het vasthouden van vocht zijn onze borsten op hun zwaarst tijdens de zwangerschaps- en borstvoedingsperiode. Nadien nemen de klieren, en dus ook de borsten, weer af in volume. Al die veranderingen laten hun sporen na en zorgen ervoor dat borsten na een zwangerschap minder stevig aanvoelen.

Naarmate we ouder worden, nemen de klieren in onze borsten verder af. Bovendien worden we vaak ook wat zwaarder, waardoor onze borsten steeds meer uit vet bestaan. En dat heeft gevolgen voor de vorm van onze borsten: hoe meer klieren, hoe steviger de borsten. Hoe meer vet, hoe genadelozer de zwaartekracht toeslaat.

Pijnlijke borsten
Ook tijdens de menstruatiecyclus veranderen onze borsten. Tijdens de week voor de menstruatie houden onze borsten meer vocht en water op waardoor ze maar liefst 30 procent in gewicht toenemen. Dit extra gewicht kan ervoor zorgen dat je borsten pijnlijk aanvoelen.

'Eén van de meest voorkomende klachten bij vrouwen,' weet Professor AminMakar, coördinator Borstkliniek ZNA Middelheim en gynaecologisch oncoloog ZNA Middelheim en UZGent. 'Gewoonlijk start de pijn een week voor de menstruatie en duurt deze tot enkele dagen erna. Er is geen reden tot ongerustheid: je kan het ongemak makkelijk verhelpen door extra vetzuren in te nemen. In samenspraak met je arts kan je tien dagen voor je menstruatie starten met linolzuur (omega 6) of alfalinolzuur (omega 3) in supplementvorm. Ons lichaam zet die vetzuren om in prostaglandines. Een tekort hieraan kan borstspanning in de hand werken. Je neemt de supplementen best tot de tweede dag van je menstruatie, rond de derde dag verliest de borst immers het meeste van het extra vocht. Ze kunnen helpen om emotionele premenstruatieklachten draaglijker te maken en bieden een gezond alternatief voor pijnstillers.'

Ook buiten de menstruatieperiode kunnen vrouwen soms een pijnlijk, stekend gevoel hebben in de borsten. 'Eigenlijk gaat het dan meestal louter om spierpijn, of meer bepaald pijn van de rug die naar de borst uitstraalt. De huidzenuwen van de rug lopen verder in de ruimtes tussen de ribben, waardoor we ook pijn ervaren in onze borstkas, ter hoogte van de borst. De remedie voor deze pijn is simpel: Voltarengel', verduidelijkt Prof. Makar.

Vrouwen met erg zware borsten klagen soms over pijn die zelfs tot in de hals kan uitstralen. Een borstreductie kan dan het overwegen waard zijn, al moet je er wel zeker van zijn dat de pijn wordt veroorzaakt door het gewicht van je borsten.

4 goedaardige knobbeltjes
Onder invloed van hormonale veranderingen kunnen borstklieren in omvang toenemen en knobbeltjes vormen. Niet ieder knobbeltje is een reden tot paniek.

1. In vele gevallen en voornamelijk bij jonge vrouwen gaat het om fibroadenomen, goedaardige bindweefselgezwellen. Een fibroadenoom voelt aan als een harde, goed afgelijnde en beweeglijke knobbel die je vaak makkelijk kan vastnemen. Onder invloed van pilgebruik, zwangerschap en menstruatiecyclus kan een fibroadenoom van vorm veranderen. Fibroadenomen zijn onschuldig en doorgaans pijnloos. Ze hoeven dus niet te worden verwijderd.

'Toch is het belangrijk om een knobbeltje altijd te laten onderzoeken, zelfs als men ervan uitgaat dat het om een fibroadenoom gaat,' stelt Prof. Makar. 'Een echografie, eventueel in combinatie met een onderzoek met magnetische resonantie (MRI), is hiervoor de beste techniek. Het geeft een idee over het aantal bindweefselknobbels dat zich eventueel in de borsten bevindt.

Bij vrouwen jonger dan 30 jaar is een mammografie geen goed idee. De borsten van jonge vrouwen zijn bijna volledig gevuld met klierweefsel, waardoor op het mammografische beeld bijna niets is te zien. Bovendien stel je de vrouw onnodig bloot aan straling. De vorm van een gezwel, hoe het aanvoelt of zelfs het radiologische beeld kunnen kwaadaardigheid niet 100 procent uitsluiten. Bij dergelijke knobbels is een biopsie-afname aangewezen. Dit gebeurt onder lokale verdoving via een kleine insnede.'

2. Ook borstcysten komen vaak voor. Een borstcyste is een met vocht gevulde weefselholte die ontstaat doordat een uitvoergangetje van een melkklier verstopt raakt. Als de borsten gespannen zijn, is een cyste te voelen als een ronde, stevige knobbel. Er kunnen meerdere cysten in één of beide borsten voorkomen die in de loop van de menstruatiecyclus groter of kleiner kunnen worden.

'Al is een cyste zelden kwaadaardig, toch moet de structuur ervan worden onderzocht,' weet Prof. Makar. 'Als de cyste dunwandig is en enkel vocht bevat, is er geen probleem en hoeft de cyste niet te worden verwijderd. Heeft de vrouw er last van, dan kan de cyste onder plaatselijke verdoving worden leeggezogen. Een cyste met een dikke wand en eventueel met bloedvaatjes en een aanwas binnenin wordt best weggenomen en verder onderzocht.'

3. Ook de ziekte van Reclus, een goedaardige aandoening van het klierweefsel, zorgt voor een lichte zwelling van de borstklieren. Voor de menstruatie kunnen één of meerdere knobbels of verhardingen worden gevoeld die vaak pijnlijk zijn. De borsten kunnen dan ook erg gespannen zijn. Zowel fibroadenomen, watercysten als de ziekte van Reclus zijn klierafwijkingen. Naarmate de vrouw ouder wordt, en de klieren minder actief worden, komen ze minder voor. Een vrouw in de menopauze zal er geen last van hebben, tenzij ze een hormoonsubstitutietherapie volgt die de klieren activeert.

4. Een lipoom, een laatste vorm van een goedaardig gezwel, is niet meer dan een opstapeling van vetcellen. Zo'n knobbeltje voelt mals aan en is niet pijnlijk. Een behandeling is dan ook niet nodig, tenzij de knobbel erg hinderlijk wordt.

Tepelvocht
Tijdens de zwangerschap is het normaal dat je langs beide tepels een witachtig vocht verliest. Je borsten maken zich immers klaar voor de borstvoeding. Bloederig tepelvocht tijdens de zwangerschap betekent niet per se dat er iets alarmerends aan de hand is, maar het moet wel worden onderzocht.

'Bij tepelverlies buiten de zwangerschap is het belangrijk om te weten of het vochtverlies al dan niet van beide tepels voortkomt,' stelt Prof. Makar. 'Vochtverlies langs beide tepels heeft meestal een hormonale oorzaak. Het komt vaak voor bij vrouwen die bijvoorbeeld het jaar ervoor nog borstvoeding gaven. We zien dan dat de prolactinespiegel in het bloed is verhoogd, waardoor de melksecretie wordt gestimuleerd. Met medicatie is dit probleem eenvoudig op te lossen. Is er slechts aan één zijde sprake van vochtverlies, dan is een hormonale oorzaak meestal uitgesloten. Kleurloos vocht wijst dan vaak op mastopathie of een ontsteking in de melkgang die met antibiotica is te verhelpen. Bloederig tepelvocht moet verder worden onderzocht.' Tepelvocht dat gepaard gaat met een intrekking van de tepel of een eczeemachtige huiduitslag wijst vaak op een ernstige aandoening.

Zo onderzoek je je borsten
Helaas is niet ieder knobbeltje onschuldig... Borstkanker treft in ons land nog steeds één op acht vrouwen. We kunnen het niet genoeg herhalen: laat een knobbeltje in je borst altijd onderzoeken!

Prof. Makar: 'In tegenstelling tot baarmoederhalskanker, waar we preventief kunnen werken door het nemen van uitstrijkjes en toedienen van vaccinaties, bestaat er voor borstkanker geen enkel preventief onderzoek. Alle onderzoeken zijn erop gericht om borstkanker in een zo vroeg mogelijk stadium op te sporen. Het probleem bij borstkanker is dat kankercellen zich heel snel kunnen delen, tot ze uiteindelijk een massa vormen. Zo'n massa is op mammografie zichtbaar vanaf het 1 mg weegt of 1,1 cm groot is. Helaas kan het soms jaren duren vooraleer een massa die grootte bereikt en kunnen er intussen al uitzaaiingen zijn. Dat is erg frustrerend.'

Zelfonderzoek is dus een must en doe je zo:

1. Voor de spiegel
Ga voor een spiegel staan en plaats één hand achter je hoofd. Let op veranderingen zoals een ingetrokken tepel of een intrekking van de huid. Ook zweertjes en roodheid kunnen een teken aan de wand zijn. Buig voorover en herhaal dit onderzoek.

2. Onder de douche
Water en zeep maken het makkelijk om over je borsten te glijden en zo je borsten aan een inspectie te onderwerpen. Leg je rechterhand achter je hoofd en onderzoek met je linkerhand je rechterborst. Werk in lijnen: van boven naar onder, naar boven. Maak vervolgens met gestrekte vingers kleine ronddraaiende bewegingen, van de rand van de borst naar de tepel. Vergelijk beide borsten met elkaar: wat je aan beide kanten voelt, is normaal. Je kan je borsten ook al liggend onderzoeken. Voor wie grote borsten heeft, is dit een goede techniek.

3. Enkele aandachtspunten
Naast knobbeltjes en intrekkingen van de huid of tepel laat je ook zweertjes, bloederig tepelvocht en roodheid best verder onderzoeken. Ook een vergrote lymfeklier onder de oksel verdient extra aandacht, al zijn vele vergrote okselklieren te wijten aan een banale aandoening. Zelfs bij een wondje op je vinger schakelt je lichaam over naar verdedigingsmodus, waardoor lymfeklieren onder je oksel lichtjes kunnen opzwellen. Na een drietal weken verdwijnt die zwelling vanzelf. Onderzoek je borsten niet vlak voor je menstruatie. Je borsten bevatten dan namelijk 30 procent meer vocht en water, wat een onderzoek bemoeilijkt.

4. Tijdens de zwangerschap
Tijdens de zwangerschap zijn borsten erg gezwollen waardoor een onderzoek niet eenvoudig is. Bij één op drie jonge vrouwen met borstkanker breekt de ziekte door tijdens de zwangerschap of tot een jaar na de bevalling. Daarom is het belangrijk je borsten nog voor de zwangerschap of in een vroeg stadium van de zwangerschap te
laten onderzoeken. Een zwangere vrouw heeft een hogere hormoonproductie en een lagere weerstand. Een laattijdige diagnose kan dus ernstige gevolgen hebben.

5. Echografische onderzoeken
Bij jonge vrouwen zijn MRI en echografie de aangewezen onderzoekstechnieken bij voelbare massa's of wanneer er een familiale overbelasting is van borstkanker. Vanaf 50 jaar onderga je best om de twee jaar een mammografie. Komt borstkanker in je familie voor, dan laat je je best al voor je 40ste onderzoeken. Bij erfelijke borstkanker is er sprake van een gendefect, zoals onder andere BRCA1 en BRCA2, dat het risico op borstkanker tot op 80 procent brengt. Vrouwen met zulke gendefecten dienen nauwgezet te worden opgevolgd. Vaak kiezen zij voor een preventieve borstamputatie en wegname van de eierstokken.

Gelukkig staat de medische wereld niet stil. Indien mogelijk wordt er gekozen voor huidsparende borstamputaties waarbij de borsten worden leeggemaakt en vervolgens worden opgevuld met vet van de buik. Het gevoel verdwijnt, maar in tegenstelling tot prothesen voelen de borsten natuurlijk aan en zijn ze qua uitzicht moeilijk te onderscheiden van natuurlijke borsten.

Door Lynn Guillaume
Goed Gevoel, juli 2010