Waarom nietsdoen moet

'Ik verveel me zo!' is een kinderkreet die net zozeer bij de vakantie
hoort als muggenbeten en zonnebrand. Perfectionistisch als we zijn,
schieten we meteen in gang, want verveelde kinderen worden immers vervelende kinderen, toch? Fout, menen pedagogen. Verveling geeft juist ruimte aan de verbeelding en is - als we bereid zijn ze toe te laten - de ideale voedingsbodem voor creativiteit.

NOBELPRIJS DANKZIJ NIETSDOEN
Verveling heeft om de één of andere reden een slechte reputatie. We 'vervelen ons dood'. We vinden dingen 'stomvervelend' of zelfs 'strontvervelend'. Voor de eerste christenen hoorde verveling bij de zeven doodzonden. Verveling stond gelijk aan luiheid, en wie het waagde zich te vervelen moest door God gestraft worden. Zwaar
gestraft worden nog wel. De Deense filosoof Sören Kierkegaard noemde verveling 'de wortel van alle kwaad'.

Verhalen over verveelde jongeren, die dan maar de criminele toer opgaan om zich te vermaken, geven hem op het eerste gezicht gelijk. En ja, verveling kán problematisch worden. Maar misschien kunnen we het ook anders bekijken: misschien ligt een deel van het probleem precies hierin dat zij nooit geleerd hebben zich te vervelen.

En in het verlengde daarvan: dat ze nooit geleerd hebben zichzelf te entertainen, de landerigheid en het beknellende gevoel de ruimte te geven, tot hun hoofd helemaal leeg was en er weer ruimte vrijkwam voor dromen en ideeën. Voor creativiteit.

Wie trouwens goed zoekt, vindt net zoveel filosofen en schrijvers die de lof van de verveling bezingen. Neem nu Scott Fitzgerald, auteur van onder andere 'The Great Gatsby'. Hij schreef: 'Verveling is geen eindproduct; het is juist een vroeg stadium van het leven en de kunst. Je moet door de verveling heen gaan, als doorheen een filter, voor het heldere resultaat tevoorschijn komt.'

En toen op een bijeenkomst van Nobelprijswinnaars de vraag gesteld werd waar ze hun grootste ideeën vandaan haalden, klonk het vrijwel unanieme antwoord: 'Uit het nietsdoen.'

STRESS VOOR DE OUDERS
Waarom hebben veel ouders het dan zo moeilijk wanneer hun kinderen zich vervelen? Zou het te maken hebben met onze controledrang? Het gevoel dat er voor elk probleem, groot of klein, een instantoplossing moet bestaan? Met schuldgevoel misschien, omdat we minder tijd met onze kinderen doorbrengen dan we zouden willen?

Of is het de dwangmatige gedachte dat we, nu boeken en tv-peuten allerhande ons vertellen hoe de ideale opvoeding eruitziet, perfect in staat zouden moeten zijn onze kinderen in ideale omstandigheden groot te brengen? En natuurlijk past verveling in geen geval in dat plaatje. Gelukkig is er de voetbalclub of de balletklas, en tussendoor wordt er viool of piano gestudeerd, toneel gespeeld of geturnd.

En als de verveling zelfs dan nog toeslaat, bestaan er goddank nog pretparken, computerspelletjes en dvd's, tegenwoordig ook in de auto te bekijken. Kwestie van de verveling geen kans te geven. Want verveelde kinderen, worden dat op den duur geen vervelende kinderen?

Dus spelen we met overgave de rol van hofnar voor onze prinsjes en prinsesjes. Het is lief, het is mooi en ontzettend goed bedoeld. Maar het is te veel. Pedagogen klinken eensluidend: we moeten op de rem gaan staan. Loslaten. Een stap achteruit zetten, diep ademhalen en onze kinderen opnieuw ademruimte gunnen.

VERVELING MAAKT CREATIEF
Volgens ontwikkelingspsycholoog Gerrit Breeuwsma, auteur van diverse boeken over psychologie en opvoeding, is verveling fundamenteel voor de gezonde mentale ontwikkeling van een kind. Verveling geeft leegte, en precies die leegte hebben we nodig om creatief te kunnen zijn. Maar, zo geeft hij toe, vreemd genoeg is verveling één van de moeilijkste dingen om onder de knie te krijgen.

En toch zie je het al bij baby's, die nieuwe dingen grondig gaan onderzoeken, maar beginnen te geeuwen en uiteindelijk jengelen als ze erop uitgekeken zijn.

Maar: 'Als je het kind steeds iets nieuws geeft, dan raakt het overprikkeld en leert het alleen nog maar snel en oppervlakkig notie van de dingen te nemen.'

We zijn te bezorgd, zo vindt hij. We zitten onze kinderen te dicht op de huid. In een tv-interview verwoordde hij het zo: 'Ik denk dat kinderen vooral de kans ontnomen wordt om zelf het heft in handen te nemen. De activiteiten die wij hen aanbieden, hebben vaak een educatief element, terwijl de oorspronkelijke behoefte van kinderen daar ver vanaf staat en veel meer verbonden is met aspecten van verbeelding, van een vrije invulling van tijd en ruimte.'

Leve de leegte, dus. En leve de verveling en verbeelding waarmee kinderen vorm kunnen geven aan hun dromen en verlangens.

Structurele verveling
Soms kan verveling structureel worden en wel in de volgende gevallen:

* Bij kinderen die nooit geleerd hebben zichzelf te vermaken, bijvoorbeeld. Kinderen met een overvolle agenda, of kinderen die eraan gewend zijn altijd en overal speelkameraadjes om zich heen te hebben. Alleen zijn staat voor verveling, en precies omdat zoveel goedbedoelende ouders het vervelend vinden wanneer hun kind zich verveelt, putten ze zich uit in het verzinnen van leuke activiteiten.

* Te veel speelgoed blijkt ook al nefast te zijn voor een gezonde speldrift: elk stuk speelgoed wordt even vastgepakt, maar snel weer neergelegd, omdat er nog zoveel meer is. Van spelen komt uiteraard niets meer in huis.

* Kinderen raken wel eens ontmoedigd als ze te veel kritiek krijgen. 'Heb jij nu alweer buiten de lijntjes gekleurd?' of 'Ik weet zeker dat jij een veel mooier huis kunt tekenen dan dat' of 'Gil toch eens wat minder als je speelt!' Het zijn allemaal zinnetjes die een ondernemende, enthousiaste kinderziel kunnen verlammen.

* Soms worden kinderen onzeker. Omdat hun ouders telkens weer demonstreren dat zij een mooiere tekening kunnen maken, alle gezelschapsspelen winnen en een veel steviger huis kunnen bouwen met legoblokken. Spelen en fantaseren wordt op die manier competitie, en meteen ook een stuk minder aantrekkelijk.

MOEDER, WAAROM VERVELEN WE ONS?
Verveling kan er soms zomaar zijn, zonder aanwijsbare reden. Landerigheid, niet weten wat te doen, een baaldag: niet leuk, maar net zomin erg. Heel soms is er ook meer aan de hand. Kinderen die op het punt staan ziek te worden, kunnen een paar dagen lang erg hangerig zijn en te kennen geven dat ze zich vervelen.

Maar verveling kan ook op boosheid en teleurstelling wijzen. Kinderen die stevig de wind van voren gekregen hebben, of die net gehoord hebben dat een gepland uitje niet kan doorgaan, verliezen soms een tijdlang elke zin in spelen. Tot ook dat weer overwaait.

Door: Kathleen Vereecken, uit Goed Gevoel augustus 2009.