De ene behandeling is de andere niet

- Soms zijn vruchtbaarheidsproblemen het gevolg van anatomische afwijkingen bij de vrouw, zoals endometriose, poliepen of vergroeiingen in de baarmoeder. Die kunnen vaak via een chirurgische ingreep worden hersteld. We spreken dan van fertiliteitschirurgie. Endometriosechirurgie vormt daavan het grootste aandeel. De aandoening komt namelijk voor bij 20 tot 50 procent van alle vrouwen met een regelmatige cyclus en van wie de partner een normaal spermastaal heeft. Het chirurgisch verwijderen van de endometriose kan voor deze vrouwen de kans op een zwangerschap in belangrijke mate verhogen.

- Sommige vruchtbaarheidsproblemen zijn geheel of gedeeltelijk te verhelpen door een hormonale stimulatie van de cyclus van de vrouw. Die kan bijvoorbeeld aangewezen zijn bij het uitblijven van de eisprong of een erg onregelmatige cyclus. Ook bij vruchtbaarheidsstoornissen zonder duidelijke oorzaak wordt soms overgegaan tot hormonale stimulatie. De hormoonbehandeling met 'pilletjes' of via injecties zal er dan toe leiden dat bij elke cyclus één of twee eicellen rijpen die dan aanleiding geven tot een eisprong of dat de cyclus (opnieuw) regelmatig wordt. Hormonale stimulatie maakt daarnaast ook deel uit van vruchtbaarheidsbehandelingen via IVF of ICSI (zie verder). In dat geval streeft de arts met de hormoontherapie naar een superovulatie: een eisprong waarbij niet één of twee, maar acht, tien of zelfs meer eicellen gelijktijdig uitrijpen. Dat kan de kans op succes bij IVF of ICSI aanzienlijk verhogen.

- KI of kunstmatige inseminatie is een techniek waarbij op het moment van de eisprong via een buisje sperma wordt ingebracht in het lichaam van de vrouw. Dit kan gebeuren met zaad van de man zelf (KIE of kunstmatige inseminatie met eigen sperma) of met donorsperma (KID), wanneer er sprake is van ernstige afwijkingen van het sperma of een probleem met de zaadproductie. KI kan een oplossing zijn bij bijvoorbeeld aangeboren vormafwijkingen van de vagina of problemen tijdens de seksuele betrekkingen die het normaal zwanger worden belemmeren (bv. erectie- of ejaculatiestoornissen, vaginisme).

- Zijn de zaadcellen niet krachtig genoeg om door de slijmprop in de baarmoederhals te geraken, dan zal overgegaan worden tot IUI of intra-uteriene inseminatie. Dit is een techniek waarbij sperma in het labo wordt voorbereid en op het moment van de eisprong, kunstmatig ingebracht wordt in de baarmoeder (uterus). De vrouw ondergaat daarbij een lichte hormonale stimulatie van de eierstok. Via echografische follikelmetingen en bloedafnames kan het geschikte moment voor inseminatie precies bepaald worden.

- Wanneer hormonale stimulatie van de eisprong en KI niet de verhoopte resultaten opleveren, biedt in-vitrofertilisatie of IVF mogelijk een oplossing. De bevruchting gebeurt daarbij in het lab. Buiten het lichaam dus. Wanneer er na menging van zaad- en eicellen bevruchting plaatsvindt, worden één of meer teruggeplaatst in de baarmoeder van de vrouw.

- Een meer gespecialiseerde vorm van IVF is ICSI of intracytoplasmatische sperma-injectie. Bij deze injectiebevruchting wordt één spermacel via een ultrafijne naald rechtstreeks in de eicel binnengebracht. De techniek kan uitkomst bieden waar andere behandelingen, zoals IVF, falen. Zelfs mannen die (zo goed als) geen zaadcellen hebben in hun ejaculaat kunnen via deze weg nog vader worden. De zaadcellen worden dan via MESA of microchirurgische epididymale sperma-aspiratie rechtstreeks uit de bijbal of via TESE of testiculaire sperma-extractie rechtstreeks uit de teelbal gehaald.

Meer lezen?
- 'Baby's gevraagd! Over de mogelijkheden en beperkingen van vruchtbaarheidsbehandelingen.' Thomas D'Hooghe, Paul Enzlin en Dirk Vanderschueren (Acco, 22 euro).
- 'De Verdwaalde Ooievaar. Als zwanger worden niet meteen lukt.' Isabelle Rossaert, i.s.m. vzw De Verdwaalde Ooievaar (Van Halewyck, 15 euro).
- Op www.deverdwaaldeooievaar.be vind je heel wat info over alles wat met vruchtbaarheidsproblemen te maken heeft. De site biedt ook de mogelijkheid tot contact met lotgenoten via forum en chat.

Door Veerle Maes, met medewerking van Prof. Thomas D'Hooghe, fertiliteitscentrum UZ Leuven
Goed Gevoel, mei 2008