-
Goed Gevoel - Logo
gezondheid/psycho
Goed Gevoel
Goed Gevoel

Chronische hyperventilatie

Duizeligheid, een ijl hoofd, tintelingen... Een resem vage klachten die nochtans vaak wijzen op dezelfde diagnose: chronische hyperventilatie. Wat is het precies? En wat is er aan te doen?

We kennen allemaal acute hyperventilatie, want zo'n aanval is niet te negeren: iemand lijkt letterlijk geen adem meer te krijgen. Negentig procent van de hyperventilanten lijdt echter niet aan acute maar aan chronische hyperventilatie. Alleen weten ze het vaak niet, waardoor ze jarenlang gebukt gaan onder vage klachten.

Herken de signalen
Wat er gebeurt bij hyperventilatie is eigenlijk een instinctieve reactie van ons lichaam op gevaar. Onze ademhaling versnelt en wordt dieper waardoor we meer zuurstof binnenkrijgen; ons hartritme stijgt, onze vingers verkrampen: ons lichaam maakt zich klaar om te vechten of te vluchten. 'Het probleem bij hyperventilatie is dat er geen duidelijk verbandmeer is tussen de paraatheid van ons lichaam en feitelijk dreigend gevaar', aldus psychologe Linda Stans van de dienst respiratoire revalidatie van Gasthuisberg. 'We kunnen ons een dreiging zo levendig voorstellen dat het lichaam het onderscheid niet meer kan maken tussen wat echt is en wat niet. Ons lichaam reageert dus alsof het aangevallen wordt, maar in werkelijkheid is dat niet het geval. En dat gebeurt bij chronische hyperventilatie vaak verschillende keren per dag. Je gaat sneller en oppervlakkiger ademen, vooral hoog in de borstkas. Frequent zuchten en geeuwen zijn ook vaak signalen van chronische hyperventilatie.'

1 diagnose, veel symptomen
De zware fysieke inspanning waarop ons lichaam zich via de ademhaling voorbereidt, komt er niet. Maar de hersenen reageren alsof die wel volgt. Daardoor wordt er meer koolstofdioxide uitgeademd dan het lichaam produceert. Met als gevolg dat er bij chronische hyperventilatie een sluipend tekort aan koolstofdioxide ontstaat. Linda Stans: 'Hyperventilatie gaat dus niet om een tekort aan zuurstof, maar om een tekort aan koolstofdioxide. Koolstofdioxidetekort of hypocapnie maakt dat het bloed minder zuur wordt. Dat heeft gevolgen voor onder andere de bloedtoevoer naar de hersenen. Al bij een lichte daling van koolstofdioxide zal de zuurstoftoevoer naar de hersenen drastisch gereduceerd worden. Hypocapnie kan zorgen voor wazig zicht, oorsuizen, geheugen- en concentratiestoornissen. Sommige mensen hebben het gevoel dat ze onder een stolp leven.'

'Daarnaast heeft hypocapnie ook invloed op ons cardiovasculaire systeem,' vervolgt Linda Stans. 'Het kan zorgen voor hartkloppingen, koude handen en voeten en een verhoogde prikkelbaarheid van perifere zenuwen, wat leidt tot tintelingen in handen, voeten en soms ook in het aangezicht. Wie chronisch hyperventileert gaat tussendoor naar lucht happen, waardoor deze mensen vaak maag-darmklachten krijgen. Ze hebben een opgeblazen gevoel. Ook spijsverteringsproblemen en een spastische darm kunnen voorkomen.'

Niet ingebeeld
Het specifieke ademgedrag bij chronische hyperventilatie vereist bovendien meer gebruik van de hulpademhalingsspieren. De slijmvliezen in de keel drogen bijvoorbeeld meer uit omdat er meer geademd wordt. Daardoor gaat iemand meer slikken, wat kan zorgen voor vermoeide slikspieren die het gevoel geven dat er een krop in de keel zit. Een hese stem, keelpijn en een droge keel komen ook voor, net zoals het gevoel van druk op de borst.

Chronische hyperventilatie zorgt kortom voor een scala van diffuse klachten en is daarom soms moeilijk te detecteren. Mensen voelen zich ziek en niet ziek. De klachten zijn niet zo ernstig dat iemand meteen naar de dokter stapt, maar ze zijn ook nooit helemaal weg te denken. Sommige symptomen overlappen met bijvoorbeeld die van longaandoeningen. Het is dus belangrijk dat een specialist die aandoeningen ook uitgesloten heeft.

Dokter Stans: 'Bovendien is chronische hyperventilatie geen uitsluitingsdiagnose. Het is niet omdat iemand niets mankeert aan zijn longen en toch een druk op zijn borst voelt, dat hij dan chronische hyperventilatie zal hebben. We stellen hyperventilatie vast met een ademtest waarbij het koolstofdioxideniveau van de patiënt gemeten wordt, gekoppeld aan een klachtenlijst en een psychosociale exploratie bij een psycholoog.'

'Chronische hyperventilatie is geen ziekte, het is gedrag', beklemtoont Linda Stans. 'Er is niets mis met het hart of de longen. Maar de klachten die iemand ervaart zijn ook niet ingebeeld, ze zijn er door biochemische veranderingen die het koolstofdioxidetekort veroorzaakt. Chronische hyperventilatie is niet gevaarlijk maar wel heel onaangenaam en kan een sterke impact op iemands levenskwaliteit hebben. Als het niet aangepakt wordt, kan de meest fitte en gezonde mens zich constant slecht en gespannen voelen.'

Snel leven = snel ademen
De aanleidingen voor chronische hyperventilatie kunnen heel divers zijn. Iemand die al gevoelige luchtwegen of astma heeft, is er sneller vatbaar voor. Ook het dragen van strakke kleding of het voortdurend intrekken van de buik om te voldoen aan het slankheidsideaal kunnen het stimuleren. Een specifieke, stresserende gebeurtenis zoals een operatie of een ongeval kan de aanleiding zijn. Sommige mensen zijn ook door hun karakter kwetsbaarder.

Linda Stans: 'Vaak hebben hyperventilanten een snelle levenswijze. Ze praten snel, eten snel, nemen de trap met twee treden tegelijk. Er is ook een duidelijke invloed van angst op een snellere ademhaling. Hyperventilanten kunnen vaak moeilijk problemen loslaten, het zijn piekeraars en perfectionisten die makkelijk het ergste denken en een grote behoefte hebben om alles te controleren. Ze geven zichzelf vaak niet genoeg ademruimte en adempauze. Vrouwen hyperventileren meer dan mannen. Door het hormoon progesteron zijn ze in het tweede deel van hun cyclus hier ook gevoeliger voor. Maar hyperventilatie kan iedereen overkomen en het is geen teken van zwakte. Mensen hyperventileren niet omdat ze niet kunnen doorzetten, maar net omdat ze niet kunnen loslaten.'

Bestrijden én aanvaarden
Chronische hyperventilanten leven altijd met één oog op hun lichaam gericht. Waar er bij de meeste mensen een veldweg is tussen hun lichamelijke ervaringen en hun bewustzijn daarvan, hebben chronisch hyperventilanten een snelweg. Ook hartkloppingen die ze bijvoorbeeld hebben na het drinken van sterke koffie merken ze op, terwijl ze dat vroeger gewoon zouden laten passeren. Proberen zoveel mogelijk de gedachten te verleggen naar externe activiteiten is daarom heel belangrijk, want hyperventilanten krijgen hun klachten soms ook zonder dat lage koolstofdioxideniveau. Het werkt zoals de hond van Pavlov. In eerste instantie heeft hij nog voedsel nodig om te kwijlen, daarna is de bel voldoende. Iemand die telkens gaat hyperventileren als hij met zijn baas spreekt en dan hoofdpijn krijgt, zal op den duur hoofdpijn krijgen als hij zijn baas nog maar ziet, ook zonder te hyperventileren. Er ontstaat een soort 'binnenweg'. Bepaalde omstandigheden of gedachten kunnen dan al genoeg zijn om de klachten te krijgen. Door die klachten wordt die persoon dan weer gespannen en daar gaat hij effectief van hyperventileren. Zo komt iemand snel in een vicieuze cirkel terecht.

'Hoe gek het ook klinkt, het is dus evenzeer belangrijk je hyperventilatieklachten in zekere zin te leren aanvaarden en niet alleen te bestrijden', weet Linda Stans. 'We laten iemand bijvoorbeeld ronddraaien op zijn bureaustoel tot hij dáár duizelig van wordt en went aan dat onprettige gevoel. Hij zal zo stilaan beseffen dat er niks ernstigs gebeurt, ook al is hij duizelig. Wie zijn klachten kan laten zijn wat ze zijn, kan er rustiger onder blijven waardoor ook zijn ademhaling rustiger wordt. En daar gaat het om.'

Zo pak je het aan
Een belangrijk deel van de remedie is begrijpen wat chronische hyperventilatie is. 'Hoe kom ik eraan?' geeft vaak ook het antwoord op: 'Wat kan ik eraan doen?'. Het is dus belangrijk dat chronische hyperventilanten zich afvragen: wat maakt dat ik door een periode gegaan ben waarin ik ben gaan hyperventileren? Dat kunnen soms ook heel plezierige dingen zijn zoals de geboorte van een kind. Hyperventilanten moeten zich bewust worden van hun manieren van denken die hun stressniveau verhogen en daardoor angst en hyperventilatie in de hand werken.

Goede zelfzorg is ook hier van groot belang. Het klinkt logisch voldoende en op tijd te eten en genoeg te slapen. Maar we doen het niet. Hyperventilatiestimulerende substanties zoals cafeïne en nicotine worden uiteraard best vermeden. Het verleggen van het zwaartepunt van het hoofd naar de benen door te zwemmen, fietsen of joggen is vooral voor mensen met zittend of computerwerk van belang. Zo is er immers een uitlaatklep voor stress én wordt er langs de verbruikerskant iets aan het tekort aan koolstofdioxide gedaan. Door vertraagd uitademen zorgen dat er langer CO2 in de longen blijft, kan soelaas bieden.

'Ademhalingsoefeningen worden vaak gebruikt, maar het bewust letten op iets wat normaal automatisch gebeurt, kan de ademhaling ook net blokkeren', waarschuwt Linda Stans. 'Zeker perfectionisten willen hier weleens heel krampachtig in doorschieten. Het gaat uiteindelijk ook niet om een verkeerde ademgewoonte, maar om het disfunctioneel ademen op bepaalde (stress)momenten. Er is niks mis met de hardware, alleen draait er soms de verkeerde software op.'

Mogelijke symptomen
Herken je je in meerdere van onderstaande symptomen? Ga dan zeker eens langs bij je huisarts.

- Duizeligheid
- Ijl hoofd
- Tintelingen in handen, voeten of aangezicht
- Hartkloppingen
- Opgeblazen gevoel
- Wazig zicht
- Oorsuizen
- Geheugen- en concentratiestoornissen
- Druk op de borst

Info
- Dienst respiratoire revalidatie Gasthuisberg: 016/34.31.16.
- Infolijn 'Omgaan met stress en hyperventilatie' van het Jessa Ziekenhuis Hasselt: 011/30.83.78.
- http://www.chronischehyperventilatie.nl, http://www.hyperventilatie.org.
- 'Op adem komen. Ademhalingstechnieken voor een rustiger leven', Geert Devriendt (Lannoo, € 9,95)
- 'Hyperventilatie ontmaskerd. Een aanpak voor perfectionisme', Chris Lenaerts (Globe, € 19,90)

Door Tine Bergen
Goed Gevoel, december 2010

29/12/10 10u00
mailIcon print | | Meer bookmarks |

Deel jouw mening

met alle Goed Gevoel-lezeressen