Zeg het met lichaamstaal

Je houding, je mimiek, je gebaren. Ze vertellen heel wat over wie je bent, wat je denkt en wat je voelt. En door er bewust gebruik van te maken, kunnen ze je zelfs helpen om je doel te bereiken. Lichaamstaaldeskundige Frank van Marwijk leert je de kneepjes van het vak.

Een frons in je voorhoofd en je wenkbrauwen omlaag (Waar heeft hij het over?). Je hoofd een beetje schuin (Ik ben één en al oor). Je armen gekruist voor je borst (Ik ben niet helemaal op mijn gemak en hou liever wat afstand) of net losjes langs je lichaam (Ik stel me open voor dit gesprek en voel me daar goed bij). We staan er maar zelden bij stil, maar ook onze lichaamshouding en gezichtsuitdrukking vertellen heel wat over wie we zijn, wat we denken en hoe we ons voelen. 'In sommige situaties is lichaamstaal zelfs belangrijker dan wat je zegt,' weet sociotherapeut en lichaamstaaldeskundige Frank van Marwijk. 'Vooral als het om de uiting van gevoelens gaat. Laten blijken of je iemand al dan niet aardig vindt bijvoorbeeld, gebeurt voor amper zeven procent met woorden. 38 procent wordt gecommuniceerd door de stemklank en maar liefst 55 procent door lichaamstaal.' In een andere situatie, zoals een lezing of voordracht bijvoorbeeld, is lichaamstaal weliswaar minder belangrijk dan de verbale communicatie, maar desalniettemin nooit te verwaarlozen. Het loont dan ook de moeite bewuster om te gaan met lichaamstaal en de achterliggende betekenis. Het zal je niet alleen helpen anderen makkelijker te begrijpen en hun mening over of gevoelens bij een bepaalde mondelinge boodschap te achterhalen, ook zelf kan je je voordeel ermee doen.
Ontdek hoe je in de volgende situaties je lichaamstaal kan gebruiken om duidelijk te maken wat je wil of je minder ongemakkelijk te voelen. Want vaak heb je niet eens woorden nodig om duidelijk te maken wat je bedoelt.

1. Onzichtbaar voor de ober

Situatie: Het is druk aan de bar en iedereen staat te dringen om bediend te worden. Terwijl het de mensen links en rechts van mij wel lukt om de aandacht van de barman te trekken en een drankje te bestellen, sta ik er na tien minuten nog steeds en krijg ik alsmaar meer het gevoel dat ik onzichtbaar ben. Hoe kan ik er in hemelsnaam voor zorgen dat ik eindelijk aan de beurt kom?

Frank van Marwijk: "Zoals de persoon in kwestie zelf al aangeeft, heeft deze situatie alles te maken met zichtbaar of onzichtbaar zijn. Niet letterlijk natuurlijk, maar het komt er wel op aan op te vallen, de aandacht te trekken. Hoe klein of groot je ook bent, iedereen kan zichzelf zichtbaar maken. Maak je dus zo groot mogelijk en neem letterlijk zoveel mogelijk plaats in. Probeer vervolgens de blik van de barman te vangen en hou deze zo lang mogelijk vast, alsof je met je ogen zegt: 'Nu is het mijn beurt.' Met je hand zwaaien kan ook helpen, maar probeer er in ieder geval zelf in te geloven dat het nu echt wel jouw beurt is en straal dat uit. Ben je klein en onopvallend van gestalte en ziet de barman je letterlijk niet staan, dan kan je ook de hulp inschakelen van de man naast je die wel groot en struis is en je vast wil helpen. Want jammer genoeg volstaan lichaamstaal en een stevige dosis assertiviteit niet altijd om je doel te bereiken."

2. Smalltalk vermijden

Situatie: Het is druk aan de bar en iedereen staat te dringen om bediend te worden. Terwijl het de mensen links en rechts van mij wel lukt om de aandacht van de barman te trekken en een drankje te bestellen, sta ik er na tien minuten nog steeds en krijg ik alsmaar meer het gevoel dat ik onzichtbaar ben. Hoe kan ik er in hemelsnaam voor zorgen dat ik eindelijk aan de beurt kom?

Frank van Marwijk: "Zoals de persoon in kwestie zelf al aangeeft, heeft deze situatie alles te maken met zichtbaar of onzichtbaar zijn. Niet letterlijk natuurlijk, maar het komt er wel op aan op te vallen, de aandacht te trekken. Hoe klein of groot je ook bent, iedereen kan zichzelf zichtbaar maken. Maak je dus zo groot mogelijk en neem letterlijk zoveel mogelijk plaats in. Probeer vervolgens de blik van de barman te vangen en hou deze zo lang mogelijk vast, alsof je met je ogen zegt: 'Nu is het mijn beurt.' Met je hand zwaaien kan ook helpen, maar probeer er in ieder geval zelf in te geloven dat het nu echt wel jouw beurt is en straal dat uit. Ben je klein en onopvallend van gestalte en ziet de barman je letterlijk niet staan, dan kan je ook de hulp inschakelen van de man naast je die wel groot en struis is en je vast wil helpen. Want jammer genoeg volstaan lichaamstaal en een stevige dosis assertiviteit niet altijd om je doel te bereiken."

3. Alleen op een feestje

Situatie: Binnenkort ben ik uitgenodigd op een feestje waar ik, behalve de gastvrouw, niemand zal kennen. Ik ben niet supersociaal en maak me nu al zorgen dat ik de hele avond eenzaam in een hoekje zal belanden. Kan ik met mijn lichaamstaal signalen geven dat ik graag contact wil?

Frank van Marwijk: "Op zo'n feestje gaan zitten wachten tot iemand jou aanspreekt, lijkt me geen goed idee, want als alle andere mensen elkaar wel kennen, kan je de hele avond zitten wachten en is er misschien niemand die dat merkt. Je kan hier wel gebruik maken van de lichaamstaal van anderen, om te kijken met wie je gemakkelijk contact kan leggen. Als mensen heel dicht bij elkaar staan, zijn ze vermoedelijk een nogal persoonlijk gesprek aan het voeren en worden ze liever niet gestoord. Ook mensen die overduidelijk met hun rug naar de zaal gekeerd zijn, hebben negen kansen op de tien geen behoefte aan een extra gesprekspartner. Misschien wisselen ze wel vertrouwelijke informatie uit. Kies dus liever een groepje uit dat losjes met elkaar staat te praten en 'breek in' in hun kringetje. Ook mensen die in driehoekspositie staan en waar je dus gewoon kan 'aanschuiven', hebben meestal geen bezwaar tegen een extra gesprekspartner. Stel jezelf kort even voor en zeg dan: 'Jullie waren in gesprek, doe rustig verder.' Dat zullen ze ongetwijfeld doen en dan maak jij gewoon deel uit van het gesprek. Het voelt misschien wat onwennig om in te breken in zo'n gesprek, maar je zal merken dat dat meestal heel vlot gaat. Je hoeft niet eens zelf te praten, een goede luisteraar zijn is ook oké. Ik zou je wel aanraden meteen tot actie over te gaan als je op zo'n feestje arriveert. Als je eerst een uurtje aan de kant gaat zitten, is de kans groot dat het er niet meer van komt en je daar de rest van de avond moederziel alleen blijft zitten."

4. Gesprek afronden

Situatie: Op feestjes en recepties overkomt het me nogal eens dat ik de hele avond 'gevangen' lijk te zitten in een gesprek met één iemand, terwijl ik net graag met zoveel mogelijk mensen een korte babbel doe. Ik slaag er blijkbaar niet in op een subtiele manier aan mijn gesprekspartner duidelijk te maken dat ik ons gesprek wil afronden. Hoe pak ik dat aan?

Frank van Marwijk: "Zolang je een gesprek aan de gang wilt houden, zal je daartoe - meestal onbewust - bepaalde signalen geven met je lichaam. Een bemoedigend hoofdknikje, het kopiëren van houdingen en bewegingen van je gesprekpartner, af en toe oogcontact maken. Het zijn stuk voor stuk signalen die je interesse bevestigen. 'Matchen' wordt dat wel eens genoemd. Wanneer je een gesprek wilt beëindigen, komt het erop aan net het tegengestelde te gaan doen of te 'mismatchen'. Als je gesprekspartner naar voren leunt, ga jij naar achteren zitten. Als hij met open armen overtuigend iets vertelt, kruis jij net je armen. Kijkt hij je aan, dan kijk je bewust de andere kant op. Op die manier geef je aan dat je het gesprek wilt afronden. Soms heb je natuurlijk met slechte verstaanders te maken en kan het nodig zijn ook nog met woorden aan te geven dat je met iemand anders wilt gaan praten. Maar als je ook al met je lichaamstaal die signalen hebt gegeven, zal je gesprekspartner de boodschap meestal snel begrepen hebben."

5. Sollicitatiegesprek

Situatie: Binnenkort heb ik een sollicitatiegesprek en ik weet uit ervaring dat ik doodnerveus zal zijn. Ik maak me tijdens zo'n gesprek ook voortdurend zorgen over mijn houding en lichaamstaal. Waarop kan ik letten?

Frank van Marwijk: "Wanneer je wordt uitgenodigd voor een sollicitatiegesprek, betekent dat dat je al een eerste selectie overleefd hebt. Uit de soms talrijke sollicitatiebrieven of -mails, is de jouwe uitgekozen. Je voldoet dus alvast aan een aantal basisvereisten. Het komt er nu op aan om de werkgever te overtuigen dat ook je persoonlijkheid aan de verwachtingen beantwoordt. Veel meer dan de antwoorden op de vragen die je gesteld worden, zal je lichaamstaal tijdens het gesprek over jezelf vertellen. Reden genoeg om er aandacht aan te besteden."
"De eerste indruk is bij een sollicitatiegesprek ontzettend belangrijk. Zorg er dus voor dat je op tijd bent. Nadat je je aangemeld hebt bij de receptie, zal je vaak nog even moeten wachten. Een 'actieve' wachthouding geniet de voorkeur. Dat betekent: ga niet onderuit gezakt in een zetel hangen, maar zit rechtop, bijna op het puntje van je stoel. Wanneer uiteindelijk iemand je komt ophalen, veer dan niet meteen op, maar wacht tot je daartoe uitgenodigd wordt. Ook met het geven van een hand wacht je bij voorkeur tot de ander daartoe het initiatief neemt. Geef een stevige, maar niet al te krachtige hand en kijk de ander daarbij aan."
"Tijdens het gesprek neem je het liefst een lichaamshouding aan die belangstelling uitstraalt, maar toch ontspannen overkomt. Je kan dat doen door in het begin van het gesprek recht op je stoel te zitten, met je rug tegen de leuning. Onderuit hangen of zijwaarts in je stoel leunen, kan namelijk de indruk wekken dat je weinig geïnteresseerd bent in de functie. Op het puntje van je stoel zitten, geeft dan weer een weinig ontspannen indruk. In de loop van je gesprek kan je je lichaamshouding wat veranderen. Als iemand je iets vraagt of vertelt, kan je bijvoorbeeld wat met je schouders naar hem toe draaien en iets naar voor leunen. Hiermee toon je belangstelling. Door je hoofd een beetje schuin te houden, benadruk je dat nog meer. Let ook op de houding van je gesprekspartner. Door eenzelfde houding aan te nemen, laat je merken dat je instemt met wat hij vertelt. Overdrijf hier niet mee, want dan komt het heel onnatuurlijk en geforceerd over. Dat geldt trouwens ook voor de gebaren die je maakt om je woorden te ondersteunen. Wanneer dat op een natuurlijke manier gebeurt, geeft dat een vlotte, ontspannen indruk. Maar wie te veel gesticuleert tijdens het gesprek, komt al snel gespannen en nerveus over. Ten slotte nog dit, maak je niet te veel zorgen over je zenuwen tijdens het gesprek. Die gespannenheid geeft ook aan dat deze baan belangrijk voor je is. Ze helemaal proberen te verstoppen, heeft dus geen zin. Integendeel."

6. Lastige enquêteurs

Situatie: Wanneer ik door een drukke winkelstraat loop, word ik keer op keer aangesproken door enquêteurs of ronselaars voor het goede doel. Hoe druk het ook is, ze pikken altijd mij eruit. Alsof er in grote letters op mijn voorhoofd staat: 'Spreek mij aan!'. Kan ik er met behulp van mijn lichaamstaal voor zorgen dat ze volgende keer niet mij eruit pikken maar een ander gewillig slachtoffer zoeken?

Frank van Marwijk: "Deze mensen zijn er natuurlijk in getraind contact te zoeken, zelfs met mensen die dat contact proberen te mijden. Gewoon maar wegkijken of een stapje opzij zetten, is dus niet voldoende om aan hen te ontsnappen. Ze zullen hun lichaam meedraaien met je 'ontwijkrichting' en er zo voor zorgen dat je haast letterlijk niet langs hen heen kunt. De normale manier van ontwijken werkt met andere woorden niet, je moet het anders aanpakken. Hoe doe je dat? Maak van op afstand oogcontact, kijk hen iets langer aan dan je bij een toevallige voorbijganger zou doen, draai dan abrupt je hoofd en doe een stap opzij. De kans dat de verkoper na deze niet mis te verstane boodschap toch contact met je zoekt, is heel klein."

Door Veerle Maes
Goed Gevoel, april 2008