Vrienden voor het leven?

Vrienden en vriendinnen. Ze zijn je lust en je leven, tot 'hij' erbij komt en de zaken compliceert.

Goed Gevoel legde het begrip vriendschap eens onder de microscoop en testte ze op haar resistentie tegen liefdes en andere vijanden.

Vriendin (de (v.); -nen), vrouw die een verstandhouding heeft, of meent te hebben, met een andere persoon. De aard van die verstandhouding varieert, natuurlijk. Voor sommigen onder ons is een vriendin iemand tegen wie je je onophoudelijk kunt beklagen over de onbetrouwbaarheid van mannen. Tot je je droomprins ontmoet en de vriendschap overbodig is geworden. Voor andere vrouwen is een vriendin iemand die er áltijd zal zijn, voor plezier, vertrouwen en steun. Zo'n vriendin overleeft iedere romantische relatie. (Ook al vormen de eindeloze en soms bijna obsceen openhartige ontboezemingen tussen deze intieme vriendinnen voor veel mannen een grote bron van ergernis, en voor de telecommunicatiebedrijven een grote bron van inkomsten.)

Vriendschap is als zuurstof
Vriendschappen zijn essentieel voor ons persoonlijke welzijn: vrijwel niemand kan zonder een paar goede vrienden en vriendinnen. Toch is het ook op dit vlak zo dat vrouwen van Venus komen en mannen van Mars. Wij zijn namelijk - zoals psychologen dat noemen - veel interdepenter ingesteld dan mannen: vrouwen zijn van nature veel meer gericht op anderen en veel meer geneigd om aan andere vrouwen advies te vragen als ze het zelf niet meer weten. Met als gevolg dat vrouwen in het algemeen veel meer vriendinnen hebben dan mannen vrienden en dat de vriendschappen van vrouwen doorgaans diepgaander zijn. Mannen op vrijdagavond aan de toog, slurpend aan een pint en filosoferend over de verdedigingstactiek van de Rode Duivels: het is een clichébeeld maar until proven otherwise het enige wat we hebben. De reden voor die grotere interdepentie tussen vrouwen wordt door deskundigen teruggevoerd tot de oertijd. Vrouwen waren binnen een stam immers sterk van elkaar afhankelijk als het ging om vrouwenzaken zoals baren, de opvoeding en de opvang van de kinderen. Mannen daarentegen waren door het jagen meer gericht op onderlinge competitie. Wat kan verklaren waarom mannen ook nu nog minder intieme vriendschappen aangaan dan vrouwen, en een partijtje squash met de vrienden verkiezen boven een diepgaand gesprek boven kaarslicht en wijn over het belang van voorspel in een goede seksuele relatie...

Waarom vrouwen langer leven
We zeiden het al: vriendschappen zijn goed voor je lichamelijke én geestelijke gezondheid. Niet alleen geven vriendschappen je een goed gevoel over jezelf en gaan ze gevoelens van eenzaamheid tegen, kletsen met vrienden ventileert ook gevoelens van stress en spanning. Ook hier blijkt er een duidelijk verschil tussen mannen en vrouwen te bestaan. Als mensen onder spanning staan, maken ze stresshormonen aan, zoals adrenaline. Met deze hormonen geeft het brein aan het lichaam door dat er iets moet gebeuren om de stress tegen te gaan. Lang werd gedacht dat de typische reacties op stress vechten of vluchten zijn. Recent onderzoek laat echter zien dat er ook nog een andere reactie bestaat die typisch is voor vrouwen: als wij onder spanning komen te staan, zijn we veel meer dan mannen geneigd om contact te zoeken met seksegenoten. Als er te veel stoom op onze ketel staat, zijn vriendinnen de uitlaatklep bij uitstek. Zoals bij vele verschillen tussen mannen en vrouwen ligt ook hier ons hormonale stelsel aan de basis. Wanneer vrouwen in een spanningssituatie terechtkomen, maken ze het hormoon oxytocine aan. Oxytocine zorgt ervoor dat je je sociaal gaat gedragen en andere mensen opzoekt. Terwijl mannen meer met hun stress blijven rondlopen, kletsen vrouwen de stress dus gewoon van zich af. En aangezien we allemaal weten dat opge-kropte stress kan leiden tot allerlei lichamelijke problemen zoals hart- en vaatziekten en maagzweren, hebben we hier misschien wel de verklaring gevonden waarom vrouwen een langer leven toebedeeld krijgen dan mannen!

Vriendschap versus liefde
Hoeveel vrienden ook betekenen, ze zijn altijd een hobby met risico's: ze eisen aandacht en genegenheid, vragen tijd, geven hun mening... En zo komen ze weleens in het vaarwater van je partner. Met de emancipatie en het groeiende aantal eenpersoonshuishoudens is het beeld 'verliefd, verloofd, getrouwd' een beetje stoffig geworden. Het gevolg is dat mensen meer dan vroeger moeten schipperen tussen hun relaties en hun vrienden.
Uit onderzoek blijkt bijvoorbeeld dat we over een periode van vier jaar twintig tot dertig procent van onze vrienden uit het oog verliezen, en niet zelden zijn partners de reden waarom we afhaken. In het prille begin van een liefdesrelatie moeten de emotionele aandacht en de vrije tijd immers worden verdeeld tussen de nieuwe partner en de bestaande vriendenkring. Bij vrienden kan dan heimelijke jaloezie of afgunst ontstaan, omdat zij meestal degenen zijn die een stapje terug moeten zetten.
Eigenlijk bestaat er een soort natuurlijke concurrentiestrijd tussen je vrienden en je geliefde. Je partner bevredigt je behoefte aan intimiteit, gebondenheid en seks, vrienden zorgen voor een emotionele uitlaatklep bij problemen waarover je met je partner niet kunt praten. Voor een gezond emotioneel evenwicht zijn ze echter allebei onontbeerlijk.

Je vrienden en lief op de weegschaal
Veel mensen worden op een gegeven moment 'gedwongen' om te kiezen tussen hun vrienden en hun partner, en meestal gaat die laatste dan voor. Dat doet geen recht aan het belang van vriendschappen.
Vriendschap heeft namelijk een aantal kenmerken die gunstig afsteken tegen een liefdesrelatie. Zo is ze veel minder onderhevig aan de onbestendige pieken en dalen die elke liefdesrelatie kent. Vrienden staan belangelozer tegenover elkaar, hetgeen meer ruimte schept voor wederzijdse aandacht en begrip. Deze vrijheid verkleint de kans op machtsverschillen en -misbruik. Vrien-den kunnen je ook de waarheid zeggen zonder de relatie op het spel te zetten.
Alle verschillen die in een koppel worden verdoezeld om de twee-eenheid te doen werken, zetten je vrienden extra in de verf. Zij bevestigen je passie voor kunst, koopjes, koffie...: alles wat je níet met je partner deelt. Zij halen je andere ik naar boven en juist daarom spelen ze vaak zo'n belangrijke rol.

Ein bisschen Liebe, ein bisschen Freunde
Vriendschappen verwateren vaak als een van beiden verliefd wordt en een relatie begint, maar het hangt sterk af van de persoon in kwestie in welke mate hij toestaat dat een liefdesrelatie beperkingen oplegt aan de vriendschap. Om voldoende tijd en emotionele energie in iemand te blijven steken, moeten prioriteiten worden gesteld.
Een goede vriend onderhoudt zijn vriendschappen uit een blijvende interesse of uit voorzorg niet te vereenzamen als het later misschien zou misgaan met de relatie.
Vrienden zomaar laten verdwijnen is zonde als je bedenkt dat je al zoveel in elkaar geïnvesteerd hebt en dat je een stukje mee geknutseld hebt aan elkaars persoonlijkheid. Daarom is het zo belangrijk dat je ruimte voor hen vrijmaakt. Het recht op een eigen plek zou in de grondwet van elke relatie moeten opgenomen worden: elke kamer, elk café waar je vrienden kunt ontmoeten zonder dat je partner je voor de voeten loopt, is eigenlijk een enorme verrijking.

Geen vriendschap zonder doornen
We zijn het er dus over eens: vriendinnen hebben we nodig, altijd en overal. Al bestaat er wel zoiets als té 'altijd en overal' want waarschijnlijk wordt geen relatie zo gehypet als deze tussen vriendinnen. Dat je het met je partner oneens bent, vinden we normaal, maar je vriendinnen afvallig zijn hoort niet. Schoorvoetend verschenen er de afgelopen jaren onderzoeken, veelal van Amerikaanse wetenschappers, die het intimiteitsmodel op de helling zetten. Volgens de onderzoekers zijn vrouwen helemaal geen sprookjesprinsessen die elkaar nooit kwaad willen berokkenen. Het zouden juist vrouwen zijn die hun ware gevoelens bedekken met de mantel der liefde, oneerlijk zijn, heimelijk met elkaar rivaliseren en jaloers op elkaar zijn.
'Dikwijls zijn relaties met andere vrouwen een bron van diepe frustratie, woede, pijn en schuldgevoel', schrijft Kate Fillion in haar boek 'Wij zijn krengen'. 'Alle holle frasen van de wereld kunnen de waarheid niet verdoezelen: we zijn vaak zelf niet zulke goede vriendinnen, noch zijn onze vriendschappen zo goed voor ons als we graag zelf zouden willen geloven.'

Trek je grenzen
Vriendschappen kunnen inderdaad beklemmend zijn. De norm is dat je altijd voor elkaar klaarstaat, maar nu vrouwen steeds meer tijd en energie in hun werk steken, ervaren ze die verwachting soms als te belastend. De behoefte om de eigen grenzen te bewaken in vriendschappen groeit. Mannen zijn daar altijd heel goed in geweest en langzamerhand zien vrouwen er de voordelen van in. Het hoeft allemaal niet meer zo intiem, zo heftig.
Misschien wordt het dus tijd om onze vriendschappen eens door een wat minder roze bril te bekijken. Het leven is niet altijd leuk en onze vriendinnen dus ook niet. Soms hebben we het gewoon te druk, zijn we te veel bezig met onszelf of met onze partner en is er minder ruimte voor intense vriendschappen. Laten we dus vooral niet van elkaar verwachten dat we altijd en overal voor elkaar klaarstaan. En wat meer eerlijkheid kan ook geen kwaad. Je hóeft de ander niet altijd te begrijpen of het met haar eens te zijn. Soms is ze gewoon een lief kreng.

Door Famke Robberechts
(Goed Gevoel, mei 2001)