Eerlijk gezegd of oprecht gezwegen?

Eerlijkheid en authenticiteit, we hechten er veel belang aan. Toch is een open communicatie vaak geen evidentie. Onomwonden de waarheid vertellen is niet in elke situatie makkelijk, en ze ontvangen dikwijls al helemaal niet. Dus doen we een beroep op leugentjesom bestwil of houden we onze mond, om er op een onbewaakt moment toch alles uit te flappen. Goed Gevoel zocht voor jou naar het geheim van een open communicatie.

Sander vindt zijn vriendin Karen prachtig. Ze is gevat, knap, weet van aanpakken en heeft de nodige dosis zelfkennis. Daarom begrijpt hij helemaal niet waarom Karen de zwarte rok die ze van haar moeder heeft gekregen blijft dragen, want hij flatteert haar allesbehalve. Hij maakt haar zelfs dik, terwijl ze dat niet is. Wanneer Karen op een dinsdagmorgen de keuken binnenkomt met haar zwarte rok, vraagt hij dus of het ondertussen niet wat warm is geworden voor die rok. Karen, die al een ochtendhumeur had, reageert met de vraag of hij soms iets tegen haar moeder heeft. Twee minuten later vertrekt ze met slaande deuren en de overtuiging dat Sander haar dik vindt. En Sander? Die vraagt zich af waarom hij in godsnaam
ooit aan dit gesprek is begonnen.

Herkenbaar?
Binnen relaties die we belangrijk vinden, vertellen we liefst de waarheid. Maar dat is vaak niet eenvoudig. We weten soms simpelweg niet hoe we moeten voorkomen dat gesprekken in onbenulligheden of discussies uitmonden.

En bovendien: waarom zouden we de zoveelste vergadering met collega's of het zoveelste weekend met onze partner verpesten omdat we zonodig de waarheid op tafel moeten leggen? We willen vooral de lieve vrede bewaren. Toch hebben we nood aan eerlijke gesprekken, want relaties ontsporen als niemand zegt wat hij werkelijk denkt.

LUISTER NAAR JEZELF
Maar hoe doe je dat, eerlijk communiceren? De realiteit is nu eenmaal dat wat een open gesprek is voor de een, voor de ander neerkomt op rond de pot draaien of kortweg bot zijn. Wat maakt dat de gesprekspartner zo geïrriteerd of geschokt kan zijn dat die eerlijke boodschap zijn doel ook niet echt meer bereikt. Eerlijk communiceren begint vooral met luisteren naar jezelf, zo blijkt.

'We zijn allemaal verschillend, en dat uit zich ook in de manier waarop we communiceren én in wat wij als eerlijk communiceren definiëren,' vertelt Lieve Vermeulen, communicatieconsultant. 'De een zal meer vanuit zijn verstand praten, de ander meer vanuit zijn gevoel. De een praat graag, de ander is eerder spaarzaam met woorden. Mannen hebben nogal eens de neiging een probleem te willen oplossen, terwijl vrouwen het vooral in detail willen bespreken.'

Feiten en intuïtie
Bij communiceren spelen er bovendien twee verschillende processen. Je krijgt informatie binnen en vervolgens ga je met die info ook iets doen. Zo'n 60 procent van de Belgen gebruikt heel sterk de zintuigen om informatie op te nemen. Ze hebben alle feiten nodig voor
ze het hele beeld kunnen zien en hechten veel belang aan duidelijke instructies en info.

Dit is het patroon dat in onze maatschappij het meest wordt gewaardeerd en het patroon waar we het meest naar grijpen als we denken aan eerlijk communiceren: we geven feiten.

'Daar tegenover staat de groep die veel intuïtiever te werk gaat. Zij herkennen vooral patronen en verbanden, gaan veel meer focussen op mogelijkheden dan op feiten. Ze zien de dingen hoe ze zouden kunnen zijn. Ze associëren veel, wat maakt dat anderen hen makkelijk 'kwijt' raken omdat ze hun gedachtegang niet kunnen volgen. Het zijn die kinderen waarvan de juf vaak zegt dat ze toch wel veel fantasie hebben.

Eerlijk communiceren gaat er voor deze groep veel meer om dat het idee of de bedoeling achter iets intact overkomt, daarom moet niet elk afzonderlijk feitje correct of geweten zijn.'

DENKERS EN VOELERS
Ook in de manier waarop de ontvangen informatie vervolgens wordt gehanteerd, zijn twee groepen te onderscheiden. Er is de groep van denkers, die heel logisch en analytisch te werk gaat. Zij bekijken voor- en nadelen en kijken naar de logische gevolgen van een keuze. Dat is ook de manier waarop ze communiceren. Ze draaien niet rond de pot, winden er geen doekjes om, want dat is helemaal niet efficiënt
en zorgt dus ook niet voor een open gesprek. De voelers daarentegen stappen middenin een probleem.

Lieve Vermeulen: 'Zij kijken naar de impact en de waarde van iets, en stellen zich makkelijk in de plaats van iemand anders. Mensen uit deze groep gaan hun tong tien keer ronddraaien en dan nog veel slikken om de harmonie toch maar niet te bedreigen. Als ze dan een opmerking maken, gaan ze die zo veel mogelijk inpakken, want ze willen de ander niet kwetsen. Onder eerlijk communiceren verstaat deze groep dat er ook wordt gezwegen en wel eens een leugentje om bestwil wordt gebruikt. Het zal overigens niet verbazen dat 54 procent van de mannen denkers zijn, tegenover 24 procent van de vrouwen.

Vier communicatiestijlen
Grofweg zijn er in onze maatschappij vier communicatiestijlen of vier interpretaties van eerlijk communiceren terug te vinden,' vult Lieve aan, 'namelijk de combinaties van de hierboven aangehaalde mogelijkheden. Maar het is niet omdat je van nature in het ene type valt, dat je geen dingen van het andere type kan aanleren.

We zijn allemaal links- of rechtshandig, maar dat wil niet zeggen dat we onze beide handen niet kunnen gebruiken,' beklemtoont ze. Wie echt een eerlijk gesprek wil aangaan, moet zich er dus van bewust zijn dat die eerlijkheid heel vaak niet zozeer zit in wat er wordt gezegd, maar wel in hoe het nieuws wordt gebracht. Of net niet wordt gebracht. Anders gesteld: eerlijk communiceren is niet hetzelfde als altijd rechtuit zeggen waar het op staat.'

Leugen vs waarheid
'Een leugentje kan in deze optiek even oprecht zijn als de onverbloemde waarheid, als beide gesprekspartners de boodschap op die manier (beter) verstaan. Het helpt ook als we in onze communicatie al aangeven dat het om onze waarheid gaat. 'Ik vind ...' zorgt voor een heel ander gesprek dan 'Jij doet ...'

KWESTIE VAN GEVEN EN NEMEN
Maar soms is het heel moeilijk om elkaar nog te (blijven) vinden. Wat als jij iets kan vertellen in drie korte, duidelijke zinnen terwijl je partner een heel verhaal nodig heeft om datzelfde duidelijk te maken? Jij wordt dan ongeduldig van zijn langdradigheid. Hij heeft op zijn beurt het gevoel dat hij alles uit jou moet trekken. Het komt even vaak voor dat partners wel goed kunnen praten, maar niet kunnen luisteren. Als je halverwege de zin van de ander al een antwoord klaar hebt, luister je meestal niet goed.

En dat is evengoed een essentieel onderdeel van eerlijke communicatie: niet uitgaan van wat jij dénkt dat de ander zegt. Er zijn, kortom, heel wat mogelijkheden die voor 'ruis' op de communicatie zorgen, alle goede en oprechte bedoelingen ten spijt.

Eerlijke communicatie is dan ook vooral geven en nemen. Je moet jezelf serieus nemen in wat je denkt of voelt en tegelijkertijd bereid zijn om naar de ander te luisteren in die zin dat je de ander ook wil begrijpen. Hoe moet jij je boodschap brengen om ervoor te zorgen dat de ander écht begrijpt wat jij wil zeggen en je het niet gewoon 'hebt gezegd'?

De veiligste manier om te weten  of de boodschap is overgekomen blijft je partner effectief vragen hoe hij je heeft begrepen. Soms is het goed om in te gaan op lichamelijke reacties die je krijgt. In de trant van 'Je zegt wel dat je het niet erg vindt, maar je gezicht ziet er anders uit.'

Vermoeiend
We moeten onszelf niets wijsmaken, niemand zal altijd eerlijk communiceren. Het kan behoorlijk vermoeiend zijn en je stelt jezelf er heel kwetsbaar mee op. Zeker voor mensen die de touwtjes graag in handen willen houden, is dat allerminst vanzelfsprekend. Wat niet wegneemt dat een eerlijk gesprek op zijn tijd broodnodig is. Alleen al om te leren dat die zwarte rok je écht niet staat.

Uit Goed Gevoel april 2010, door Tine Bergen