Droom je gezond

Wetenschappelijk onderzoek toont het aan: door goed te dromen bevorder je je emotionele gezondheid en je hersenen. Maar hoe doe je dat, goed dromen? Goed Gevoel zocht het uit!

Droomanalyse was lang het exclusieve domein van Sigmund Freud die er substituutbevredigingen van verdrongen complexen in zag: je kon in een droom geen kerktoren of grot zien, zonder daar meteen seksueel getinte gedachten aan vast te koppelen. Maar daarnaast is er ook de theorie die sinds de late jaren '70 door prominente neurologen naar voren wordt geschoven: dromen zijn fysiologische reacties op de stimuli die je zenuwstelsel en brein in de loop van de dag hebben opgevangen.

Een soort van vertering van indrukken en emoties dus, met als onderliggende gedachte: hoe meer je goed droomt, hoe gezonder je emotionele gezondheid is. Hoewel er nog veel is dat we niet weten over dromen, duurt het wellicht niet lang meer voor de sluier wat verder wordt opgelicht. Het wetenschappelijk onderzoek dat de laatste jaren naar slaap en vooral naar de oorzaken van slapeloosheid wordt gehouden, belooft ook interessante kennis over dromen te openbaren. Zo zouden dromen ons helpen nieuwe kennis goed te assimileren, ons aanzetten ommeer creatief te denken en ons helpen vlugger te recupereren van dagelijkse besognes.

De REM-fase
Een van de belangrijkste aspecten waar het wetenschappelijke slaaponderzoek al op wees, is dat tijdens slechts een kwart van de tijd die we slapen, we effectief dromen. Als we in slaap vallen en in slaapfase 1 geraken, de lichte fase tussen slapen en waken, beginnen ook onze oogbewegingen en spieractiviteit af te nemen. Vandaar gaat het naar slaapfases 2 en 3, waarin de slaap steeds dieper wordt en de ademhaling en hersengolven trager. Na zo'n negentig minuten keren we terug naar een lichtere slaap, om dan over te gaan naar de REM-fase (rapid eye movement, snelle oogbeweging, nvdr.), de fase waarin we het meest dromen. We fietsen van de REM-fase naar diepere slaapfases zo'n drie tot vijf keer per nacht, en iedere keer wordt de droombevorderende REM-fase iets langer.

Tijdens die REM-slaap vallen een paar van onze 'wakende' fysieke en cognitieve mogelijkheden uit: onze spierkracht neemt af; delen van de prefrontale cortex in ons brein die we nodig hebben om beslissingen te kunnen nemen, worden inactief; de hippocampus, het deel van de hersenen dat in wakende toestand in staat is zich details te herinneren van recente gebeurtenissen, wordt minder actief. Tegelijkertijd wordt het middengedeelte van ons brein, de zones die geassocieerd worden met emoties, veel levendiger. En het is precies in deze staat van bewustzijn, gedurende dewelke we blind zijn voor de aardse realiteit en hoog op de wolken van de grenzeloze fantasie en sterke emoties zitten, dat ons brein nieuwe informatie laat doorsijpelen en wegen zoekt om die nieuwe kennis te integreren in de kennislagen die we eerder al opgeslagen hadden.

Problemen oplossen
Sara Mednick, professor psychiatrie aan de Universiteit van California, heeft jarenlang onderzoek gedaan naar de impact die dromen kunnen hebben op hoe we creatief problemen oplossen. Zo kon ze aantonen dat een middagdut met REM-fases (die je in zo'n powernap soms al na vijftig minuten bereikt) significante cognitieve voordelen met zich kan meebrengen.

In haar onderzoek gaf ze proefpersonen een taaltest waarin hen werd gevraagd een vierde woord toe te voegen aan een rijtje van drie op het eerste gezicht niet verwante woorden (bv. 'muntstuk', 'snel' en 'lepel', waar 'zilver' dan de missing link was). De proefpersonen deden 's ochtends een test, mochten 's middags even rusten, alvorens 's avonds weer een test aan te vatten. Diegene die sliepen maar geen REM-fase bereikten, deden hun avondtest niet beter dan die van 's ochtends; diegene die wel een REM-slaap bereikten scoorden tot veertig procent hoger. Dromen zijn volgens Mednick dan ook de perfecte workshop voor het brein om meer abstracte associaties te kunnen leggen tussen feiten en ideeën die je onbewust al opgeslagen had in je geheugen.

Ook de bekende Amerikaanse schrijver John Steinbeck beweerde ooit dat problemen die 's avonds nog moeilijk lijken, 's ochtends zichzelf vaak hebben opgelost. Antwoorden, ideeën, inspiratie zouden tot ons komen in onze dromen. Het inspireerde Dr. Deirdre Barrett, een psychologe van Harvard University, tot volgend onderzoek. Ze vroeg studenten zich te focussen op een specifiek probleem, net voor ze gingen slapen. Ze liet ze het probleem reduceren tot één duidelijk beeld, het laatste beeld dat ze in hun hoofd hadden voor ze in slaap vielen. Als het mogelijk was, liet ze hen het beeld ook naast zich op het nachttafeltje zetten. Denk aan een foto van de persoon met wie je een conflict hebt, een wiskundige formule waar je als wetenschapper niet uit geraakt, maar ook 'banale' dingen zoals een plan van je woonkamer waarvan je niet weet in welke kleur ze te verven.

Belangrijk was ook dat de proefpersonen niet meteen uit hun bed sprongen bij het ontwaken, maar even bleven liggen om over de droom na te denken. Barrett raadde aan pen en papier naast het bed te leggen, om de droom zo snel mogelijk te kunnen opschrijven. Dromen worden immers opgeslagen in het kortetermijngeheugen en gaan 'verloren' op het moment dat je geest zich gaat bezighouden met andere dingen en je andere dingen hoort. Barretts onderzoek bewees wat ze vermoedde: binnen de week had twee derde van de proefpersonen een droom over het probleem en een derde vond via de droom een oplossing.

Veilige ruimte
Dr. Rosalind Cartwright, professor emeritus in de neurowetenschappen aan de universiteit in Chicago, meent dan weer dat mensen die dromen over al het negatieve dat ze meemaken, vlugger in staat zijn om er geestelijk van te bekomen. Zij ontdekte dat gedurende onze hele slaapcyclus onze dromen steeds levendiger, positiever, complexer en kleurrijker worden. Op het einde van onze slaapcyclus worden de REM-fases immers langer en volgen ze elkaar sneller op. Ze verlenen ons als het ware een veilige ruimte, waar turbulente gebeurtenissen in ons leven kunnen geïntegreerd worden met oude herinneringen en ervaringen. Als we bijvoorbeeld problemen hebben op het werk, dromen we over een mislukt examen wiskunde van vroeger en dan beseffen we bij het wakker worden dat we deze crisis ook kunnen overleven. Met andere woorden: dromen kunnen werken als geruststellende compagnons de route, die je toefluisteren dat het allemaal zo erg niet is.


De meest voorkomende dromen verklaard
Patricia Garfield, heeft jarenlang onderzoek verricht naar plotlijnen van dromen die over heel de wereld terugkomen.

1. Achtervolgd worden
Komt vooral voor wanneer de dromer zich in een levensbedreigende situatie bevindt, zoals een ernstige ziekte of natuurramp. Heel soms ook wanneer er sprake is van kleinere problemen, zoals de strijd met een familielid.

2. Vliegen
Als symbolisch tegendeel van dromen over vallen (hulpeloosheid) of zich bevinden aan de rand van een klif (gevaar), gaan dromen over vliegen vooral over zich beetje bij beetje bewegen naar een bewust doel. Vaak is er ook een connotatie naar een verlangen naar meer spiritualiteit.

3. Water
Als we dromen dat we verdrinken, betekent dat dat we onze grip op bepaalde zaken verliezen, letterlijk dus het gevoel kopje onder te gaan. Zwemmen we daarentegen onbezorgd in zee, dan hebben we het gevoel krachtig ondersteund te zijn in alles wat we ondernemen.

4. Naakt in het openbaar
Suggereert onzekerheid, vooral over een bepaald lichaamsdeel dat wordt getoond. Niet aan de situatie aangepaste kleding dragen wijst op conflictgevoelens over zijn rol of status in een bepaalde situatie.

5. Tanden, bekken, klauwen
Heeft altijd te maken met een bepaald soort boosheid (die van de dromer zelf, of van iemand anders).

6. Nieuwe plaatsen ontdekken, thuis of ergens anders
Betekent dat het leven van de dromer zich aan het verbreden is, nieuwe mogelijkheden en gezichtspunten worden onderzocht.
Meer info op www.patriciagarfield.com.


Dromenboek van A tot Z
Alles wat je meemaakt gedurende de dag, wat je doet, wat je zegt, wat je voelt en wat je denkt, is terug te vinden in je dromen 's nachts. In 'Dromenboek van A tot Z' legt Goed Gevoels huisastrologe Erna Droesbeke uit waarom je droomt, welke soorten dromen er zijn, hoe dromen in elkaar zitten en wat de genezende kracht van dromen is. 'Dromenboek van A tot Z', Erna Droesbeke (The House of Books, € 14,95)

Door Flow
Goed Gevoel, januari 2012