-
Goed Gevoel - Logo
gezondheid/psycho
Goed Gevoel
Goed Gevoel

Revolutionair vaccin tegen baarmoederhalskanker geeft hoop

De strijd tegen kanker is begonnen!

Een van de eerste échte succesverhalen in de strijd tegen kanker en tegelijk een belangrijke mijlpaal voor vrouwen overal ter wereld ìs er: een vaccin dat baarmoederhalskanker moet voorkomen. Vraag is of België wel klaar is voor deze belangrijke medische doorbraak.

'Het begin van een nieuw tijdperk in de strijd tegen kanker', 'de belangrijkste mijlpaal voor vrouwen sinds de pil': de farmagiganten Merck en GlaxoSmithKline komen superlatieven te kort om hun vaccin tegen baarmoederhalskanker aan te prijzen.

Baarmoederhalskanker is een geval apart, omdat het één van de weinige kankersoorten is die quasi altijd veroorzaakt worden door een virus. Een seksueel overdraagbaar virus dan nog wel, dat jaren in het onderste gedeelte van de baarmoeder kan sluimeren en pas na 10 tot 15 jaar tot baarmoederhalskanker kan leiden. Een eng idee, maar van vrijen kàn je dus kanker krijgen.

Officiële releasedata voor de nieuwe vaccins zijn er nog niet, maar naar alle verwachtingen brengen zowel Merck als concurrent GlaxoSmithKline (GSK) tussen eind dit jaar en midden 2007 elk hun eigen vaccin op de markt. Maar de vaccins doen ook veel stof opwaaien, onder meer omdat ze het best werken als ze toegediend worden aan meisjes tussen 9 en 12. Hoe laaiend enthousiast medici ook zijn over Gardasil(r) (van Merck) en Cervarix(r) (van GSK), veel dokters en gynaecologen stellen zich - terecht - kritische vragen. Zoals: wie moet dat betalen? Schieten we ons doel niet voorbij door dit vaccin zomaar te commercialiseren? En vooral: zijn ouders er mentaal wel klaar voor om hun jonge dochters te vaccineren tegen een kanker die ze door vrijen kunnen oplopen? Wij zetten samen met gynaecoloog professor Wiebren Tjalma, die voor België een onderzoeksproject naar de vaccins coördineerde, alle feiten voor je op een rijtje.


Hoe krijg je baarmoederhalskanker?


Baarmoederhalskanker is een seksueel overdraagbare kanker die je krijgt door een zeer besmettelijk virus, het HPV of humaan papillomavirus. Het risico start meteen vanaf je eerste seksuele contact. Meestal kan je een infectie met dit virus makkelijk de baas: je afweersysteem ruimt het HPV op, en daarmee is ook het gevaar op baarmoederhalskanker geweken. Soms echter blijft het virus sluimeren in de baarmoederhals, waar het tot het ontstaan van afwijkende cellen, de zogenaamde voorloperletsels van baarmoederhalskanker, kan leiden. De meerderheid van deze precancereuze letsels verdwijnt spontaan, maar een klein deel zal - als het niet behandeld wordt - op de duur evolueren tot baarmoederhalskanker. Deze voorstadia van kanker kan je laten opsporen met een uitstrijkje. De aandoening is in dit stadium nog heel beperkt en kan met een eenvoudige behandeling verholpen worden, met quasi 100% kans op genezing.

Van alle seksueel actieve mensen loopt naar schatting 80% - dus 4 op 5! - ooit een HPV-besmetting op. Ook mannen, die het aan vrouwen doorgeven. Daarvoor is niet eens penetratie nodig, want het virus bevindt zich overal in het genitale gebied. Het wordt uitgewisseld bij huid-huid contact, dus ook bij orale seks. Het gebruik van condooms voorkomt de overdracht niet helemaal, maar vermindert wel de kans op infectie. Geen paniek: bij slechts een heel beperkt aantal besmette vrouwen evolueert de HPV-infectie ooit effectief ooit tot baarmoederhalskanker!

Van HPV bestaan er zo'n 100 verschillende stammen of types, maar niet alle types zijn schadelijk. Sommige HPV's veroorzaken huidwratten, andere genitale of anale wratten, nog andere baarmoederhalskanker.


Hoe groot is mijn kans op baarmoederhalskanker?

In België stellen artsen jaarlijks ongeveer 660 nieuwe gevallen vast. Naar schatting overlijden zo'n 300 patiënten. In de EU worden jaarlijks 60.000 nieuwe gevallen en 30.000 sterftes gerapporteerd. Ter vergelijking: voor borstkanker ligt het aantal gevallen op zowat 160.000, de sterftecijfers lager dan 20% daarvan.

Wereldwijd krijgen elk jaar ongeveer 500.000 vrouwen te horen dat ze aan de aandoening lijden. Ruim de helft van hen (270.000) sterft als gevolg ervan. Meer dan 80% van de overlijdens komt voor in de ontwikkelingslanden, vooral door een gebrek aan doeltreffende opsporingsprogramma's die vroegtijdige afwijkingen van de baarmoederhalscellen kunnen opsporen en in het westen snelle behandeling mogelijk maken.


Wat zijn de symptomen en risicofactoren?


Het voorstadium van baarmoederhalskanker is nagenoeg symptoom- en klachtenloos. Het eerste verschijnsel dat patiënten meestal opmerken is een bloederige of bruine afscheiding buiten de gewone menstruatiecyclus, of bloedverlies tijdens of vlak na seks. Als de kanker verder groeit, kan hij zich uitbreiden naar de onderliggende spierlaag van de bekkenbodem, in een later stadium ook naar de blaas, de endeldarm of de buikholte.

Om op zeker te spelen, krijgen alle vrouwen vanaf 25 jaar de raad om driejaarlijks een uitstrijkje te laten nemen. Tijdens dit kort en pijnloos gynaecologisch onderzoek worden een aantal cellen van de baarmoederhals afgenomen. Analyse ervan toont tijdig eventuele voorstadia van de kanker aan. Hoe eerder afwijkingen vastgesteld worden, hoe groter de kans om baarmoederhalskanker te voorkomen. Behandelingen zijn dan eenvoudiger, kunnen poliklinisch plaatsvinden en hebben geen nadelig effect op je vruchtbaarheid.

Vrouwen met een HPV-infectie die roken hebben bijna twee keer zoveel kans op het ontwikkelen van baarmoederhalskanker. Ook vrouwen bij wie het afweersysteem om een andere reden verzwakt is - bijvoorbeeld door HIV of na een transplantatie - krijgen vaker baarmoederhalskanker.


Verschil tussen de twee vaccins die op de markt komen?

Zowel Gardasil(r) van Merck als Cervarix(r) van GSK beschermen tegen de uiterst schadelijke HPV-types 16 en 18, die samen verantwoordelijk zijn voor 70 à 75% van alle baarmoederhalskankers. In het Gardasil(r)-vaccin zit als een soort 'bonus' ook een bescherming tegen types 6 en 11. Deze laatste zijn verantwoordelijk voor ongeveer 90% van de genitale en anale wratten. Als jongens het toegediend krijgen, wordt hun kans op peniswratten - en peniskanker, een zeldzame uitloper daarvan - zo goed als nihil. Bijkomend voordeel: ze kunnen waarschijnlijk ook hun vrouwelijke partners niet meer met het virus besmetten, maar dat is nog lang niet zeker. Verder worden de twee vaccins op een andere manier aangemaakt (via insectencellen of gistcellen), en bevatten ze een andere hulpstof of adjudans. De hulpstof bij Gardasil(r) is aluminium, in Cervarix(r) zit nog een andere hulpstof (monophosphoryl A) die voor hogere antistofspiegels (dus voor méér antistoffen) zorgt. Voorlopig is nog niet duidelijk of dit al dan niet een meerwaarde geeft aan het vaccin.

Beide vaccinaties bestaan uit 3 inentingen met een toedieningsschema verspreid over 6 maanden. Omdat de huidige studies zich situeerden over een periode van 5 jaar, staat vast dan het vaccin minstens 5 jaar werkt. Of het ook langer werkt, zullen de onderzoekers pas weten wanneer de huidige gevaccineerde groep vrouwen ouder wordt.


Wat kosten de vaccins?


De prijs ligt nog niet vast, maar goedkoop zullen de vaccins alleszins niet zijn. Ze worden namelijk via biotechnologische weg gemaakt, en dat kost handenvol geld. In de VS kost Gardasil(r) ongeveer 120 dollar per shot. Bij ons ligt de prijs wellicht in dezelfde grootorde, dus pakweg 100 euro pér injectie. Reken in totaal dus op zo'n 300 euro.


Bieden de vaccins volledige bescherming?

Helaas niet. Sommige vrouwen hebben het ongeluk dat ze een ander hoogrisico HPV-virus oplopen waartegen de inentingen niét beschermen. De vaccins houden de grote boosdoeners 16 en 18 op afstand, maar daarnaast bestaan er nòg 13 andere hoogrisico virussen. Technisch is het mogelijk ook de andere, minder frequent voorkomende virustypes in de vaccins te stoppen, maar dat zou het eindproduct misschien minder efficiënt maken.


Werken ze alleen preventief of ook als je het virus al hebt?

De vaccins zijn géén geneesmiddelen voor vrouwen die al in contact gekomen zijn met de HPV-types die in het vaccin zitten. Net zoals een griepprik het griepvirus een halt toeroept, houden Gardasil(r) en Cervarix(r) het HPV-virus buiten de deur. Althans bepaalde hoogrisicotypes ervan.


Vanaf wanneer kan ik me laten vaccineren?

Van zodra de vaccins op de markt komen, kan iedereen ze zelf (op doktersvoorschrift) kopen. Voorlopig zitten ze niet in het vaccinatieschema en worden ze niet terugbetaald. Zowel Gardasil(r) als Cervarix(r) werken het efficiëntst als ze toegediend worden aan meisjes vòòr het moment van hun eerste seksuele relatie en vòòr hun eerste mogelijke contact met HPV. De leeftijd van 9 tot 12 jaar is ideaal, omdat meisjes dan nog gegarandeerd HPV-negatief zijn en de beste immuunrespons geven.


Ik ben 38. Heb ìk nog wat aan zo'n vaccinatie?

De HPV-vaccins zijn eigenlijk nepvirussen die de productie stimuleren van antilichamen die bij een echte besmetting aan het werk gaan. Volwassen vrouwen die regelmatig vrijen zijn mogelijk al vaker besmet geraakt met HPV en hebben intussen antistoffen opgebouwd. Studies suggereren dat na een vaccinatie ook zij antilichamen produceren tegen HPV. Maar of vaccinatie hier een bijkomend voordeel biedt, staat nog niet vast. Kortom: je kàn je laten vaccineren, maar het is lang niet zeker of dat eigenlijk wel zin heeft.


Waarom doen de vaccins zoveel stof opwaaien?


Ondanks de evidente voordelen valt het nog af te wachten of de vaccins effectief kaskrakers worden voor hun producenten, beweren sceptici. De hamvraag blijft: hoeveel ouders zullen hun dochters op zo'n jonge leeftijd laten vaccineren tegen een seksueel overdraagbare kanker, waarop je meer kans maakt naarmate je aantal sekspartners stijgt? In de VS krijgen zowel Merck als GSK enorm veel tegenkanting, want conservatieve ouderverenigingen zien hun vaccins als een 'vrijbrief' voor seksuele losbandigheid en voorhuwelijkse seks. Een heel vreemde discussie, vindt professor Wiebren Tjalma. 'Laten we niet naïef zijn: onze kinderen gaan steeds vroeger met elkaar naar bed. Recente cijfers uit Groot-Brittannië tonen dat ongeveer 7,5 % al met seks begint op z'n 13de. Van alle 15-jarigen heeft al 1 op 4 seks, van alle 17-jarigen de helft. Amper in twee situaties ben je zéker dat je het virus nooit te pakken krijgt: als je nooit van je leven ook maar enige vorm van seks hebt, én als je je hele leven maar met één partner vrijt en hij of zij met jou. Maar dat is vandaag de dag toch niet meer de realiteit?' Kortom: veronderstellen dat je dochter niet met seks zal beginnen omdat jij haar uitlegt dat ze mogelijk een infectie oploopt die héél misschien ooit kanker zal veroorzaken, is àl te gek. Net als denken dat ze met jan en allemaal zal vrijen omdat ze wél beschermd is door een vaccin.


Zijn we nu af van de uitstrijkjes?

Nee! De vaccins zijn geen volwaardig alternatief omdat ze niet beschermen tegen àlle baarmoederhalskankers. Om de drie jaar een uitstrijkje laten maken blijft dus een must, zeker als je tussen de 25 en 65 bent. Jammer maar helaas: meer dan 40 % van de Belgische vrouwen doet dat niét. 'Hopelijk blaast de hele discussie rond de vaccins de screening voor baarmoederhalskanker wat nieuw leven in', zegt dokter Tjalma. 'Mocht iedereen op gezette tijden uitstrijkjes laten nemen, zou dat sowieso al voor een daling van het aantal kankergevallen zorgen.

Denken 'dit overkomt mij niet' is in het geval van een HPV-infectie bijzonder onverstandig, want iédereen die ooit seks heeft gehad loopt een risico.'

Door Caroline De Ruyck
(Goed Gevoel, december 2006)

29/08/07 16u42
mailIcon print | | Meer bookmarks |

Deel jouw mening

met alle Goed Gevoel-lezeressen