Abortus op medische gronden: Hoe beslis je of je kind mag leven?

Je bent zwanger van een kindje dat je dolgraag wil. Maar dan blijkt uit een prenatale test dat de baby een ernstige afwijking heeft. Wat dan? Katrien (31)* en Lies (36)* besloten om de zwangerschap te laten afbreken na een positieve test op Downsyndroom. 'Een hartverscheurende keuze.'

Katrien: 'Mijn man en ik waren dolblij toen ik anderhalf jaar geleden zwanger werd. Na twaalf weken zwangerschap zagen wij tijdens de eerste echo het hartje van onze baby kloppen. Ik was er toen helemaal van overtuigd dat alles goed zat. Maar de gynaecoloog had ook een bloedtest laten doen. En een week later viel er een briefje in de bus. Daarin stond dat onze baby een verhoogde kans had op het syndroom van Down.'

Lies: 'Wij hadden reeds twee gezonde kindjes van vijf en twee jaar. We wilden nog een derde kindje en waren echt gelukkig toen ik zwanger bleek te zijn. Maar in de twaalfde week van de zwangerschap wees een bloedtest uit dat er iets mis was met de baby. Een vruchtwaterpunctie resulteerde in slecht nieuws: onze baby had het Downsyndroom. Ik wou absolute zekerheid en vroeg om een tweede punctie. Helaas bevestigde deze tweede prenatale test de uitslag.'

Katrien: 'De vruchtwaterpunctie kon pas gebeuren vanaf de vijftiende week. In die tussenperiode hadden mijn man en ik al besproken wat we zouden doen indien de vruchtwaterpunctie het slechte nieuws bevestigde. In dat geval zouden wij de zwangerschap laten afbreken. Vanuit onze overtuiging leek dit de beste keuze. Maar toen de vruchtwaterpunctie het slechte nieuws bevestigde, was dat toch erg moeilijk. We hebben nog twee dagen gesprekken gevoerd met dokters, hulpverleners, ouders en vrienden. Maar we leven uiteindelijk bij onze beslissing om de zwangerschap te laten afbreken.'

Lies: 'Na die bloedtest hadden mijn man en ik eveneens al beslist te kiezen voor een zwangerschapsafbreking, indien de punctie uitwees dat ons kind Down zou hebben. Maar tussen die beslissing en de realiteit - naar het ziekenhuis gaan om het kindje te laten weghalen - ligt een wereld van verschil. Nu is er veel meer psychologische
omkadering, maar in 2005 werd daar weinig tamtam rond gemaakt. Het leek alsof ik voor een gewone bevalling binnenkwam. Ik vond het geweldig moeilijk om op de kraamafdeling te liggen, terwijl ik wist dat ons kindje dood geboren zou worden.'

Katrien: 'Ook wij vertrokken naar het ziekenhuis voor een 'gewone' bevalling. Het duurde bijna anderhalve dag voor de baby geboren werd. Mijn man vond het verschrikkelijk dat de bevalling zo lang duurde. Maar ikzelf heb die tijd echt gebruikt om afscheid te nemen van ons kindje. De sfeer op die kraamafdeling was ook bijzonder warm. En toen is ons zoontje geboren... Ik kan moeilijk beschrijven wat door me heen ging toen ik ons zoontje mocht zien. Het was geen voldragen kindje, natuurlijk, maar er was toch onmiddellijk dat gevoel van herkenning: dat is óns kindje! Dat was zo mooi en intriest tegelijk.' (stilte)

'Wij mochten ons kindje net zo lang bij ons houden als we wilden. Men raadde ons ook aan foto's te nemen. In plaats van suikerbonen uit te delen, moesten wij de begrafenis van ons zoontje organiseren. Wij kozen voor een crematie met een dienst in intieme kring. Ook daar zijn foto's van gemaakt. Op het moment zelf was dat heel moeilijk. Maar achteraf heb ik daar erg veel aan gehad. Ik koester die foto's, net als zijn voetafdrukje en andere dingen die we hadden meegekregen in het ziekenhuis en achteraf. Want dat is het enige 'tastbare' dat overblijft van ons kindje, hé?'

Lies: 'Mijn man en ik hadden sámen die keuze  gemaakt. Maar ons verwerkingsproces verliep toch heel anders. Hij ging daar rationeler mee om. Ik had het veel moeilijker om alles te verwerken. Misschien ook omdat ik niet helemaal eerlijk durfde te zijn. Enerzijds was ik bang voor negatieve reacties. Anderzijds wilde ik mijn (schoon)zussen, die toen ook zwanger waren, niet nodeloos ongerust maken.

Dus vertelde ik aan de meeste mensen dat ik een miskraam had gehad. Van diegenen die toch de waarheid kennen, heb ik weinig steun ondervonden. Er waren erg kwetsende reacties bij zoals 'je mag van geluk spreken dat ze het hebben gezien, anders zat je met een gehandicapt kind opgescheept!' Of: 'je hebt er toch zelf voor gekozen?' Alsof wij daarom geen recht hadden om te rouwen!

Weet je, ergens voelde ik mij ook een beetje opgelucht, omdat die prenatale test duidelijkheid had gebracht. Maar ik kon moeilijk verdragen dat andere mensen daar zo over praatten. Want dat kindje was wel ons uniek, gewenst kindje, hé? Ons verdriet werd door velen geminimaliseerd en dat deed pijn.'

Katrien: 'In mijn omgeving wisten natuurlijk een aantal mensen al dat ik zwanger was. Na de zwangerschapsafbreking had ik geen zin om daarover te liegen. Ik had het gevoel dat ik daarmee onrecht deed aan mijn kind. Dus zei ik eerlijk dat wij hadden gekozen voor een zwangerschapsafbreking op medische gronden. Gelukkig heb ik daar weinig negatieve reacties op gehad. Integendeel, er waren erg warme reacties bij. Dat deed wel deugd, want ik miste mijn kind heel erg.'

'In het begin had mijn man het erg moeilijk, maar hij heeft echter vrij snel de draad weer opgepikt. Twee weken na de bevalling ging ik zelf ook terug aan het werk. Dat was te vroeg:  ik had een kind gekregen en verloren! Ik ben toen in een echt diep dal beland. Pas achteraf heb ik vernomen dat je ook bij een doodgeboren baby recht hebt op drie maanden zwangerschapsverlof. Of rouwverlof.'

Lies: 'Na de begrafenis ben ik vrij snel opnieuw aan het werk gegaan. Ik dacht dat ik de dood van ons dochtertje wel een plaats had gegeven. Maar toen ik zes maanden later zwanger werd en dat uitdraaide op een miskraam, was dat een enorme klap. Ik had echt het gevoel dat wij gestraft werden omdat wij ons vorige kindje niet hadden gewild. Toen heeft mijn man het ook moeilijker gehad. Twee keer een kindje verliezen, was er te veel aan. Het was bijzonder moeilijk om alles te verwerken.'

Katrien: 'Iemand die nooit voor deze keuze heeft gestaan, kan zich niet voorstellen hoe moeilijk het is. Het verwerkingsproces ging gepaard met veel ups en downs. Het ene moment was ik ervan overtuigd dat het de juiste keuze was. Het volgende ogenblik sloeg de twijfel toe: hadden we hem toch een kans moeten geven? Ik begon alles in vraag te stellen. Ik voelde een sterke behoefte om over mijn verdriet te praten. En gelukkig toonde mijn partner daarvoor begrip. Zonder zijn steun en aanmoediging had ik de dood van ons zoontje nooit kunnen verwerken.'

Lies: 'Soms ben ik blij dat niet iedereen in mijn omgeving weet wat ik heb doorgemaakt. Zo vermijd ik moeilijke confrontaties. Maar toch had ook ik een sterke behoefte om over mijn ervaringen te praten. Het was een moeilijke zoektocht naar erkenning. Ik ben zelfs in therapie gegaan bij een psychiater, vooral omdat ik toen zeer slecht sliep. En toen leerde ik door een gelukkig toeval Katrien kennen.

Dat lotgenotencontact heeft mij erg geholpen. Ik leerde stilstaan, mild zijn voor mezelf en alles op een rijtje zetten. Gaan we toch nog voor een derde kindje? Hoe gaan we om met dat verlies? Ik ben erg dankbaar dat mijn man en ik deze hele verdrietige periode samen hebben doorstaan. Als koppel zijn wij hier sterker uit gekomen. Dat gemis, dat bijna niemand anders begrijpt, kan ik alleen met hem delen.'

Katrien: 'Ik ben echt op zoek gegaan naar mensen die hetzelfde hadden ervaren. Maar er was helemaal niets voor vrouwen zoals wij. Kiezen voor een zwangerschapsonderbreking omdat je kindje gehandicapt zal zijn, is in Vlaanderen nog een groot taboe. Ik was een tijdje aangesloten bij een zelfhulpgroep voor ouders van een overleden baby. Maar ik voelde toch dat deze mensen een heel ander
verhaal hadden. Ik durfde daar zelfs niet te zeggen dat wij eigenlijk zelf voor de dood van ons kindje hadden gekozen. Uiteindelijk kreeg ik het adres van een contactgroep in Nederland, waar men specifiek rond deze problematiek werkt. Daar vond ik de erkenning die ik zocht.

Ik heb toen maandenlang zeer intens contact gehad met andere lotgenoten. Dat heeft mij heel erg geholpen om mijn eigen ervaringen te verwerken. Ik had dat echt nodig! En ik ben dolblij dat ik Lies leerde kennen. Alhoewel haar verhaal enigszins anders is, voelden wij elkaar meteen erg goed aan. Onze gevoelens zijn heel gelijklopend. Het was heel fijn om te weten dat mijn emoties niet misplaatst of abnormaal waren. Want de buitenwereld verwacht nogal snel dat je doorgaat met je leven. Maar dat gaat niet zo: ik was toch zeker een jaar uit balans.'

'In Nederland worden jaarlijks ongeveer 600 zwangerschappen afgebroken op medische gronden. Die informatie vind je in een Nederlandse studie omtrent rouwgedrag na  zwangerschapsonderbreking. In België bestaan er geen exacte cijfers over. Maar wij schatten dat in alle Vlaamse ziekenhuizen jaarlijks een paar 100 koppels voor dezelfde keuze komen te staan. Dat is toch niet weinig, hé? En toch wordt dat onderwerp nog altijd doodgezwegen.

Om die reden, en omdat Vlaamse ouders soms terecht komen in Nederlandse zelfhulpgroepen door het gebrek hieraan in Vlaanderen, hebben Lies en ik recent beslist zelf 'Cozapo' (Contactgroep zwangerschapsafbreking na prenataal onderzoek) op te richten. Hierin kunnen ouders hun verhaal kwijt, wordt er geluisterd naar elkaar en worden nuttige tips uitgereikt om het verdriet te verwerken, ook nog maanden of jaren na de uiteindelijk ingreep.'

Lies: 'Mijn man en ik hebben na die miskraam eventjes weer getwijfeld of we nog voor een derde kindje zouden gaan. Maar onze kinderwens was groter dan de angst. Eind 2006 was ik opnieuw zwanger. Terug een meisje. Dat was een heel verwarrende tijd. Enerzijds was er natuurlijk grote blijdschap en dankbaarheid. Maar anderzijds was er ook een verhoogde kans dat het weer misging. Ik probeerde wel te genieten van deze zwangerschap, maar ik was pas gerust toen ons dochtertje gezond en wel in onze armen lag. Eindelijk een happy end!'

Katrien: 'Bij ons ligt dat anders. Uit onderzoeken blijkt dat bij een nieuwe zwangerschap de kans op herhaling zeer groot zou zijn. Omwille van die reden weet ik niet of we ooit kinderen zullen hebben. Een tijdlang dacht ik dat een leven zonder kinderen zinloos was. Maar mijn man heeft me laten inzien dat er nog zoveel meer is in het leven. En ik heb ontdekt dat als je veel geeft, je ook erg veel terug krijgt.
Ik ben meter van mijn zus haar kindje. Mijn zus werd zwanger in hetzelfde jaar dat ons zoontje gestorven is. De geboorte van mijn petekind heeft voor mij enorm veel goedgemaakt.'

'Hoe moeilijk het ook was: deze ervaring was erg verrijkend. Het heeft mij wel sterk veranderd. Ik besef nu dat gezondheid het allerkostbaarste goed is. Materialistische zaken, mijn job,... Het is allemaal niet meer zo belangrijk. Ik ben ook sneller ontroerd dan vroeger. Ik heb meer empathie gekregen en sta minder snel met een oordeel klaar.'

Lies: 'Ik durf nog altijd niet te zeggen dat ik alles 100 procent heb verwerkt. Want bij elk nieuw verhaal dat me via de contactgroep 'Cozapo' bereikt, komen al die emoties toch weer boven. Maar mij geeft het een positief gevoel dat ik iets kan terugdoen voor mensen in onze situatie. Ik heb nooit spijt gehad van onze keuze, maar wel veel verdriet. Ik weet dat ik ongelukkig zou geweest zijn als ik een gehandicapt kind op de wereld had gezet. Vooral omwille van de toekomst: wat als wij er niet meer zijn? Wie zal dan voor haar zorgen? Moeten haar oudere broer en zus dan verder voor haar zorgen? Dat heeft zeker meegespeeld in onze beslissing om dat kindje niet te laten geboren worden.'

Katrien: 'Als ik kinderen tegenkom met een handicap is dat altijd heel speciaal. Ondanks onze keuze draag ik hen een warm hart toe. Ik vraag ook geen begrip voor onze beslissing. Dit is iets heel intiems tussen jezelf, als moeder, en je partner. Het moeilijke aan een zwangerschapsafbreking is dat je verdriet vaak geminimaliseerd wordt. Je kiest tenslotte zelf voor de dood van je kind. Maar wij hadden die keuze liever niét gehad.'

Lies: 'Wij hebben nu drie kinderen en zij kunnen door ziekte of ongeval ook gehandicapt worden. Dan zullen wij met veel liefde voor hen zorgen. Maar in dit geval hadden wij de keuze. En dat wordt door de buitenwereld dikwijls heel zwart-wit gezien. 'Ge hebt het toch zelf gewild?' Dat je twee jaar later nog worstelt met allerlei gevoelens, is jouw probleem. Het is nu bijna vijf jaar geleden dat wij voor die verscheurende keuze stonden, maar in ons hart is ons dochtertje nog lang niet  vergeten. Ik denk nog elke dag aan haar.'

Katrien: 'Het kostte veel tijd en energie om het verlies van ons zoontje een plaats te geven. Dat is een enorm verdrietige periode maar tezelfdertijd ook een zeer intense tijd geweest. Indien ik niet zo bewust door dat rouwproces was gegaan, zou ik nu niet zo zelfzeker in het leven staan. Dankzij hem. Want ons zoontje verdient het niet om vergeten of doodgezwegen te worden.'

*Om privacyredenen werd gekozen voor fictieve namen

COZAPO LUISTERT
Bij de contactgroep Cozapo, contactgroep zwangerschapsafbreking na prenataal onderzoek, kunnen ouders die kozen voor een zwangerschapsafbreking op medische gronden terecht voor:

1. lotgenotencontact
2. ontmoetingsdagen
3. informatie over professionele zorgverlening
4. contacten met andere zelfhulpgroepen
5. informatie en documentatie

Meer info:
- Website: www.cozapo.org
- E-mail: info@cozapo.org

Door: Caroline Stevens uit Goed Gevoel December 2009