Doe jij ook (niet) mee?

doorRedactieop Invalid date

Heb jij het plezier van niet meedoen al ontdekt? Niet meer racen van event naar borrel, met daarbij de sociale media in de aanslag. Wel: minder stress, meer tijd en aandacht voor wat er écht toe doet.

Na afkortingen als ROFL (Rolling On the Floor Laughing) en YOLO (You Only Live Once), is het de beurt aan JOMO: the Joy of Missing Out. Waar dat over gaat? Denk aan een typisch tafereel in trendy restaurants of cafés: een gezelschap dat samen aan tafel zit, maar waarvan iedereen gebogen is over zijn smartphone. Een paar minuten ervoor hebben ze een selfie genomen van de groep in de hippe hotspot, die hebben ze op Facebook gezet en nu zijn ze druk aan het chatten met de mensen die op de foto reageren. Alsmaar meer mensen denken het hunne van dat soort taferelen, rollen zelfs een beetje met hun ogen. Ze hebben geen zin meer om naar al die modieuze must-see-adressen te gaan en om voortdurend met sociale media in de weer te zijn. Ze verlangen naar minder stress en naar meer rust en aandacht voor elkaar.

Herman Konings, psycholoog en trendwatcher: 'Voorlopig is het een kleine groep, die mensen die bewust genieten van missing out, van niet meer meedoen aan bepaalde, al dan niet digitale, hypes. Maar het is wel een groeiende groep, dat is duidelijk. Denk maar aan al je Facebookvrienden die opeens niet meer zo actief als vroeger zijn, die defrienden tot ze weer een overzichtelijk aantal vrienden hebben of zelfs hun account opgeven. Je ziet ook dat een aantal voorlopers bewust weer voor een 'dumbphone' kiest, waarmee je niet altijd en overal bereikbaar bent. En daarnaast is ook het onmiskenbaar groeiende succes van yoga, mindfulness, stiltehotels en vakanties in kloosters een typische uiting van de JOMO-trend.'

Hou van mij
Om nog maar eens met een afkorting te gooien: volgens trendwatchers is JOMO een reactie op FOMO, the Fear of Missing Out. Dat is dan weer de angst om dingen te missen, om niet mee te kunnen praten, om er niet bij te horen. Herman Konings: 'Het is vanuit die - vaak onbewuste - angst dat mensen van event naar borrel rennen, met Facebook, Twitter en Instagram in de aanslag. Die angst is iets heel menselijks. Want als je kan meepraten, dan krijg je status en ben je iemand. En als je dan ook nog eens een publiek hebt dat je statussen en foto's liket op Facebook, of je volgt of retweet op Twitter, dan krijg je daarbij ook het gevoel dat je graag gezien wordt. En graag gezien zijn, dat willen we nu eenmaal allemaal. Dat is een psychologische wet. Vandaar bijvoorbeeld ook de drang van veel mensen om voor het slapengaan nog snel even hun Facebook, Twitter of Instagram te checken.' Behalve psychologisch, is FOMO, de angst om iets te missen, ook maatschappelijk te verklaren.

Herman Konings: 'We leven tegenwoordig in een belevingseconomie. Terwijl je twintig jaar geleden enkel Torhout-Werchter had, heeft nu haast elk dorp zijn eigen festival. En elke week opent er wel ergens een nieuw trendy restaurant of café, wat je dan te weten komt via Facebook of andere sociale media. Er is dus ook gewoon een heel groot aanbod, waardoor je al gauw het gevoel krijgt dat je niets mag missen. Een andere belangrijke maatschappelijke factor is dat de meeste mensen in de kennis- en dienstensector werken. En dat is een heel andere wereld dan de blue collar-sector, waar dertig jaar geleden de meeste mensen in werkten. In de kennis- en dienstensector moet je méé zijn. Je komt er ook met meer mensen in contact: met klanten, leveranciers, collega's, vaak ook in internationale context. Daarin moet je je manifesteren en overal van op de hoogte zijn. Lukt je dat niet, dan voelt dat voor velen aan als een soort falen.'

Help, overload!
Met elke trend komt er een tegentrend, dat is een wetmatigheid. En meer en meer mensen beginnen zich af te zetten tegen FOMO. Ze ervaren het gevoel van overal te moeten bij zijn en overal over te moeten meepraten als te dwingend. Herman Konings: 'Zo werd recent de term digitale obesitas gelanceerd. Niemand wil overgewicht hebben, behalve op Facebook of Twitter. Hoe meer friends, likes, followers, hoe beter. Een exces daarvan zijn de Kloutparties, voor de 'elite' van de social media zeg maar. Je mag er enkel binnen als je een hoge Kloutscore hebt, die je invloed op de sociale media uitdrukt. Dat soort events wordt hoe langer hoe meer op opgetrokken wenkbrauwen onthaald. Net zoals steeds meer mensen het vervelend vinden om via hun smartphone aldoor bereikbaar te zijn. Zelf wil ik ook op vakantie kunnen gaan zonder dat van mij verwacht wordt dat ik mijn mails zie en beantwoord. Wist je trouwens dat 'information overload' een officiële psychologische aandoening is?

Onze mentale trechter is nu eenmaal beperkt, en wil je daar te veel door rammen, dan kan je symptomen als hoofdpijn, verwarring en zelfs hyperventilatie krijgen. Nu, voor de meeste mensen komt het natuurlijk zo ver niet. Maar bij veel mensen is er wel een zekere moeheid en irritatie ingeslopen. Zo ergeren een aantal mensen zich aan de dominantie van grote merken als Apple, Google en Amazon. Dan koop je bijvoorbeeld een nieuwe iPhone die zo'n 800 euro kost, maar liefst 32.000 oude Belgische franken dus, en een jaar later is hij alweer out, past hij niet meer op je nieuwe muziekinstallatie bijvoorbeeld. Veel mensen vinden dat ontzettend vervelend, maar accepteren het omdat ze vinden dat ze geen andere keuze hebben. En een aantal mensen kiest voor JOMO: zij kopen weer een 'domme telefoon', beperken hun Facebookgebruik, stoppen met Twitter enzovoort, en komen daardoor ook minder in contact met allerlei hypes.'

Op digitaal dieet
Bij JOMO kies je dus voor 'unpluggen' en voor rust. Dat het ook meer tijd oplevert, is eveneens een beslissende factor voor de JOMO-mens. Herman Konings: 'Er zijn nu eenmaal maar 24 uur in een etmaal en maar zeven dagen in een week. Wie in de kennis- en dienstensector werkt, heeft steeds minder tijd, zo blijkt uit onderzoek. Er zijn namelijk alsmaar meer files, er is het obligate netwerken, het bijscholen, en dan nog die conference call met Amerika na de uren ... En dan komt er een economische en psychologische wet om de hoek kijken: wat schaars wordt, krijgt waarde. Met als resultaat dat mensen hun beperkte vrije tijd niet meer willen besteden aan events en sociale media waar ze eigenlijk niet zoveel aan hebben. Ze kiezen dan voor 'social notworking': weer samenkomen zonder druk van status en ze gaan op digitaal dieet: een tijdje zonder Facebook of smartphone.' Ook het recente succes van yoga, mindfulness en meditatie kadert daarbinnen. Want als je minder aan je telefoon of computer zit, heb je logischerwijs meer oog voor de dingen om je heen, voor je gevoel en voor je innerlijke zelve. Zelfs Google gaat mee in die trend en biedt zijn werknemers sind kort 'mindful lunches' aan, waarbij je wordt aangemoedigd om weg van je bureau in stilte te genieten van een lekkere maaltijd.

Iedereen uniek
JOMO houdt in dat je ervoor kiest om iets te missen waar vele anderen wél voor gaan. En dat past volgens Herman Konings dan weer binnen de tendens van het uniek willen zijn. Herman Konings: 'Iedereen wil tegenwoordig anders zijn. Kijk maar naar het succes van kringloopwinkels en van Kapaza en Ebay, waar je unieke stukken op de kop kan tikken. Ook massaketens als H&M en Ikea weten dat en lanceren daarom vele collecties per jaar, waardoor het risico dat je hetzelfde draagt als je buurman veel kleiner is dan vroeger. Een leuk voorbeeld is ook Burda, dat vroeger een oubollig imago had, maar dat tegenwoordig heel erg hip is. Op hun site kan je unieke patronen van anderen downloaden en ook je eigen patronen uploaden. Op die manier krijg je originele kledingstukken die niemand anders heeft. De site van Burda heeft intussen zo'n 800.000 gebruikers en de gemiddelde leeftijd is 29 jaar. Die drang naar origineel zijn zie je ook bij sociale media. Je bent geen trendsetter meer als je daarop zit, zelfs je oma heeft tegenwoordig een Facebookprofiel. Je onderscheidt jezelf juist als je kan zeggen dat je er niet aan meedoet. Zo herinner ik me een uitspraak van een topmanager een tijd geleden op een receptie. Enkele managers waren een beetje aan het opscheppen over hoeveel mails ze dagelijks binnenkregen, dat liep dan in de honderdtallen. Tot die ene topmanager zei: 'Ik krijg geen e-mails.' Iedereen verbaasd. 'Nee, ik heb een secretaresse die dat voor mij wegfiltert.' Wat aangeeft dat als je onbereikbaar bent, je tegenwoordig 'de man' bent.'

Na rust komt onrust
Natuurlijk, behalve dat het soms vermoeiend is, heeft FOMO ook positieve kanten. Het kan ook heel leuk zijn om nieuwe hotspots, tv-series, boeken ... te leren kennen. En het kan ook heel gezellig zijn om via Facebook, Twitter, Instagram en Pinterest je leven met anderen te delen. Denk ook maar aan hoe vaak oude bekenden elkaar terugvinden via sociale media, wat anders nooit gebeurd zou zijn. Herman Konings: 'Dat is absoluut zo. En na zo'n periode van JOMO, van onthouding en je op andere dingen focussen, grijpen de meeste mensen er ook naar terug. Dat is des mensen. Als je na een dieet tien kilo afvalt, ga je erna ook weer gewoon eten, waardoor je weer bijkomt. Dat mechanisme geldt ook voor dit onderwerp: na verloop van tijd begint het bij de meesten toch weer te kriebelen om iets mee te maken, om geïnspireerd te worden. Als de filters ontstopt zijn en mensen weer fris is hun hoofd zijn, gaan ze opnieuw prikkels opzoeken. Mensen zijn nu eenmaal hedonisten, ze zijn altijd op zoek naar geluk. En de angst om iets te missen betekent eigenlijk de angst om geluk te missen. Mark Zuckerberg hoeft zich dus nog niet ongerust te maken. (lacht) Al zijn er in onze contreien mensen die het beduidend minder gebruiken dan vroeger, voorlopig loopt Facebook nog niet leeg.'

Gouden JOMO-tips
- Je kent het wel: de auto- of treinritten waarbij je de hele tijd op Facebook bent, zit te bellen of de ene mail na de andere verstuurt. Laat eens wat vaker je smartphone of tablet in je tas zitten, en geniet van het uitzicht en de tijd voor jezelf.

- Bedenk wat je in de toekomst graag wil gaan doen en schrijf dat niet op in je mobiele telefoon, maar in een heus opschrijfboekje. Denk aan: een instrument leren bespelen, schilderen, hardlopen, schrijven ... Het is de bedoeling om niet te denken aan activiteiten die goed scoren op sociale media, maar die je écht en al langer wil doen. En natuurlijk is het belangrijk om ze erna ook echt te gaan doen.

- Doe een grote schoonmaak. Behalve je kleerkast is het ook louterend om je social media accounts op te ruimen. Verwijder de mensen die je toch nooit spreekt of zet ze in een 'kennissenlijst'. Onderzoek wijst namelijk uit dat we maar met tien procent van onze vriendenlijst daadwerkelijk willen afspreken.

- Durf dingen te missen. Geen zin of energie om naar het zoveelste event te gaan? Maar word je tegelijk getergd door het gevoel dat je dan iets groots zal missen? Bedenk dan naar hoeveel feestjes je wel geweest bent en of je leven er echt anders zou uitgezien hebben als je toen thuisgebleven was. En geniet daarna van de tijd en de ruimte die vrijkomen.

Door Sarina Wijnen