Hoe we ons voelen als we plots stoppen met suiker eten

doorNina Dillenop 21/02/2015

Te veel suiker is ongezond, en we zouden er allemaal beter wat minder van eten. Maar wat als je het zoete goedje definitief van het menu schrapt? Volgens wetenschappers kan een zogenaamde cold turkey van suiker leiden tot depressie, angst en impulsief gedrag.

In een dappere poging om gezonder te zijn, proberen veel mensen suikerrijke snacks voor een tijdje op te geven. Dat blijkt in de praktijk moeilijker dan gedacht. Wetenschappers geloven dat mensen even verslaafd kunnen raken aan suiker als aan drugs, inclusief afkicksymptomen. Jordan Gain Lewis, doctoraatsstudent aan de Penn State College of Medicini in de Verenigde Staten, legt uit wat er in onze hersenen gebeurt als we suiker afzweren.

Natuurlijk beloningssysteem
In de neurowetenschap wordt voedsel een een "natuurlijke beloning" genoemd. Om als soort te kunnen overleven, moeten activiteiten zoals eten en seks als aangenaam worden ervaren, zodat we geneigd zijn die dingen in de toekomst te herhalen. Daarom heeft de evolutie gezorgd voor een mechanisme in de hersenen dat ons beloont op een natuurlijke manier. Als we iets leuk of aangenaam doen, zal de neurotransmitter dopamine verspreid worden in een bepaald deel van de hersenen. De prefrontale cortex ontvangt dit dopamine-signaal, en het is daar dat beloningen de volle aandacht krijgen en onthouden worden voor in de toekomst. Zo wordt na het eten van iets zoets aan ons lichaam verteld: "hmm, deze chocolade is heerlijk. Dat onthoud ik voor een volgende keer!"

Zuur, bitter en zoet
Niet bij alle voedingsmiddelen is die beloning in de hersenen even groot. Suiker is het populairst, omwille van evolutionaire redenen. Lang voor er toegevoegde suikers bestonden, waren suikerrijke voedingsmiddelen zoals fruit een garantie op een goede gezondheid. Vandaar de menselijke voorkeur voor zoet. Zuur en bitter daarentegen zijn minder geliefd. Wanneer onze voorouders bessen gingen plukken, betekende zuur dat ze nog niet rijp waren, en kon bitter op hun giftigheid wijzen.

Dagelijkse suikerconsumptie
Tien jaar geleden consumeerde de gemiddelde Amerikaan naar schatting 22 theelepels toegevoegde suiker per dag, goed voor zo'n 350 calorieën. De kans is groot dat die hoeveelheid sindsdien nog meer is toegenomen.
De dag van vandaag is het bijna onmogelijk om bereide voeding te kopen waar geen toegevoegde suikers in zitten. Vaak onder camouflerende namen zoals 'glucosestroop' of 'fructose'. Net zoals drugs zorgen al die suikers ervoor dat ons beloningssysteem in de hersenen wordt gekaapt. "Gebruikers" worden afhankelijk en kunnen niet meer zonder.

Suiker als drug
Amerikaan Andrew probeerde 40 dagen lang suiker af te zweren. "De eerste dagen waren zwaar," vertelt hij. "Het voelt bijna alsof je afkickt van drugs. Ik at toen vanzelf veel koolhydraten om het tekort aan suiker te compenseren." Er zijn vier belangrijke kenmerken aan een verslaving: consumeren, overdreven consumeren, onweerstaanbaar verlangen en de neiging om één verslaving te vervangen door een andere. Al deze kenmerken werden teruggevonden bij proeven op ratten, zowel met drugs als met suiker. Net zoals drugs versterkt suiker het vrijkomen van dopamine in de hersenen, die voor het beloningseffect zorgt. Op lange termijn zorgt regelmatige consumptie van suiker ervoor dat we steeds meer nodig hebben om dat beloningseffect te krijgen. Het brein wordt tolerant tegenover suiker, en er zijn grotere hoeveelheden nodig om dezelfde sugar high te ervaren.

Ons lichaam went aan suiker, en we hebben steeds meer nodig om de 'sugar high' te ervaren.

Depressie, angst en impulsief gedrag
Experimenten met ratten hebben aangetoond dat diertjes die sterk afhankelijk werden gemaakt van suiker, en daarna de toegang tot suiker werd ontzegd zich angstig voelden, depressief werden en impulsief gedrag vertoonde. Natuurlijk is het te vroeg om te concluderen of ook mensen dat op grote schaal ondervinden na een suikervrije periode. Maar het plots afzweren van suiker gaat in elk geval gepaard met vervelende bij-effecten en afkickverschijnselen, wat ook proefpersoon Andrew ondervond. De psychologische drang naar suiker was vooral de eerste dagen onweerstaanbaar. Al leek het alsof na 40 dagen het beloningssyteem in zijn hersenen zich had aangepast. "Ik herinner me nog dat ik een snoepje at na die 40 dagen, en dat het leek alsof er véél meer suiker inzat dan voor mijn experiment. Zo zoet!" Of het op grote schaal bij veel mensen zo zal werken, zal verder onderzoek moeten uitwijzen. Wie het zelf wil proberen, is alvast voorbereid op de minder aangename bijwerkingen.

Suikerverslaafde ratten werden angstig, depressief en impulsief als ze geen suiker meer kregen.