Schaduwverdriet

doorRedactieop 11/08/2014

Het verwerken van rouw en gemis is vaak een moeilijk proces. Zeker als dat verlies niet als dusdanig erkend wordt door de samenleving en het verdriet - noodgedwongen - in de schaduw moet blijven.

Het overlijden van een dierbare is een van de meest ingrijpende dingen die je kan meemaken, maar niet alleen bij een overlijden is er sprake van verlies. Ook wanneer je besluit een punt te zetten achter je relatie, wanneer je je baan verliest, je te maken krijgt met een miskraam of onvervulde kinder- wens, moet je afscheid nemen. En dat kan veel pijn en verdriet met zich meebrengen. 'Het grote verschil is dat deze vormen van verlies vaak niet of veel minder als verlies erkend of ervaren worden', zegt psychotherapeute en rouwbegeleidster Christine Janssens. 'Bijgevolg krijgt de persoon die met dat verlies geconfronteerd wordt niet de kans er openlijk om te rouwen, er verdriet om te hebben.

We spreken van schaduwverdriet, omdat het verdriet in de schaduw blijft.' En dat is niet zonder risico. 'Om verlies een plaats te kunnen geven in ons levensverhaal moeten we rouwen. Zo'n rouwproces verloopt in verschillende fasen: het aanvaarden van de werkelijkheid van het verlies, het toelaten van de emoties die dat verlies teweegbrengt, het aanpassen aan de nieuwe omgeving en de draad van het leven weer opnemen.' Een rouwproces is geen strikt lineair proces. De fasen kunnen door elkaar lopen. 'Maar in ieder geval doorloop je in elk rouwproces deze fasen om het verlies echt een plaats te geven', benadrukt Janssens. 'Schaduwverdriet kan verder levensgeluk in de weg staan en op termijn zelfs tot psychosomatische klachten, depressies en burn-out leiden. Want als je omgeving je verlies niet of onvoldoende (h)erkent, dan is het moeilijker om dat zelf wél te doen. De kans is reëel dat je gaat twijfelen of je wel het recht hebt om te rouwen, dat je je verdriet wegduwt, niet de tijd en ruimte neemt (of krijgt) om echt te rouwen en dat kan je vroeg of laat zuur opbreken.'

Sneeuwbaleffect
Naast een gebrek aan erkenning door de omgeving, spelen ook persoonlijkheid, opvoeding, hoe je ouders omgingen met verlies ... een rol bij schaduw- verdriet. Christine Janssens: 'Ieder mens ontwikkelt een 'overlevingsstrategie' om om te gaan met moeilijkheden, stress, verdriet ... Voor de ene mens is dat erover praten en eens goed uithuilen, een ander ontvlucht zijn emoties en stort zich op zijn werk. Tijdelijk is elke overlevingsstrategie goed - ze helpt je immers om een moeilijke periode door te komen - maar op termijn kunnen sommige strategieën een struikelblok vormen. Het lukt je wellicht een paar keer om de pijn weg te duwen, maar intussen stop je al die onverwerkte emoties wel in je rugzakje dat onvermijdelijk steeds zwaarder wordt. Tot de last te zwaar wordt om te dragen en een volgende - misschien zelfs banale - tegenslag ertoe leidt dat al die onverwerkte rouw in een keer naar boven komt.

Jong geleerd
Als volwassene zijn we vaak geneigd onze kinderen zo veel mogelijk te sparen van verdriet. Raakt hun lievelingsknuffel zoek of sterft hun huisdier, dan vervangen we die meteen. Onbewust geven we zo ook de boodschap mee dat alles vervangbaar is en gaan we voorbij aan het verlies en verdriet. Het is waardevoller kinderen de kans te geven de pijn en het gemis te ervaren. Zo kunnen ze leren dat die op een natuurlijke manier deel uitmaken van het leven. 'Het is ook belangrijk dat we kinderen en hun emoties als volwaardig en betekenisvol beschouwen en dat we hun verlies als een écht verlies erkennen', benadrukt Christine. 'Dat we niet denken het is 'maar' een kind of 'maar' een hondje. Alleen door stil te staan bij hun verdriet, hen er tijd en ruimte voor te geven, krijgen ze de kans ermee om te leren gaan, te leren rouwen. Iets wat hen in hun leven van pas zal komen.'

Ik ben er voor jou
Net als bij rouw door overlijden hebben mensen met schaduwverdriet nood aan begrip, aan een schouder om op uit te huilen. Alleen stuiten zij vaak op onbegrip. Janssens: 'Hoe vaak krijgt iemand na een miskraam niet te horen 'Volgende keer beter'? Of is er weinig medeleven voor de partner die beslist heeft te scheiden, want 'het was toch zijn keuze'? Weet je dat er iemand in jouw omgeving kampt met zo'n verborgen verdriet, laat hem dan voelen dat je er voor hem bent. Kook eens voor hem, maak tijd om samen iets te doen ... Geef hem ook de mogelijkheid erover te praten. Misschien twijfel je over hoe je het onderwerp het best zou aansnijden, spreek die twijfels dan uit. Dat is vaak al genoeg om het gesprek op gang te brengen. Verder hoef je niet veel meer te doen dan luisteren en begrip tonen.'

Een nieuwe start
Het kunnen vertellen over het verlies, is een belangrijke stap in het aanvaardingsproces. Christine Janssens: 'Wie daar in 'het echte leven' niet toe komt of de kans niet toe krijgt, kan soms baat hebben bij begeleiding door een therapeut. Ook al dateert het verlies van lang geleden, het is nooit te laat om alsnog te rouwen. Schaduwverdriet verwerken betekent niet dat het verdriet zal verdwijnen, want helemaal over gaat het nooit. Maar het verdriet heeft een plaats in je leven gekregen als je aan het verlorene kan terugdenken zonder constant intense pijn te ervaren. Maar iets van het verlies zal altijd met je meegaan. Als een schaduw die je overal vergezelt. Door er erkenning aan te geven en erover te praten wanneer je daar behoefte aan hebt, leer je het verdriet hanteren, zodat het niet langer je leven zal bepalen.'

Door Veerle Maes