Ben jij de eeuwige clown? Controlefreak? Pleaser? Lifecoach geeft tips om je patronen te doorprikken

doorRedactieop 21/04/2021

Ben je overal de verzorger? Wil jij altijd iedereen pleasen? Of ben je diegene die altijd alles luchtig houdt? Nee, dat is niét je persoonlijkheid, maar je patroon. En dat zorgt ervoor dat je altijd weer in dezelfde conflicten belandt. Geen paniek. Je kan je patronen leren herkennen én doorbreken. Lifecoach Anja Pairoux vertelt hoe je dat doet. “Als je je patroon niet ziet, kan je altijd opnieuw gekwetst worden.”

Zijn patronen iets waar veel mensen in vastlopen?

“Nogal wat, ja. Ik merkte in mijn praktijk dat mensen veel te snel brandjes willen blussen met pasklare oplossingen. Als ze problemen krijgen op het werk of in hun gezin, willen ze dat specifieke probleem meteen oplossen. Ze gaan naar een therapeut of coach, ze spreken af met een vriend, ze zoeken meteen soelaas, maar ze vergeten om op de pauzeknop te drukken en even stil te staan bij hun problemen. Want dit is het ding: in verschillende domeinen komen er telkens opnieuw obstakels op hun pad, weliswaar in een andere ‘verpakking’. Als je altijd kijkt naar één specifiek domein of situatie, dan vergeet je naar je héle leven te kijken. Zo zie je niet dat er een patroon zit in al je verhalen, en dat je daarmee kansen laat liggen om te groeien.”

Als coach zie jij wellicht makkelijker patronen in iemands leven. Kunnen we die ook zelf detecteren? 

“Voor mij worden patronen snel duidelijk, ja. Wanneer ik mensen er in hun eerste coachsessie al op wijs dat er een patroon zit in hun verhaal, dan is hun reactie meestal dubbel. Ze zijn verwonderd, maar meteen ook nieuwsgierig, omdat ze voelen dat er een oplossing voor hun probleem kan zijn: als er een patroon achter zit, hopen ze dat te kunnen doorbreken. Een patroon herkennen is dus positief, omdat er dan een potentiële oplossing is.”

Hoe komt het dat we altijd dezelfde ­patronen volgen? En waar en wanneer ontstaan die?

“In de kindertijd en zelfs vroeger. Al voor je geboorte krijg je de energie van je voorouders mee. Dat gaat dan over angsten, tradities en familietrauma’s die via je ouders op jou overgaan. Vervolgens ontwikkelen zich ook allerlei patronen in je kindertijd. Een kind ziet zijn ouders functioneren in de wereld en kopieert onbewust dat gedrag. Die patronen zetten zich door als je volwassen bent. Je hanteert ze in je privéleven en op de werkvloer. De patronen lijken anders door de context, maar eigenlijk is er geen verschil. Zo ken ik iemand die in haar job altijd meteen deed wat men haar vroeg. Ook thuis: haar kinderen vroegen iets en ze deed het onmiddellijk. Net zo voor haar partner. Tot ze een burn-out kreeg. Door coaching heb ik haar geleerd dat ze de mogelijkheid heeft om stil te staan bij een vraag en zich kan afvragen tot waar ze wil gaan. Dat ze de optie heeft om ‘nee’ te zeggen.”

Welk patroon ligt ten grondslag van ‘nooit nee kunnen zeggen’?

“In haar geval was het de eeuwige vraag om bevestiging. Bij veel vrouwen zie je dat ze nog steeds op zoek zijn naar bevestiging van een ouder bij wie ze als kind het gevoel hadden dat ze nooit voldeden aan de verwachtingen. Ook al was die ouder liefdevol. Vooral voor meisjes is de positieve bevestiging van de vaderfiguur heel belangrijk. Als je die hebt gemist, riskeer je in je verdere leven te hard je best te doen, omdat je op zoek bent naar bevestiging. Je kan dit weliswaar niet veralgemenen. Iedereen heeft andere ouders. Maar hoe je vader en je moeder met jou omgingen, is in elk geval sterk bepalend voor hoe jij als volwassene op zaken en mensen reageert. Daarnaast bepaalt ook je persoonlijkheid je patronen. Ieder kind in een gezin zal anders reageren omdat het een ­andere persoonlijkheid heeft en zijn eigen ­onderliggende angsten.”

Hoe pak je het praktisch aan om uit een patroon te raken?

“Alles begint bij de herkenning én erkenning van een patroon. In coaching gaan we samen op zoek naar de rode draad in je leven: waar loop je steeds weer tegenaan? Daarvoor moet je eerst een ballon doorprikken, namelijk de neiging om te snel naar oplossingen voor specifieke problemen te willen zoeken. Via oefeningen verzamelen we de puzzelstukken van je gedrag: de mensen met wie je bent opgegroeid, je hechting, gewoontes die je van je familie hebt meegekregen, enzovoort. Via die puzzelstukken bepalen we welk patroon jij volgt aan de hand van twaalf persoonlijkheidstypes die ik in mijn boek nogal laconiek heb benoemd: de clown, het Brabantse trekpaard, de passieve visionair, de generaal, de verzorger, het competitiebeest, de passionele pleaser, de controlefreak, de eeuwige leerling, de prins(es), de avonturier en de rebel. Meestal ben je een combinatie van een paar types, afhankelijk van de context.”

Wanneer kan je dan een verandering in je gedrag gaan doorvoeren?

“Als je alles in je verleden op een rijtje hebt gezet, zijn er meerdere stappen nodig om de omschakeling te maken naar het heden. Je moet je afvragen: welke aspecten houden me tegen om te veranderen? Vind je het lastig om je verantwoordelijkheid te nemen en vind je het makkelijker om naar de ander te wijzen? In dat geval zal je zelf niets kunnen veranderen. ­Andere mensen nemen dan weer te veel verantwoordelijkheid en denken dat alles bij hen ligt. Zij gaan veel te hard werken. Wanneer we die aspecten onder de loep hebben genomen, bekijken we hoe je tot veerkracht kan komen. In mijn boek geef ik een ‘veerkrachtmodel’. Weet wel dat je niet van een negatieve situatie meteen een positieve kan maken. Dat vraagt tijd. Als je het gevoel hebt dat je achteruit aan het rijden bent, en je wil vooruit, dan moet je schakelen via neutraal. ­Stilstaan dus.”

Zijn patronen altijd negatief?

“Zeker niet. In je patronen zitten ook kwaliteiten. Neem nu het patroon van de clown. Dan is jouw valkuil dat anderen vaak vinden dat je de zaken weglacht of minimaliseert. Wanneer iemand het nodig heeft dat iets serieus genomen wordt, dan kan je lichte aanpak tot frustraties leiden. Je sterkte is dan weer dat je de zaken luchtiger kan maken en de creativiteit hebt om vernieuwende ideeën te brengen. Je omgeving ervaart je als een sfeerbrenger en mist je zelfs als je er een tijdje niet bent. Als je die kwaliteit erkent, en je beseft ook wat je valkuilen zijn, dan kan je aanvaarden wie je bent mét je kwaliteiten. Het is niet de bedoeling dat jij iemand anders wordt, wel dat je sterkte vindt in je kwaliteiten. Via mijn oefeningen zal je je eigen valkuilen sneller herkennen en sneller zien waarom je in een bepaalde situatie terechtkomt, en wat je kan doen om weer op te krabbelen. Vanaf dan wordt elke situatie een kans om net iets anders te doen dat niet in je patroon ligt, terwijl je toch trouw blijft aan jezelf.”

“Stel: je valt altijd op een ‘foute man’. Bij mij was dat lang zo. Gek genoeg kwam ik ook altijd hetzelfde type ‘foute’ baas tegen. Zowel privé als professioneel vertoonde ik dus hetzelfde patroon: ik ‘smeet’ me volledig vanuit enthousiasme, waardoor ik mijn zelfwaardering vergat. Het feit is: wanneer je jezelf volledig wegcijfert, word je voor de ander minder aantrekkelijk. Je kan de schuld dan bij de foute mannen leggen, maar eigenlijk ben je zelf niet goed bezig. Als je je patroon niet ziet, kan je altijd opnieuw gekwetst worden. Zie je je patroon wél, dan zal je, wanneer je getriggerd wordt, in een bepaalde kracht komen. Je vindt een zekere rust, omdat je zelf in staat bent om erover te waken dat het niet meer voorkomt. Tegelijk zie je ook patronen bij anderen, maar de kunst bestaat erin om goed bij jezelf te blijven. Dat is niet egoïstisch of niet-empathisch. Je blijft gewoon waakzaam en bewust van je triggers en valkuilen. Wanneer je die vorm van ‘kwetsbaarheid’ bij jezelf bereikt, sta je veel krachtiger en eerlijker tegenover de ander én jezelf.”

Zoals je één ding doet, doe je alles 

“Mensen zien vaak de links niet tussen privé en werk. Op het werk trek je misschien een ander jasje aan, maar daaronder zit je zelfbeeld en dat past zich niet aan van het ene domein naar het andere. Anders gezegd: de context verandert, maar niet je gedachten. Wel is er dikwijls een verschil in hoe je jezelf uit. Zo kan het zijn dat je in je werk zelfverzekerd overkomt terwijl je privé continu bevestiging zoekt. Dat komt dan mogelijk doordat je je in je werk kan verstoppen achter een takenpakket, een titel of status. Of: op het werk leg je de lat erg hoog en stel je hoge eisen aan je collega’s opdat jij maar niet door de mand zou vallen. Terwijl je thuis de voeten onder je lijf uit loopt om lekker eten op tafel te toveren en een opgeruimd huis te hebben, zodat de buitenwereld denkt dat jij alles onder controle hebt.”

10 stappen om uit je patroon te raken

Een beknopte handleiding van Anja Pairoux

1. STOP. Als je geen tijd hebt om te stoppen, is het tijd om te stoppen.

2. Sta stil. Het liefst willen mensen zo snel mogelijk vooruit met hun leven, weg van negatieve gevoelens of lastige situaties. Dat is menselijk. Toch zit net daar de grootste oorzaak van steeds terugkerende problemen. Wanneer we een pijntje hebben, plakken we snel een pleister op de wonde en doen we verder. We vergeten stil te staan bij hoe die wonde daar gekomen is.

3. Aanvaard wat er nu is. Als je de zaken in je leven graag anders wil zien lopen, moet je eerst aanvaarden wat nu is. Vandaag is het ­resultaat van alle acties en gedachten uit het verleden. Verandering is onmogelijk zolang je niet volledig aanvaard hebt dat alles is wat het is op dit moment.

4. Leer jezelf écht kennen. Wil je een crash vermijden en komaf maken met steeds terugkerende patronen, dan moet je op onderzoek. Leer jezelf ten gronde kennen en durf daarbij verder te kijken dan het ­oppervlakkige.

5. Je hebt kennis nodig om te begrijpen wat er gebeurt en hoe je ­patronen er gekomen zijn.

6. Je hebt inzicht nodig in hoe het komt dat je elke keer opnieuw in de valkuil trapt.

7. Je hebt ervaring nodig in welk effect het geeft als je eens iets ­anders doet.

8. Je hebt geduld nodig, want verandering komt niet met een vingerknip. Patronen die al 40 jaar bestaan, werk je niet in 40 minuten weg.

9. Als je alles wil veranderen, verander dan alles. Veel mensen willen graag dat hun leven of de situatie waar ze in zitten, verandert. Liefst zonder al te veel inspanning. Dikwijls vinden ze dat ze al genoeg inspanningen geleverd hebben. Ze vergeten daarbij dat al die inspanningen vanuit hetzelfde patroon worden aangestuurd, en dus tot steeds dezelfde resultaten leiden. Maar zodra je de rode draad duidelijk ziet, kan je die gaan ombuigen. Je begint dan vanuit een toekomstvisie over waar je naartoe wil werken en waar je wil staan over een x-aantal jaren. Als dat eenmaal duidelijk is, wordt het makkelijker om op korte termijn acties te nemen, die soms buiten je comfortzone liggen. Je ziet dan ook duidelijker hoe zinloos het is om het ene brandje na het andere te blussen.

10. Heb jij controle of heeft de controle jou? Als je situaties op een nieuwe manier gaat aanpakken, weet je natuurlijk niet vooraf wat het resultaat zal zijn. Wanneer je even niet weet wat je mag verwachten, loert controle om de hoek. Mensen willen de controle niet verliezen en daarom vallen ze makkelijk terug op de bekende patronen. Je leeft dan in de illusie dat je alles onder controle hebt en beseft niet dat de controle jou in zijn greep houdt. 

Meer lezen? Waarom overkomt mij dit weer?! Begrijp jezelf, doorbreek je patronen, Anja Pairoux (Lannoo, 22,99 euro).