Gezond en gelukkig leven begint hier en nu

Abonneer

Dit wist je nog niét over je cruciaal­ste orgaan: “Een gebroken hart is voor de hersenen net zoals een gebroken pols”

doorRoxanne Wellensop 14/02/2023

“Het is het enige orgaan dat zichzelf volledig aanstuurt.” Ons hart verbergt in elk van zijn kamers mysteries waar zelfs de wetenschap (nog) geen verklaring voor heeft. Wist je bijvoorbeeld dat je hart, samen met het autonome zenuwstelsel, je omgeving op veiligheid scant nog vóór je er een gevoel of gedachte bij krijgt? Vier experts delen hun inzichten. “Mensen staan na een harttransplantatie soms op een heel andere manier in het leven.”

Van je hart een steen maken, je hart op de tong dragen, een gebroken hart ... geen enkel ander orgaan dat meer tot de verbeelding spreekt. “Niemand kan vluchten voor zijn hart. Daarom is het beter te luisteren naar wat het zegt”, aldus auteur Paulo Coelho. Dat klinkt misschien een beetje zweverig, maar het bewijs is wel degelijk hart ... euh, hard te maken. Van Nieuland: “Het is wetenschappelijk aantoonbaar dat wij communiceren met ons hart, en dat ons hart communiceert met ons.”

Je buikgevoel is eigenlijk meer een borstgevoel

“Bij een eerste ontmoeting met een vreemde voelen we bijna onmiddellijk of we die persoon mogen. Dat is het gevolg van de onbewuste communicatie tussen het magnetisch veld van jouw hart met dat van hem of haar. Het hart scant, samen met het autonome zenuwstelsel, de omgeving op veiligheid nog vóór je er een gevoel of gedachte bij krijgt.” De uitkomst daarvan noemen wij buikgevoel, hoewel ‘borstgevoel’ misschien meer op zijn plaats zou zijn. Hetzelfde gebeurt als je ogen voelt priemen in je rug. Je hebt niet gezien dat er iemand naar je kijkt, maar je wéét dat het zo is. “Opnieuw het gevolg van de signalen die de elektromagnetische velden van het hart met elkaar uitwisselen.”

Magnetische aantrekking

“Elk orgaan heeft een elektromagnetisch veld dat kan worden gemeten”, zegt Louis Van Nieuland, hartcoherentiedocent en -coach, die hartcoherentie in België mee op de kaart zette. “Zo ook het hart. Vanuit een bepaald punt in het hart – de sinusknoop – vertrekken er elektrische signalen die over het hele hart lopen. Die signalen zorgen ervoor dat het hart samentrekt en ontspant. De stroompjes elektriciteit die de sinusknoop doorgeeft, worden opgevangen door pacemakercellen.”

“De pacemakercellen geven het stroompje elektriciteit door aan een cel in de buurt, tot er elektrische stroom ontstaat. Een elektromagnetisch veld dus. Onderzoek toont aan dat het elektromagnetische veld van het hart bijzonder krachtig is. Terwijl dat van het brein maar tot een meter buiten je lichaam reikt, kan het veld van ons hart tot wel vier meter buiten je lichaam gaan.” Welke gevolgen dat precies heeft, lees je hieronder.

Liefde op de eerste hartslag

‘Mijn hart klopt alleen voor jou’, zegt de ene tegen de andere met een hese stem in een ­typische romcom. Lekker romantisch, hoewel het juister zou zijn om te zeggen: mijn hart klopt sámen met dat van jou. Wacht, wat? “Ja, mensen resoneren met elkaar: het elektromagnetisch veld van hun hart trilt soms op hetzelfde niveau”, lacht Van Nieuland. “De hartslag wordt synchroon. Dat zien we bij geliefden die op hun gemak zijn bij elkaar, maar ook bij kinderen (ook pubers!) en hun moeders.”

Psycholoog Eliska Prochazkova van het Leiden Institute for Brain and Cognition onderzocht hoe het gevoel van romantische verbinding tot stand komt tijdens blind dates. De onderzoekers bouwden ‘dating cabins’ op verschillende evenementen en nodigden honderdveertig jongeren uit op blind date. Iedereen werd in de gaten gehouden met apparaten die oogbewegingen, lichaamstaal, hartslag en huidgeleiding registreerden.

“De harten van een ‘koppel’ dat zich tot elkaar aangetrokken voelde, ­synchroniseerden met elkaar”, zegt ­Prochazkova. “Steeg of daalde de hartslag van de een, dan steeg of daalde de hartslag van de ander. De elektrische geleiding van de huid volgde hetzelfde patroon. Blijkbaar groeit de aantrekkingskracht tussen datingpartners als er ook een synchronisatie plaatsvindt op dat diepere niveau.”

Maar wat maakt nu dat sommige harten synchroniseren, en andere harten niet? “Dat komt door iets wat wij micro-­expressies noemen”, weet de onderzoekster. “Heel kleine signalen die niet met het blote oog zichtbaar zijn. Denk aan minuscule knipperingen met de ogen. Omdat je die micro-­expressies onbewust bij een ander waarneemt, voel je je goed. Je merkt dat hij of zij je op een emotioneel niveau begrijpt. Daardoor stijgt je hartslag.” De studie is een van de eerste die aantonen dat het vermogen om op fysiologisch niveau te synchroniseren met een partner, een belangrijke voorspeller is van seksuele aantrekkingskracht.

Je hart als dirigent

Ook een oprechte uiting van liefde, zoals een compliment of een omhelzing, kan hartcoherentie veroorzaken bij iemand anders. “Hartcoherentie is een harmonische staat van het lichaam, tot stand gebracht door het samenvallen van je hartritme met je ademhaling”, legt de expert uit. “Hartcoherent ademen wil zeggen dat je via een regelmatige ademhaling de tijd tussen hartslagen beïnvloedt.”

Je hebt meestal een gezonde coherentie als je gemiddeld zes volledige ademhalingen per minuut hebt. “Je stuurt dan de boodschap naar je brein: ‘Je bent veilig.’ Je hele lichaam komt tot rust en het angstcentrum in de hersenen wordt gedempt. Als je lichaam een orkest is, kan je je hart zien als dirigent.” Door je eigen hartslag in harmonie te brengen, kan je je omgeving dus positief beïnvloeden. “De Rijksuniversiteit Groningen onderzocht het effect van hartcoherentie op veertien moeders met ‘moeilijke kinderen”, zegt van Nieuland. “Het gedrag van de kinderen van moeders die consequent aan hartcoherentie deden, werd systematisch rustiger. Maar je kan de ademhalingstechniek ook toepassen bij een sollicitatie, een ruzie, of een stresserend moment. Je zal merken dat de gemoederen daardoor niet snel zullen oplopen.”

En het gaat verder: “De organisatie HeartMath roept maandelijks tienduizenden mensen wereldwijd op om op een afgesproken tijdstip aan hartcoherentie te doen, te mediteren of te bidden. Gewoon, vanuit hun woonkamer. De organisatie plaatste ook overal ter wereld zenders die het geomagnetische veld van de aarde meten. En wat blijkt? Op de tijdstippen waarop er samen geademd wordt, is er een waarneembaar effect meetbaar op dat geomagnetische veld. Het onderzoek staat nog in de kinderschoenen, maar het is veelbelovend.”

Hetzelfde temperament als je hartdonor

Heeft je hart een geheugen? Wijlen neuropsycholoog dr. Paul Pearsall geloofde van wel. De Amerikaanse arts deed er veel onderzoek naar en schreef zijn bevindingen neer in ‘Het geheugen van het hart’. Hij onderzocht patiënten met donorharten en zag dat herinneringen, gedragingen, voorkeuren en gewoonten die verband houden met de donor soms lijken te worden ‘overgedragen’ op de ontvanger.

In zijn boek haalt hij een voorbeeld aan van twee mannen die hetzelfde hart hadden gehad. De ene man, Jim, was bijna overleden aan een erfelijke ziekte die zijn longen had aangetast. Daarom ontving Jim een hart en longen van een donor en schonk hij zijn eigen, gezonde hart aan Fred. “Op grond van mijn voorafgaande interviews met ontvangers van een donorhart, was ik niet verbaasd toen Fred aan Jim vertelde dat hij, sinds hij Jims hart had gekregen, dol was op een heel ander soort voedsel”, schrijft dr. Pearsall in zijn boek. “Jim bevestigde dat het zijn eigen voorkeuren waren geweest voor zijn transplantatie.”

Ook hun temperament bleek te zijn veranderd. “Jim, Fred en hun vrouwen waren het erover eens dat er na de transplantatie aanzienlijke veranderingen waren opgetreden in de gewoonten van beide mannen. Aangezien Fred het nieuwe hart van Jim had, konden Jim en zijn vrouw bevestigen dat Freds nieuwe persoonlijkheidstrekken inderdaad sterk overeenkwamen met Jims vroegere temperament.” Ook Jims persoonlijkheid was helemaal veranderd. Terwijl hij vroeger een nogal explosieve doorduwer was, was hij nu plots rustiger en kalmer, neigde hij naar depressiviteit. Karaktereigenschappen die dan weer terug te leiden waren naar zijn donor: een verlegen, stil meisje dat al jaren kampte met een depressie en zichzelf daardoor het leven benam.

Cardioloog dr. Sofie Verstreken, die verantwoordelijk is voor het harttransplantprogramma in het hartcentrum van het OLV Ziekenhuis in Aalst, bekijkt de observaties van dr. Pearsall met een neutrale bril. “De donoren in Europa zijn anoniem, in tegenstelling tot die in Amerika. Wij hebben geen idee wat de eigenschappen van de donors zijn en kunnen dat ook niet te weten komen. We zien soms dat mensen na een harttransplantatie op een heel andere manier in het leven staan. Ze zijn geïnteresseerd in dingen waar ze vroeger geen interesse in hadden, ze doen totaal andere activiteiten, ze kiezen een volledig andere partner."

“Ligt dat echt aan dat nieuwe hart, of aan de ‘tweede kans’ die hen door het hart wordt geboden? Dat weten we niet. Ik denk veeleer dat het aan die nieuwe kans en de psychologische impact daarvan ligt. Gebeurt het vaak dat mensen sterk veranderen na een harttransplantatie? Niet zozeer. Het is zeker niet de standaard. Maar ik sluit ook niet uit dat het zou kunnen. Er is gewoonweg te weinig onderzoek naar gedaan.”

Heeft ons hart dan een geheugen?

60 tot 65 procent van de hartcellen zou bestaan uit neuronen, dezelfde cellen waar de hersenen van zijn gemaakt. Het hart zou dus ook dingen kunnen onthouden. Dat opperde de Amerikaanse cardioloog Andrew Armour begin jaren negentig. Hij verwees ernaar als het ‘hartbrein’. Dr. Verstreken: “Hier gaat het meer om een hypothese. Het zou kunnen dat het hart een eigen geheugen heeft, maar het is opnieuw niet bewezen. Ik geloof dat onze cellen zich op een bepaald lokaal niveau dingen kunnen herinneren. Maar dat die dingen meteen een invloed hebben op onze manier van zijn of denken, dat betwijfel ik.”

“Het hart is wél het enige orgaan in het lichaam dat zichzelf volledig aanstuurt”, gaat dr. Verstreken verder. “Andere organen hebben prikkels nodig vanuit de hersenen of het ruggenmerg om hun functie te kunnen uitoefenen. Het hart maakt zijn eigen ritme, en heeft de hersenen voor niets nodig. Dat vind ik er zo mooi aan.”

Mourir d’amour

Hartzeer. Misschien wel negentig procent van de liefdesliedjes gaat erover, al lijk je dat alleen maar op te merken als je eigen hart gebroken is. Hartzeer bestaat, en niet alleen in de poëtische zin. “Liefdesverdriet is effectief pijnlijk voor het hart”, zegt Leen Dendievel, auteur van het boek Hard: Liefde sterft nooit.

“De hersengebieden die worden geactiveerd bij liefdesverdriet zijn dezelfde die geassocieerd worden met hartenpijn. Dan heb ik het niet over de figuurlijke hartenpijn, waarbij je het gevoel hebt dat ze je hart uit je lijf hebben gehaald en op een koude operatietafel hebben gelegd, maar over een letterlijk pijngevoel in je borst. Steken, samentrekkingen, of een gevoel dat lijkt op een hartinfarct. Een gebroken hart is voor de hersenen net zoiets als een gebroken pols, alleen heelt het minder snel. Volgens cardioloog Catherine Demeester zijn er gemiddeld drieduizend gevallen van hartinfarcten in België, waaronder vijf gebroken harten.”

Doodgaan van liefdesverdriet – mourir d’amour – bestaat echt. Aldus hartspecialist Pedro Brugada. Zoiets wordt het ‘gebrokenhartsyndroom’ genoemd. “Het hart reageert dan op hevige emotionele stress zoals een overlijden of een relatiebreuk”, zegt Dendievel. “Door extreme stress kunnen kerngezonde mensen plots sterven. Een ‘gebroken hart’ kan dan een soort hartaanval worden.”

“Gelukkig hoeft niet elk gebroken hart zo extreem te eindigen. Vaker komen mensen binnen in het ziekenhuis met stress die zich uit in hevige pijn, zweten, kortademigheid, doodsangst, lage bloeddruk en schokken. Een staat die te vergelijken is met hyperventilatie, maar waar je wél van kan herstellen. In al die gevallen is het hart een beetje ‘vervormd’. Door samentrekking van het onderste gedeelte van de hartwand zwelt de hartkamer op als een ballon en neemt het hart de vorm aan van een vaas. Dat heeft te maken met de adrenaline die wordt vrijgegeven bij de hevige stress die liefdesverdriet veroorzaakt.”