Jongeren vapen melatonine om beter te slapen. Werkt dat echt en is het veilig? Slaapexperte: “Ze weten niet wat ze innemen”

doorStéphanie Verzelenop 27/05/2021

Op de videoapp TikTok vapen heel wat jongeren het slaaphormoon melatonine om beter te kunnen slapen. Zonder doktersvoorschrift, wanneer ze willen. Om 3 uur ’s nachts, na een nachtje gamen, of om 8 uur ’s ochtends, tijdens een saaie online les. Maar hoe veilig is melatonine vapen? En zorgt het echt voor een betere nachtrust? Met slaapexperte Annelies Smolders nemen we de trend onder de loep. 

“Bedtijd, maar dan beter”, lezen we op de website van Cloudy in grote letters. Het Amerikaanse merk is de populairste verdeler van ‘melatonine diffusers’, een nieuw product voor wie niet goed de slaap kan vatten. 

Op de ingrediëntenlijst? Plantaardige kruiden als lavendel en kamille, maar ook valeriaan en ashwagandha, kruiden die wel vaker in rustgevende middelen verwerkt worden. En, natuurlijk, melatonine, het hormoon dat je hersenen aanmaken om je biologische slaapritme te ondersteunen. Verder geen nicotine, zoals in klassieke e-sigaretten, of andere schadelijke bestanddelen. De vape-pen gaat een hele maand mee, en zeven trekjes voor bedtijd moeten volstaan, communiceert Cloudy. 

Diffusers en snoepjes

Het is een bijzonder snufje dat de voorbije maanden door jongeren gretig opgepikt werd. Dat weten we, omdat ze op sociale medium TikTok in groten getale filmpjes delen van hoe ze de vape-pen uittesten. Sommigen kregen de diffusers door Cloudy opgestuurd, om ze te delen met hun duizenden volgers. Anderen lieten zich door hen ‘influencen’. “Het helpt je te ontstressen en te slapen. Ik denk dat we dat allemaal kunnen gebruiken momenteel”, zegt TikTok-gebruikster @gracienielson in haar video. “Ik viel echt sneller in slaap en mijn nachtrust was ook beter”, zegt @jilljillsiwa in haar filmpje.

De hashtag #melatonin levert momenteel maar liefst zo'n 172 miljoen hits op. Die linken niet allemaal naar de vape-pen: een ander gehypete product zijn gummy's met melatonine, zachte snoepjes met het slaaphormoon. En daar gaan jongeren laks mee om: sommigen delen in filmpjes hoe ze al een uur van de gummy's aan het eten zijn, zonder te beseffen dat ze melatonine bevatten. Anderen experimenteren in video’s met een hogere dosis. “Wie weet word ik morgen niet wakker.”

Onduidelijke dosis

Gummy's van melatonine zijn niet nieuw. Melatonine vapen voor bedtijd wel. Toch heeft psychologe Annelies Smolders, slaapexperte en auteur van ‘Start to Sleep’, al gehoord van Cloudy. Ze geeft online slaaptherapie en ja, haar cliënten schrijft ze in samenspraak met een arts soms melatonine voor. In pilvorm, weliswaar. “In België bestaan er twee merken die je op voorschrift bij de apotheker kan krijgen. Er is Circadin, dat bevat ongeveer 2 milligram melatonine, en Noxarem, met ongeveer 3 tot 5 milligram. Of we werken met bereidingen van de apotheker zelf. Supplementen met melatonine die je gewoon zonder voorschrift kan krijgen, bevatten nooit meer dan 0,29 milligram. Dat is de in België maximum toegelaten hoeveelheid.”

Hoeveel melatonine de vape-pennen van Cloudy precies bevatten, staat nergens vermeld. “Die jongeren weten dus niet precies wat ze innemen”, zegt Smolders. En dat vindt de experte verontrustend. Een te hoge dosis kan immers ongemakken opleveren. “Het is en blijft tenslotte een hormoon”, zei professor en somnoloog An Mariman (UZ Gent) eerder aan onze krant. “Bij hoge dosissen is er een kans op bijwerkingen als duizeligheid, hoofdpijn en buikpijn.” 

Cloudy maakt ook niet duidelijk of de vape-pen traag- of snelwerkende melatonine bevat, nog een belangrijke factor. “Als Cloudy traagwerkend is en ze vapen om drie uur ’s nachts, dan zullen ze het effect pas in de voormiddag voelen”, zegt Smolders. Dat stelde ook de Nederlandse Consumentenbond met een test vast in 2018. “Melatonine neem je het best in vijf uur voor je lichaam zelf melatonine aanmaakt”, schrijven zij. “Probleem is dat dat tijdstip voor iedereen anders is. Er zijn ook mensen die melatonine maar traag afbreken, waardoor ze overdag zoveel slaaphormoon in hun bloed hebben dat ze niet goed functioneren.”

Daarbovenop bestaan er ook lichamelijke aandoeningen waarbij je beter geen melatonine inneemt. “Auto-immuunziektes, bijvoorbeeld”, zegt Smolders. “Het kan dus best gevaarlijk worden als je melatonine gewoon als een snoepje gaat innemen.”

Gevaarlijke quick fix

Melatonine is bovendien bijlange niet in alle gevallen een goede oplossing voor slapeloosheid, zegt Smolders. “Je mag melatonine niet als ‘quick fix’ gebruiken om je slechte slaapgewoontes te verdoezelen. Gevaarlijk veel mensen vertrouwen te veel en te snel op slaapmedicatie en pakken de oorzaken van hun slapeloosheid niet aan. Ik moet veel van mijn cliënten dat afleren. Als we jongeren die slecht slapen nu ook al gaan zeggen: ‘hier, vape even en je zal wel kunnen slapen’, dan leren we ze al van jonge leeftijd een verkeerde slaapstrategie aan.” Voor volwassenen geldt natuurlijk hetzelfde. “Een chronisch slaapprobleem lossen middelen met melatonine nooit op”, zegt professor Mariman. 

“Alleen bij jetlags, iemand die nachtwerk moet doen of constant door tijdzones reist, op hogere leeftijd of bij ADHD kan melatonine een nuttig hulpmiddel zijn”, zegt Smolders. “Bij verschoven of verstoorde slaapfases, niet bij gewone slapeloosheid of insomnia. Maar altijd begeleid door een arts. Zelf zomaar aan de slag gaan met een vape-pen, zou ik niemand aanraden.”

Wie echt hopeloos op zoek is naar een middeltje voor een betere nachtrust, kan beter bij een professional langsgaan, zegt ook professor Mariman. “Belangrijk is om op tijd aan de alarmbel te trekken als je een probleem hebt, zodat het niet chronisch wordt. De huisarts kan perfect samen met jou achterhalen wat de oorzaken zijn van je slapeloosheid. Dat kan gaan van stress, piekergedrag, slechte slaap-waakhygiëne en overmatig schermgebruik tot een slaaptekort. De arts kan dan tips geven om die oorzaken aan te pakken, zonder geneesmiddelen.” En zonder vape-pen.