Gezond en gelukkig leven begint hier en nu

Abonneer

Kunnen we een buikje wijten aan ons metabolisme? “Je stofwisseling vertraagt pas na je zestigste”

doorLiesbeth De Corteop 08/11/2022

Lang werd gedacht dat we sneller bijkomen eens we de kaap van dertig jaar passeren, omdat ons metabolisme dan vertraagt. Maar een nieuwe studie weerlegt dat nu. Diëtist Laura De Geyter geeft tekst en uitleg, en bovenal tips om een gezond gewicht te bereiken en te behouden. “Tegen diëten zeg ik volmondig nee.”

Het gaat om een groot internationaal onderzoek met meer dan 6.400 mensen uit 29 landen. De jongste deelnemer was een week oud, de oudste had net zijn 95ste verjaardag gevierd. Hun lichaamsbouw, gewicht, hoeveelheid spieren, energieverbruik en calorieverbranding: alles werd minutieus onder de loep genomen door een team wetenschappers.

Vier fasen

Wat ze ontdekten, is best straf. Blijkbaar doorloopt ons metabolisme vier fasen. We beginnen stevig: tot de leeftijd van 1 jaar beleeft het metabolisme een piek. Baby’s kunnen bijna 4.000 kilocalorieën verbranden per dag, dat is dubbel (!) zoveel als volwassenen. De tweede fase start na de leeftijd van 1  jaar en loopt tot we 20 zijn. Tijdens deze periode neemt de snelheid van het metabolisme af. Vanaf 20 jaar gebeurt er niks spectaculairs: de stofwisseling blijft stabiel, zelfs tijdens een zwangerschap of menopauze. Pas na ons zestigste begint alles opnieuw te dalen. 

Lange tijd werd er ook vanuit gegaan dat het metabolisme van mannen op een hoger tempo draait dan dat van vrouwen. Fout, zeggen de wetenschappers. Sommige mannen verbranden meer calorieën, maar dat komt omdat ze meer spieren hebben. En in rust verbranden spieren nu eenmaal meer energie dan vet. 

Verschillende factoren spelen mee

“Dit is best een revolutionair onderzoek”, reageert Laura De Geyter, diëtist bij Praktijk Buikgevoel en The Fittest You. “Vaak wordt aangenomen dat je metabolisme al begint te vertragen vanaf je dertigste. Dat spreken deze bevindingen tegen.”

Hoe dan ook gebeurt het vaak dat mensen van middelbare leeftijd een buikje krijgen, of dat de zwaartekracht z’n tol eist van dat eens zo fitte lichaam. Heeft dat dan niks te maken met ons metabolisme? Het zit iets complexer in elkaar, zegt Laura. “De wetenschappers hebben het metabolisme losgekoppeld van vetverdeling en spiermassa. Terwijl dat juist twee factoren zijn die een enorme impact hebben op je silhouet en gewicht. Het is een en-en-verhaal. Stel: er zijn twee personen die 70 kilo wegen. Ze zijn alle twee even oud, maar de ene heeft 30 kilo vet en de andere 20 kilo vet. De tweede persoon heeft dus meer spieren. En omdat spieren in rust meer energie verbranden dan vet, zal ie dus in totaal ook meer calorieën verbranden dan diegene met 30 kilo vet.” 

“Plus, de spieren moeten ergens vandaan komen. Dat kan te maken hebben met genetica, met hormonen, maar meestal hebben mensen dat ook te danken aan fysieke activiteit. En tja, wie meer beweegt, verbrandt nòg meer calorieën.” Met andere woorden: de link tussen metabolisme en gewicht is niet zo rechtlijnig. 

“Er zijn dus heel wat verschillende zaken die kunnen verklaren waarom mensen bijkomen, eens ze adolescent-af zijn”, verklaart Laura. “Mensen worden door de band genomen minder actief. Veel jongeren fietsen naar school, doen een sport in teamverband, en hebben simpelweg meer vrije tijd en dus meer kans om te bewegen.” 

Ook alcoholgebruik is een serieuze boosdoener, die in the picture komt eens we ouder worden. “Alcohol bevat veel calorieën en zorgt ervoor dat je wilskracht afneemt en je honger aangescherpt wordt. Wanneer we alcohol drinken, eten we dus vaak minder gezond én meer. Daarnaast kan slaaptekort een rol spelen. De meeste dertigers en veertigers, zeker als ze net een kindje hebben gekregen, hebben een slechte nachtrust. Zij zullen sneller grijpen naar suikerrijke voeding omdat suiker een energieboost geeft. Stress valt eveneens niet te onderschatten. Dat leidt bij veel mensen tot emo-eten of comfort zoeken in voedsel.” 

En we mogen niet vergeten dat het leven complexer wordt. “Hoe ouder je wordt, hoe meer zware, verantwoordelijke keuzes je moet maken. Tegelijk heb je maar energie voor een beperkt aantal keuzes per dag. Tegen de avond zijn veel mensen dus mentaal moe, hun capaciteit om rationele keuzes te maken is verkleind. De kans is dan groter dat ze iets ongezond eten of takeaway bestellen omdat het een gemakkelijke optie is.”

Tips voor een gezond gewicht

Wil je op lange termijn een gezond gewicht bereiken en behouden? Dan heeft Laura een paar tips. “Tegen diëten zeg ik volmondig nee. Elke keer dat je drastisch minder calorieën eet dan je eigenlijk nodig hebt, vertraagt je metabolisme. Je lichaam beseft immers niet dat jij bewust te weinig eet en denkt dat er een of andere hongersnood gaande is. Uiteindelijk leidt dat tot het jojo-effect. Vanaf een bepaald moment ga je opnieuw meer eten, en doordat je metabolisme trager loopt, komen de verloren kilo’s er snel weer bij en legt je lichaam zelfs een kleine extra reserve aan om zich te wapenen tegen een volgende ‘hongersnood’.”

“Het is beter om te leren luisteren naar je lichaam en verzadiging. Stop tijdens een maaltijd een paar keer. Leg je bestek neer en stel jezelf de volgende vragen: ‘heb ik nog honger, heb ik al genoeg, of heb ik nog veel eten nodig?’. Vaak zal je zien dat je kleinere porties nodig hebt om je honger te stillen. Of lekker cliché: dat je ogen weer groter zijn dan je maag. Ook zal je de ene dag meer honger hebben dan de andere, en dat is perfect normaal. Stem je portie dus af op wat je lijf nodig heeft, niet op hoe groot je bord is of wat je altijd eet.” 

Laura: “Nog een tip: ga op zoek naar  een breed arsenaal aan goeie copingstrategieën. Stress is onvermijdelijk, dus je moet ermee leren omgaan. Af en emo-eten kan best, maar het zou niet de enige manier mogen zijn om met stress om te gaan. Bewegen is en blijft keibelangrijk. Het spreekt voor zich dat intensieve sporten zoals krachttraining je spieropbouw beter zullen ondersteunen. Maar het is nog veel belangrijker dat je een sport vindt die je oprecht leuk vindt. Bovendien kan je smaak veranderen. Eerst ga je graag joggen, maar een paar jaar later ben je dat beu en wil je liever gaan padellen met vrienden. En wie weet wil je daarna wel gaan muurklimmen of ropeskippen. Doe af en toe iets nieuw, en sport met goesting. Dan is de kans groter dat je het volhoudt.”