Last van droge, rode en jeukerige huid? Deze 3 types eczeem kunnen de boosdoener zijn. “Een kind laat je best zo snel mogelijk behandelen”

doorNathalie Topsop 25/01/2021

Droge, rode en verschrikkelijk jeukende vlekken. Dat is het typische beeld van eczeem. Heb je er last van, dan zijn de koude winterlucht en het constante handen ontsmetten geen aangename toevoegingen. Al kunnen de redenen waarom je last krijgt van eczeem, heel uiteenlopend zijn. Samen met dermatologen Thomas Maselis en Sandra Swimberghe zetten we de drie meest voorkomende soorten eczeem op een rij en hoe je ze kan herkennen. “Een beschadigde huid laat meer allergenen door en verhoogt zo de kans op astma of hooikoorts. Een jonge eczeempatiënt laat je dus maar best zo snel mogelijk behandelen.”

‘Eczema, but make it eyeshadow’: met dat onderschrift deelde de Amerikaanse actrice Elle ­Fanning – bekend van films als ­’Maleficent’, ‘The Great’ en ‘The Beguiled’ – een make-uploze selfie met felroze oogleden. Niet te wijten aan oogschaduw dus, wel aan eczeem. 

“Eczeem is een verzamelnaam voor allerlei soorten huiduitslag waarbij de huid ontstoken is”, legt dermatoloog Sandra Swimberghe uit. “De huid is aangetast door roodheid, en schilfering: een soort droge, rode en jeukende vlek is de meestvoorkomende uitingsvorm van eczeem.” Eczeem mag dan uiterlijk gezien makkelijk te typeren zijn, de oorzaak is minder eenduidig. “Er zijn diverse redenen waarom de huid kan gaan ontsteken. Er bestaan dan ook heel wat verschillende types eczeem, die ingedeeld worden naargelang hun oorzaak”, vult dermatoloog Thomas Maselis aan.

We zetten de verschillende types eczeem op een rijtje.

1. Atopisch of constitutioneel eczeem

Dermatoloog Thomas Maselis: “Dit is de meestvoorkomende vorm. Atopisch eczeem wordt veroorzaakt door een combinatie van aanleg – als een van je ouders atopische aanleg heeft, heb je zelf 50 procent meer kans – en prikkels zoals contact met water, droge lucht en ruwe stoffen als wol.”

Wat er eigenlijk gebeurt? “Onze opperhuid heeft een delicate structuur, met daaronder de ‘basale laag’, die een beetje gelijkt op een eierkarton. Boven op het ‘eierkarton’ ligt een laagje hoorncellen. Die delen zich voortdurend, waardoor er meerdere laagjes ontstaan. Omdat de bovenste laag cellen het verst van de voedingsbron in de onderliggende lederhuid ligt, worden ze platter en kleveriger. Deze vormen miniatuurdakpannen die onze opperhuid relatief ondoordringbaar maken voor water.” 

“Een van de belangrijkste stofjes in dit proces is het eiwit filaggrine. Mensen met atopisch eczeem maken te weinig filaggrine aan, waardoor hun ‘dakpannen’ schots en scheef liggen. Er sijpelt water binnen als we de huid natmaken, maar tegelijk spoelen zouten weg uit de opperhuid, die nodig zijn om watermoleculen vast te houden. Daardoor droogt de huid uit. Er ontstaan barstjes, waardoor het immuunsysteem in gang schiet: de huid ontsteekt, met eczeem tot ­gevolg.”

Dermatoloog Sandra Swimberghe: “‘Atopie’ staat voor ‘neiging tot allergisch reageren’: het immuunsysteem reageert dus feller op banale prikkels zoals huisstofmijt of pollen. En als de barrièrefunctie beschadigd is, zal de huid meer allergenen doorlaten, waardoor de kans op het ontwikkelen van allergieën als hooikoorts en astma stijgt. Daarom is het belangrijk om jonge eczeempatiëntjes snel en ­efficiënt te behandelen.”

De oplossing?
Swimberghe: “De eerste stap is de aanvalsfase: eczeem kunnen we kort en krachtig onderdrukken met cortisonenzalf, eventueel gecombineerd met een antihistamine tegen de jeuk. Daarna volgt de onderhoudsfase: dagelijks hydrateren met een vochtinbrengende crème, wassen met neutrale zeep of olie en het contact met water en schuimende middelen beperken, om een opflakkering van eczeem te vermijden.”

Maselis: “Cortisonenzalf heeft tegenwoordig een kwalijke reputatie. Nochtans is dat nergens voor nodig als je het product juist gebruikt: kort en krachtig, in de juiste hoeveelheid. Pas bij langdurig gebruik worden de opper- en lederhuid dunner. Soms schrijft de dermatoloog ook een geneesmiddel op basis van topische immunomodulatoren (TIM’s) voor. Dat heeft dezelfde efficiëntie als corticoïden, maar bevat geen cortisonen. Het wordt vooral gebruikt om proactief nieuwe aanvallen te onderdrukken.”

2. Irritatie- of uitdrogingseczeem

Swimberghe: “Deze vorm van eczeem is eigenlijk uit de hand gelopen droogte. Omdat de beschermlaag van de opperhuid weg is, ontstaan beschadiging en irritatie. Een typerend voorbeeld is huishoudeczeem: door veelvuldig contact met agressieve poetsmiddelen krijg je droge, rode en jeukende handen. Het kan bij iedereen voorkomen, maar wie van nature al een droge huid heeft, loopt natuurlijk meer kans. Zeker in de winter, wanneer de lucht droger is.”
“Vrouwen hebben van nature al een dunnere en gevoeligere huid, maar lopen na de menopauze extra risico op irritatie-eczeem: omdat het vrouwelijk hormoon oestrogeen daalt, wordt de huid nog dunner en droger. Dat merk je vooral op plaatsen waar de huid al wat gevoeliger is, zoals de dunne huid rond de ogen. Al is het zeker geen uitsluitend vrouwelijke kwaal: hoe ouder we worden, hoe meer onze huid uitdroogt. Bij mannen op leeftijd zien we daardoor meer uitdrogingseczeem op de benen.”

De oplossing?
“Goed hydrateren blijft een noodzaak, voor ­vrouwen én mannen. In coronatijden zien we opvallend meer handeczeem, zeker nu het kouder wordt. Omdat er geen contact met water nodig is, drogen alcoholgels minder uit dan zeep. Een andere optie is wasolie: die is milder voor de huid.”

3. Contacteczeem

Maselis: “Bij een contactallergie reageert het immuunsysteem per vergissing op een bepaalde stof. Er ontstaat een overgevoeligheidsreactie telkens als de huid in contact komt met dat specifieke product. Uiterlijk vertaalt zich dat in roodheid, zwelling, jeuk en blaasjes met vocht, oftewel eczeem. Omdat de reactie op een allergene stof minstens een dag op zich laat wachten, is het soms moeilijk om de link te leggen. Sowieso komt onze huid met oneindig meer verschillende stofjes in contact dan vroeger: er zijn tegenwoordig een pak meer cosmetische producten op de markt, die vaak ook nog eens bewaarmiddelen en parfum bevatten, allemaal stoffen waar de huid mogelijk allergisch op kan reageren.”

De oplossing?
“Een plaktest biedt uitsluitsel. Op dag één worden er allerlei allergenen op de rug van de patiënt aangebracht. Omdat de reactie pas ten vroegste na 48 uur optreedt, volgt een eerste lezing pas op de derde dag. Op dag vijf gebeurt de laatste controle. Die plaktesten zijn gestandaardiseerd: ze bevatten de specifieke allergenen die in België de meeste allergische reacties veroorzaken. Wordt er daadwerkelijk een allergeen gevonden, dan is er maar één remedie: de stof in kwestie uit je verzorgingsroutine bannen.”

Pas op met pinda’s

Dermatoloog Maselis: “Atopische kinderen zijn veel gevoeliger voor allergieën. Raak daarom geen pindanootjes aan vlak voordat je een atopische baby optilt. Omdat de barrièrefunctie van de huid verstoord is, kunnen allergenen via jouw vingers bij het afweersysteem van het kind terechtkomen. Als het kind in kwestie dan later voor het eerst de nootjes eet, blijkt het er al allergisch voor.”

Spuitje tegen hardnekkig eczeem

Smeren en hydrateren is helaas niet voldoende voor wie aan een hardnekkige en zware vorm van atopisch eczeem lijdt. Maar voor het eerst komt er een oplossing in zicht.

Dermatoloog Swimberghe: “Na psoriasis is er intussen ook voor eczeem een biological op de markt: een medicijn dat bestaat uit natuurlijke eiwitten als antilichamen en wordt ingespoten. Bij eczeem ontstaat een ontstekingsreactie van de huid, waarbij ontstekingseiwitten een belangrijke rol spelen. Biologicals kunnen die ontstekingseiwitten heel specifiek blokkeren. Vanwege de hoge kosten wordt het middel alleen vergoed en voorgeschreven, als patiënten een voldoende ernstig eczeem hebben en alle andere ­mogelijk therapieën niet voldoende efficiënt bleken.”