“Ouderwetse mannelijkheid kan destructieve gevolgen hebben.” Genderexpert legt uit waarom de ‘nieuwe man’ nodig is

doorRedactieop 31/07/2021

Er lijkt in onze maatschappij steeds minder plaats voor ouderwetse mannelijkheid. De ‘echte vent’ zit in het verdomhoekje. ‘Mogen mannen nog mannen zijn?’, hoor je weleens. Ja, maar ze kunnen best op zoek gaan naar een nieuwe vorm van mannelijkheid, in hun eigen belang, zegt filosoof Koen Dendoncker. Hij werkt met jongens en mannen rond gendergelijkheid en legt haarscherp uit hoe de ouderwetse man geen geschenk is voor zichzelf en voor de maatschappij. “Het traditionele rollenpatroon maakt mannen ongezond, ongelukkig en onvrij.”

Vrouwen vochten in de ­afgelopen eeuw voor gelijke rechten en wrongen zich in domeinen waar vroeger alleen mannen de plak zwaaiden. Op het vlak van mannenemancipatie bleef het stil. Er kwam geen brede mannenbeweging die de eigen rol in vraag stelde of op zoek ging naar een nieuwe vorm van mannelijkheid. Mannen bleven meer dan vrouwen hangen in klassieke ideeën over het ­man zijn. Hard werken is de boodschap, plooien onder druk taboe. Boys don’t cry. Het traditionele patroon zit er zelfs bij de jonge generaties diep ingeslepen, vertelt Koen Dendoncker. Hij is filosoof, in dienst van de vzw Zijn, die werkt rond familiaal en seksueel geweld, en de medeoprichter van MoveMen, een organisatie die projecten opzet rond ­gendergelijkheid en geweldpreventie.

Koen Dendoncker: “We maken onder ­andere educatief materiaal voor scholen die willen werken rond het thema mannelijkheid. Als startoefening vragen we aan die jongens van zestien jaar oud hoe vaak ze te horen krijgen dat ze zich moeten ‘vermannen’. Dat gebeurt constant, zeggen ze zelf. ‘Be a man!’ Een man zijn betekent voor hen: stoer zijn, de beste zijn, een leider zijn. Als we dan polsen naar welk gedrag daar niet bij past, gaat het over gevoelig zijn, je kwetsbaar ­opstellen, huilen. Ten slotte vragen we hoe ze jongens noemen die niet aan die mannelijke normen voldoen.”

Dat zal wel geen fraaie antwoorden ­opleveren.

Bitch, watje, pussysissywuss, homo, mietje… Het is een stortvloed. De druk om zich te conformeren aan het traditionele beeld van de man is enorm. Wie uit de pas loopt, wordt meteen ­afgestraft.”

En dat is een probleem?

“Ouderwetse mannelijkheid kan destructieve gevolgen hebben voor de maatschappij. Denk maar aan huiselijk geweld of aan grensoverschrijdend seksueel gedrag.”

Volgens jou heeft het ook een grote impact op het welzijn van de mannen zelf.

“Sommige mannen vinden dat ze hun mannelijkheid moeten bewijzen met hypermannelijk en risicovol gedrag. Denk aan alcoholgebruik. Van de Vlamingen die alcohol drinken vertoont 10 procent problematisch gebruik: 15 procent van de mannen tegenover 5 procent van de vrouwen. Mannen overlijden ook veel vaker aan een drugoverdosis dan vrouwen.”

Ze staan ook hoog in de statistieken van verkeersslachtoffers.

“In 2020 vielen er in Vlaanderen en Brussel 211 verkeersdoden, waarvan 165 mannen. Dat zijn er 4 op de 5. Vrouwen zijn over het algemeen minder vaak betrokken bij ernstige ongevallen dan mannen. Dat komt deels omdat mannen meer ­kilometers afleggen, maar deels ook omdat vrouwen minder risico’s nemen en meer respect tonen voor andere ­weggebruikers.”

Daarnaast gaan ze ook vaker het ­criminele pad op.

“Wereldwijd is 95 procent van de gevangenen een man. België heeft dezelfde cijfers.”

Mannen vragen blijkbaar ook minder ­gemakkelijk hulp.

“Ze denken dat ze zelf hun problemen moeten oplossen. Daarom zoeken ze minder snel professionele hulp bij medische of mentale problemen. Een voorbeeld: vrouwen krijgen vaker huidkanker dan mannen, maar toch sterven er meer mannen aan die ziekte, omdat ze veel te laat naar de dokter stappen. Al die factoren hebben ook een impact op de levensverwachting. Belgische vrouwen worden gemiddeld 84 jaar oud, mannen maar 79 jaar.”

Mannen zijn dus helemaal niet de winnaars van het klassieke rollenpatroon?

“Het zorgt in elk geval voor veel onvrijheid. Meisjes mogen voetballen, een broek dragen en voor ingenieur studeren. Maar o wee als een jongen op ballet gaat, een rok draagt of kleuterleider wil worden.”

Hoe lossen we het op?

“Er zijn geen quick fixes. We zullen er op elk niveau moeten aan werken, vanaf de kleuterklas.”

Met genderneutraal speelgoed, ­bijvoorbeeld?

“Ik heb niets tegen prinsessenjurken en ridderpakken. Maar echte vrijheid zou betekenen dat niemand ervan opkijkt als een meisje het ridderpak aantrekt en een jongen voor de prinsessenjurk kiest. Er is niets mis met wat men een ‘mannelijke’ man noemt, dat mag. Maar het mag geen probleem zijn dat er ook meer ‘vrouwelijke’ mannen bestaan. Als ik het allemaal zo binair mag uitdrukken... (lacht) Dat mag allemaal wat meer flou worden.”

Dat wordt een werk van lange adem …

“Het zal met kleine stapjes moeten gebeuren. In elk geval merk je dat het thema momenteel leeft in de maatschappij.”

Zullen mannen dan ook een deel van hun privileges moeten afstaan?

“Als het een privilege is om minder te moeten doen in het huishouden of de kinderzorg? Ja, dan wel. (lacht) Zorg en arbeid zijn niet juist verdeeld. Als we de betaalde en de onbetaalde arbeid optellen, presteert de vrouw 10 uur meer per week dan de man, die nochtans 7 uur meer betaalde arbeid verricht. Dat is een belangrijke oorzaak van de loonkloof.”

Volvo geeft zijn mannelijke werknemers sinds kort vaderverlof.

“Een goed idee. Als de overheid dit voor iedereen invoert, dan zou het leven van veel ouders comfortabeler worden.”

Recent is er een opstoot van radicaal-rechtse mannenrechtenorganisaties die strijden tegen de ‘gefeminiseerde multiculti-cultuur’.

“Die mannen willen de oude stereotypen terug, maar nog extremer. Misschien heeft het met angst te maken? De angst om hun identiteit te verliezen? Mij lijkt dat tot nog meer strijd te leiden, en niet tot oplossingen.”

Er komt ook tegenwind van mensen die zeggen dat we biologisch nu eenmaal anders in elkaar zitten.

“Er zijn verschillen tussen mannen en vrouwen. Maar die zijn verwaarloosbaar in vergelijking met de rol van de opvoeding en de culturele druk die daaruit voortvloeit. Ze mogen in elk geval geen excuus zijn om te zeggen: mannen horen thuis op de werkvloer en vrouwen aan de haard, want zo zit de natuur nu eenmaal in elkaar.”

Zijn mensen gelukkiger in een maatschappij waar de man-vrouwrollen ­minder strak vastliggen?

“Absoluut. Dat is trouwens ook binnen relaties zo: hoe meer gelijkheid tussen de partners, hoe duurzamer de relatie.”