Slaap je slechter met een pyjama en geeft goedkope drank een kater? 7 gezondheidsmythes onder de loep

doorRedactieop 14/01/2021

Als je niest en je neus dichtknijpt, kunnen je ogen uit hun kassen schieten. Als je verkouden bent, kan je beter een ui naast je bed leggen. Bleekwater kan Covid-19 genezen. Er circuleren duizenden gezondheidsmythes die je erft van je grootouders of oppikt van een Amerikaanse president. Maar kloppen die wel? Gezondheidsjournalist Tijn Elferink en coach Rutger Verhoeff zoeken het uit. 

Soms neem je dingen een leven lang voor waarheid aan zonder er ooit echt bij stil te staan. Je grootmoeder zei het al, je moeder herhaalde het gedwee, dus het zal wel kloppen. Andere keren sla je in plotse paniek aan het googelen en wordt de verwarring alleen maar groter. Want wat is fake news en welke gezondheidsstellingen zijn op degelijk onderzoek ­gebaseerd? En hebben we het dan over een schamel onderzoekje van een ­obscure derderangsuniversiteit of over een reeks onderbouwde studies van prestigieuze instituten? 

En is het toeval dat theeproducerende landen opvallend vaak over de positieve effecten van thee publiceren terwijl Frankrijk, Spanje en Italië dan weer geregeld met een onderzoek uitpakken dat de gunstige effecten van wijn illustreert? De Nederlanders Tijn Elferink (gezondheidsjournalist, schrijver en spreker) en Rutger Verhoeff (consultant, spreker en coach) vroegen zich net hetzelfde af. Dus houden ze in hun boek ‘Kusje erop’ zeventig gezondheidsmythes tegen het licht. 

Van antirimpelcrème over kippensoep bij griep tot een biefstuk op een blauw oog. Waar komen al die remedies vandaan, waarom blijven ze zo hardnekkig circuleren en wat is ervan aan? Er is één zekerheid. Hoe ingewikkeld de dingen ook mogen lijken, hoe pijnlijk die val ook was, een kusje erop werkt gek genoeg altijd. Want je voelt minder pijn als je op dat moment ook een ander gevoel ervaart. Dus als je mama, je lief of je dochter je een zoen geeft net na zo’n tuimeling, verdringt dat warme gevoel de pijn. 

En dan is er nog het placebo-effect. Verwachten dat de pijn afneemt door een kus van een geliefde, is voldoende om dopamine en endorfine aan te maken, waardoor die pijn ook effectief wegebt. Je hoeft die EHBO-cursus niet meteen af te bellen, maar weet dat een kusje altijd redding brengt.

1. Een ui naast je bed helpt tegen verkoudheid - niet waar

Het is een van de bekendste grootmoedersmiddeltjes. Heb je een verkoudheid, leg dan een ui naast je bed. ’s Morgens zal je hele kamer geuren, maar je bent wel verlost van je kwalen. Of niet? Rutger en Tijn deden de test, maar raakten niet wijzer. Blijkt dat deze wijsheid al sinds begin 1500 meegaat. Veel mensen dachten toen dat een doorgesneden rauwe ui hen beschermde tegen de pest. Die verspreidde zich via vieze lucht en een gehalveerde ui zou bacteriën absorberen. Ondertussen weten we beter. Hoewel traanogen, een gekend uienfenomeen, verkoudheidsklachten kunnen verlichten, heeft zo’n stinkerd naast je bed geen zin. Wie zijn verkoudheid met uien wil behandelen, kan beter verse uiensoep drinken.

2. Goedkope drank geeft ergere katers - niet waar

Kater na de scoutsfuif of na dat etentje bij een krenterige kennis? Dat moet wel aan die goedkope wijn liggen, toch? Chateau migraine! Katers krijg je omdat je nieren door alcohol veel meer water uitscheiden, waardoor je tot vier keer meer vocht verliest. Dat zorgt ervoor dat je je slap en moe voelt. En dan is er nog aceetaldehyde. Dit giftige afbraakproduct van alcohol leidt tot misselijkheid, braken, hoofdpijn en griepachtige verschijnselen. Bijna doodgaan dus. En alle antikatermiddeltjes ten spijt, het enige wat helpt, is water drinken. Achteraf en vooral ook tijdens het ‘consumeren’. Vermijd ook sterkedrank (die bevat minder water, dus de kater is heftiger), hou het bij kleurloze drank zoals wodka (want hoe donkerder de drank, hoe steviger de kater) en ga voor de duurdere optie. Goedkope merken cognac, whisky en konsoorten veroorzaken sterkere katers. Idem voor wijn. Wijn bevat van nature sulfiet, maar het wordt er ook weleens aan toegevoegd. Vooral bij goedkope wijn. En laat nu net dat sulfiet je met een zwaardere kater opzadelen. Kies dus voor duurdere wijn of (transparante) sterkedrank. Of nog slimmer: laat de alcohol gewoon achterwege.

3. Een bruin ei is gezonder - niet waar

Bruin is gezond. Dus eten we bruinbrood, kiezen we voor zilvervliesrijst en slaan we volkorenpasta in. Dat er ook beduidend meer bruine eieren gegeten en verkocht worden, heeft een compleet andere reden. We associëren bruine eieren namelijk met scharreleieren, dus nemen we aan dat die eieren beter en gezonder zijn. Maar een ei is een ei. Het kippenras bepaalt de kleur van het ei. Een kip met witte lellen achter de snavel legt witte eieren. Een kip met bruine lellen legt bruine eieren. In België zijn er 9 miljoen legkippen. 3,5 miljoen witte en 5,5 miljoen bruine. Bruine eieren zijn dus niet gezonder. Sterker nog, witte eieren zijn zelfs beter voor het milieu. Kippen die witte eieren leggen, eten minder en leven iets langer. Bovendien leggen ze ook iets meer eieren per jaar.

4. Een niesbui inhouden is slecht voor je ogen - waar

Elke niesbui wordt dezer dagen gezien als een kanon vol virusdeeltjes. Dus heb je de neiging om je niesbui in te houden. Niet evident want niezen is een reflex die opgewekt wordt door inwendige prikkels (slijm en bacteriën) en uitwendige (stof of pollen). Die prikkel triggert de hersenzenuw, die een signaal stuurt naar de hersenen waardoor een diepe inademing volgt (de ‘ha’) en de spieren van de ribbenkast en de longen samentrekken. Wat volgt, is een krachtige luchtstroom van 100 tot 150 km/u die een uitweg zoekt door de neus (de ‘tsjie’). Niet niezen is dus een implosie. Want door je mond en neus af te sluiten tijdens het niezen, ontstaat er een luchtdruk die bijna twintig keer hoger is dan wanneer je die stroom de vrije loop laat. Die luchtdruk verdwijnt niet zomaar, maar verdeelt zich over andere delen van het lichaam, met alle mogelijke gevaarlijke gevolgen van dien. Van een oogkasbreuk en een verlamming over een klaplong en een kraakbeenbreuk tot een trombose en verplaatsing van een tandimplantaat. Hoewel zoiets zeldzaam is, kan je nies inhouden dus gevaarlijk zijn. Nies dus maar gewoon, maar doe het veilig in je elleboog.

5. Met een pyjama aan slaap je slechter - niet waar

In je blootje slapen of toch beter in een eenhoornonesie? Dat hangt af van je innerlijke thermometer. De slaapkamertemperatuur en de temperatuur in bed bepalen grotendeels of je wel of niet goed slaapt. En die temperatuur in bed wordt geregeld door je matras, dekbed, kussen en nachtoutfit. Je kan het beter niet te koud of te warm hebben. Het venster openzetten omdat je beter slaapt in de vrieskou is dan ook een fabeltje. De ideale slaapkamertemperatuur schommelt tussen 16 en 18 °C. Als je in je nakie tegen je partner aankruipt, komt er door die aanraking oxytocine vrij in de hersenen waardoor je nog meer ontspant. Maar kleding in bed kan je ook een veilig gevoel geven, wat nodig is om goed te kunnen slapen. Met of zonder, beide kunnen dus. Als de kamertemperatuur maar goed zit.

6. Aambeienzalf helpt tegen wallen - niet waar

Sandra Bullock gaf toe dat ze het doet: aambeienzalf smeren om haar wallen als sneeuw voor de zon te laten verdwijnen. Jetske Ultee, onderzoekarts in de cosmetische dermatologie, denkt daar zo het hare van. Aambeienzalf bestaat uit biergistextract en haaienlevertraan. Of het jeuk, pijn en zwellingen vermindert, is dus maar zeer de vraag. ‘Aan die werking wordt getwijfeld’, stelt ze. Bovendien bevat de zalf hulpstoffen die net voor huidirritatie kunnen zorgen. Sandra heeft ons met andere woorden goed beetgenomen. Als we het trouwens toch over zogenaamde wondermiddeltjes voor je huid hebben: ook tandpasta op puistjes smeren en zonnebaden met olijfolie heeft volgens de dokter geen zin.

7. Haren uit een moedervlek trekken veroorzaakt huidkanker - niet waar

Het is iets wat gestreste moeders roepen wanneer ze een van hun koters aan een moedervlek of sproetje zien prutsen: ‘Blijf daar af! Dat is gevaarlijk!’ Maar is dat zo? En kan je echt huidkanker krijgen door aan een moedervlek te pulken? Als je het internet moet geloven wel. Maar gelukkig zijn wij, en Rutger, slimmer dan dat. Tijdens zijn studie dermatologie leerde hij dat het doodnormaal is dat er haren op moedervlekken groeien. Maar kan een nijdige pincettrek zo’n huidkanker dan niet triggeren? Het antwoord is klaar en duidelijk: nee! Alle gestreste moeders kunnen dus rustig blijven ademen. Een haar uit een moedervlek trekken, hoe furieus ook, leidt niet tot een mutatie in de huidcellen. Een moedervlek nijdig openkrabben ook niet. Hoogstens ontstaat er een huidinfectie, maar die infectie is geen voorloper van huidkanker. Niet over stressen dus.

Tekst: Sophie Allegaert
Meer lezen: Kusje Erop, Tijn Elferink & Rutger Verhoeff (Standaard Uitgeverij, € 20,99)