Tournée Minérale: waarom je meer baat hebt bij een alcoholvrije maand dan je denkt. “Alcohol is nu onze teddybeer. Maar het is ook een wolf in schaapskleren”

doorStéphanie Verzelenop 05/02/2021

De vijfde editie van Tournée Minérale is inmiddels bezig en de opzet is dezelfde: overleef een maand zonder alcohol. Zo weet je meteen of je relatie met de substantie nog gezond is. Dat lijkt zeker in deze tijden nodig: volgens een analyse van UGent grijpt een kwart van de Vlamingen in de lockdown vaker naar alcohol. Een glaasje verlicht de stress, zorgt voor gezelligheid en een schijn van plezier. Maar wanneer wordt dat onschuldige glaasje een alcoholprobleem? En hoe grijp je in, als je voelt dat het de verkeerde kant opgaat? “Je moet terug naar je fabrieksinstellingen”, zegt ‘Ontwijnen’-coach Jacqueline van Lieshout. “Een kind verlangt toch ook niet ’s avonds naar een glas?”

Het Vlaams expertisecentrum Alcohol en andere Drugs (VAD) onderzocht in de eerste lockdown bij duizend Vlamingen hoe we dit jaar met alcohol omgaan. Een kwart van ons drinkt minder, terwijl 21 procent meer drinkt. En dat percentage ligt hoger bij hoogopgeleiden: 28 procent. Wie meer is gaan drinken, geeft ook aan meer last te hebben van negatieve emoties: stress, eenzaamheid, verveling. “Dat is reden tot bezorgdheid, want het kan een voorbode zijn van problematisch drinken”, leest het rapport. “We zien absoluut dat er een groep is die de controle aan het verliezen is”, reageerde VAD-directrice Katleen Peleman in onze krant.

Onze teddybeer

Dat sommigen van ons tegenwoordig meer naar alcohol grijpen, begrijpt Jacqueline van Lieshout maar al te goed. Ze is ervaringsdeskundige, personal coach en auteur van o.a. ‘Ontwijnen’ en ‘De geest uit de fles’. Vroeger dronk ze zelf ook: zeker twintig glazen per week. Maar toen kreeg haar man Bob een medische ingreep met zware medicatie. Hij overleefde het, ze vierden dat wat later op vakantie met alcohol en toen Bob daarna weer bij de dokter belandde, stopte Jacqueline acuut met drinken.

“Alcohol is onze teddybeer”, zegt ze. “Het is onze troost, het verwarmt en ontspant ons, het verdooft de stress. We voelen ons in rood fluweel gewikkeld, als we het drinken. Dus dat we er naar grijpen in een absurde situatie als deze, is niet meer dan logisch. We vinden het ook heerlijk dat we nu een excuus hebben om wat extra te drinken. Normaal zijn de feestdagen daar het moment voor, nu hebben we dat excuus elke dag van dit jaar.”

Ongezonder dan je denkt

Dat is het vooral: elke dag is er slecht nieuws tegenwoordig, dus zoeken we elke dag naar troost. Maar van Lieshout waarschuwt: alcohol is géén remedie tegen stress of onvrede. “Het is een quick fix, dat wel. En in onze maatschappij zijn snelle oplossingen de beste. Maar de stress die je voelt, door corona, je werk, je relatie of noem maar op, verdwijnt niet door alcohol. Je pakt het probleem niet aan, je rent er gewoon van weg. Het is moeilijk om dat in te zien, want al vanaf onze tienertijd leren we onze emoties te verdrinken. Hoe we stress kunnen aanpakken, dat leren we amper.”

“Alcohol is bovendien ongezonder dan je denkt”, zegt van Lieshout. “Ironisch, in deze tijden waarin we net extra goed voor onze gezondheid moeten zorgen. Zelfs dat ene glas per dag dat zogezegd oké zou zijn, is een glas te veel. De alcoholindustrie heeft die fabel ooit verspreid, maar de wetenschap bevestigt nu dat ook één glas al een effect op je slaapkwaliteit en je spijsvertering heeft. Je kan het vergelijken met roken. In de jaren 50 zeiden artsen ook dat een sigaret gezond was. In principe is alcohol even giftig als sigaretten of cocaïne.”

Een pijnlijke waarheid voor wie in deze lockdown ‘gewoon nu en dan’ een glaasje extra drinkt. Kan geen kwaad, denk je. We kunnen onszelf toch niet alles wat ongezond is ontzeggen? Mag een wekelijks pakje friet dan ook niet meer? “Van frieten heb je niet steeds meer nodig”, zegt van Lieshout. “Frieten zijn naast ongezond niet ook nog eens verslavend. Alcohol wel. Sommige gepensioneerden beginnen al om 2 uur ’s middags met drinken. Het sluipt erin. Mensen moeten beseffen dat alcohol een wolf in schaapskleren is en dat ze met vuur spelen, zeker in een verwarrende tijd als deze.”

3 alarmsignalen

Als je momenteel met vuur speelt, hoe weet je dan of je op weg bent naar verbrande vingers? “Mensen weten meestal van zichzelf wel of hun relatie met alcohol gezond is of niet”, zegt Jacqueline. “Drink je ‘maar’ twee glazen per dag, maar kan je geen dag zonder? Dan zet je wellicht al aan het denken.” Al zijn er ook drie alarmsignalen die aangeven dat je relatie ongezond wordt. “De eerste is ‘craving’: een verlangen naar alcohol. De tweede is importantie: hoe belangrijk is het in je leven? Vind je het lastig als het niet in huis is? Vind je het essentieel op zondag? De derde is controleverlies: niet per se dat je er twaalf drinkt in plaats van twee, ook dat je jezelf bijvoorbeeld voorneemt om te minderen en je dat niet lukt.”

Klinkt net iets te herkenbaar? Dan raadt Jacqueline aan om een langere tijd afstand te nemen van alcohol. “Als dat idee je al doet steigeren, zit er iets mis. Iedereen hoort liever een hoeveelheid: zo veel glazen mogen wel, zo veel niet. Maar er is geen grens waarop alcohol veilig wordt, als je een afhankelijkheid aan het ontwikkelen bent. Als je regels nodig hebt als ‘ik drink alleen nog in het weekend’: dat is al een groot teken aan de wand. Je hersenen hebben tijd nodig om zichzelf te herprogrammeren en die ideeën die we ophangen aan alcohol – gezelligheid, ontspanning – te herzien. Ze moeten de kans krijgen om andere manieren te ontdekken om met de stress om te gaan. Ik ben nu vier jaar alcoholvrij en zeg altijd dat ik teruggegaan ben naar mijn ‘fabrieksinstellingen’. Ik sta meer als een kind in het leven nu. Dat heeft ook niet om 5 uur ’s namiddags zin in een glaasje.”

‘Neem alcohol serieus’

Afstand nemen is natuurlijk makkelijker gezegd dan gedaan, beseft van Lieshout. “Alleen al omdat je ook een gevecht met je omgeving aangaat. ‘Kom op, eentje kan toch?’, zullen ze zeggen. Daarom moet je jezelf van verleiding weghouden. Hoe lastig dat ook is. Ga – als de horeca weer opent – niet mee op café. Neem geen alcohol in huis. Een roker die net gestopt is, koopt ook geen sigaretten meer en gaat ook niet bij de andere rokers buiten staan.”

Ze deelt ook tips die werken bij haar cliënten. “Als het verlangen naar een glas komt: observeer het bij jezelf en stel dat glas dan uit. Zie het zo: je hoeft alleen het eerste niet in te schenken. Of zeg tegen jezelf: morgen mag je een glas. Bekijk het dag per dag, zo doen ze het ook in de verslavingszorg. Ja, het is een soort van mindfuck, maar zo maak je het behapbaar voor jezelf. En elk glas minder is een winst voor je gezondheid en welzijn. Je kan jezelf ook afleiden als de goesting komt. Neem een douche, maak een wandeling, bel een vriendin, kook iets lekkers of bestel afhaal. Doe iets moois voor jezelf en neem zo afstand.”

Het belangrijkste advies, volgens van Lieshout? “Neem alcohol serieus. Er is het magische woord ‘alcoholieker’ en mensen zullen zeggen: ‘maar dat ben jij toch niet’. Maar net als bij roken geldt: gewoon minderen helpt niet.”

Jacquelines boek ‘De geest uit de fles: Alcoholvrij in een benevelde wereld’ (Ontwijnen B.V., 21 euro) is beschikbaar op haar website en in alle boekhandels.