Gezond en gelukkig leven begint hier en nu

Abonneer

Veel meer vrouwen slikken angstmedicatie dan mannen. 2 experten geven tips om die vicieuze cirkel te doorbreken

doorRedactieop 20/04/2022

Zijn vrouwen vatbaarder voor angststoornissen dan mannen? Een kwart van de bevolking krijgt ooit een angst(gerelateerde) stoornis, denk aan claustrofobie of posttraumatische stress. Maar uit onderzoek blijkt dat vijftig procent meer vrouwen angstmedicatie voorgeschreven krijgen dan mannen. Twee experten lichten toe of vrouwen effectief meer angst voelen en geven praktische tips om de angst(stoornis) te overwinnen. “We kunnen ons brein zelf resetten.” 

Toen onderzoekers van de Universiteit van Bristol de eerstelijnszorg aan 2,6 miljoen mensen in 176 huisartsenpraktijken over een periode van 15 jaar onder de loep namen, kwamen ze tot een opvallende conclusie: niet alleen werd er door de jaren heen meer angstmedicatie voorgeschreven, het zijn ook vooral vrouwen en jongvolwassenen die dat getal de hoogte induwen.

De grootste groep mensen met angstmedicatie waren de vrouwen en mannen jonger dan 35. De grootste stijging zagen de wetenschappers dan weer bij mensen onder de 25. En het aantal vrouwen dat angstmedicatie voorgeschreven kreeg, lag maar liefst vijftig procent hoger dan mannen. 

Vrouwen zijn vatbaarder 

Krijgen meisjes en vrouwen beduidend sneller angstmedicatie voorgeschreven dan mannen? Of is het omdat vrouwen sneller kampen met angsten?  “Uit heel wat grootschalige studies blijkt inderdaad dat veel meer vrouwen aan angststoornissen lijden”, bevestigt professor Dirk Hermans van het Centrum voor Leerpsychologie en Experimentele Psychopathologie (KU Leuven). 

Hij maakt daarbij een belangrijke kanttekening: de verschillen zijn niet bij elke angststoornis beduidend. “Er zijn meer vrouwen sociaal angstig en ze kampen ook vaker met dwangneurose, maar het onderscheid tussen vrouwen en mannen is niet groot. Anders is het bij een posttraumatische stressstoornis, enkelvoudige fobieën of paniekstoornissen: daar hebben bijna dubbel zoveel vrouwen last van dan mannen.” 

Waarom dat precies zo is, is niet duidelijk. “We hebben allerlei stukjes van de puzzel, maar hoe die hele puzzel precies samenhangt, weten we niet precies. Dat vrouwen makkelijker uitdrukking geven aan angst dan mannen en hun gevoelens sneller kenbaar maken, daar is consensus over in de wetenschapswereld. Maar onderzoekers zijn het er ook over eens dat je het feit dat meer vrouwen angsten hebben, niet alleen met die vaststelling kan verklaren.”

Angst = vermijding

Enkelvoudige fobieën komen het vaakst voor. “Het is dan ook een groepering van verschillende angsten, denk maar aan een fobie voor spinnen, verregaande angst voor bloed of hoogtevrees”, vertelt professor Hermans. Hoog scoort ook de posttraumatische stressstoornis. Daarbij worden traumatische ervaringen ongewild op verschillende manieren of momenten weer opgeroepen. Je ervaart vervolgens intense angst of paniek, omdat je het trauma opnieuw beleeft. 

Medicatie voorschrijven kan in bepaalde situaties zeker zinvol zijn, zegt professor Hermans. “Maar de absolute voorkeur gaat naar psychologische behandelingen. Soms is het goed om medicatie te combineren met therapie, maar medicijnen slikken zonder een psychische behandeling zal geen duurzame oplossing brengen.” 

De precieze behandeling verschilt natuurlijk van angststoornis tot angststoornis, maar de kern is steeds hetzelfde. “Het draait erom dat je de vicieuze cirkel van vermijding doorbreekt. We spreken over angststoornissen, maar eigenlijk zijn het stuk voor stuk vermijdingsstoornissen. Ben je bang van honden, dan vermijd je alle plaatsen waar de viervoeters kunnen zijn. Ben je sociaal angstig, dan zal je niet snel ingaan op een uitnodiging van een feest waar je quasi niemand kent. Heb je een posttraumatische stressstoornis, dan zal je niet willen nadenken over die traumatische gebeurtenis.”

Door die vermijding wordt de problematiek alleen maar groter. “Meestal geldt: als we ons blootstellen aan wat ons bang maakt, dan kunnen we die angst overwinnen. Confronteren helpt. Dat noemen we ook wel exposure.” 

Een leven lang confronteren

Door die exposure vanaf het prille begin toe te laten en te aanvaarden, zal je minder snel angsten ontwikkelen. “Denk maar aan het leren fietsen als kind. Dat is in het begin ontzettend eng, maar doorzetten loont: op een gegeven moment heb je geen bijwieltjes meer nodig en kan je het op je eentje”, vertelt professor Hermans. “Het is een gezonde mix tussen spanning en voldoening. Voel je dat iets je schrik aanjaagt, probeer dan toch kleine stapjes te zetten om de uitdaging te overwinnen. Ga wél in je eentje naar dat feest. De kans is groot dat je er heel leuke mensen leert kennen.” 

“En ook niet onbelangrijk”, vervolgt de expert, “beloon jezelf voor het feit dat je het gedurfd hebt. Veel mensen durven dergelijke confrontaties niet te vieren, omdat het voor andere mensen een doodnormale activiteit is. Maar dat telt niet: het was voor jou een grote stap, dus waarom zou je geen pluim op je hoed steken?” 

DOETIP: RESET JE BREIN 

Benieuwd naar nog een eenvoudige, wetenschappelijk verantwoorde manier om je angst te overwinnen? De Amerikaanse psychiater en neurowetenschapper Judson Brewer beschrijft een succesvol trucje in zijn New York Times-bestseller ‘Vrij van angst’.  

“Angst is ons oudste overlevingsmechanisme”, vertelt Judson Brewer. “Toen onze jagende voorouders in de savanne op een leeuw stootten, gaf hun brein meteen een duidelijk signaal: ‘Wegwezen!’ Onze prefrontale cortex, het laatste geëvolueerde deel van onze hersenen, speelt een belangrijke rol bij het managen van die angst. Zolang die prefrontale cortex duidelijke informatie binnenkrijgt – wat, waarom, hoe zal dit aflopen? – is alles onder controle. Ontbreekt die info, dan neemt ons oudere overlevingsbrein het over en schieten we in een angstmodus.” 

Brewer vergelijkt het met een ervaring die veel mensen kennen: je staat in de file, je hebt geen idee hoelang het zal duren en je begint je zorgen te maken dat je te laat op je afspraak zal komen. Duidelijke informatie kan de stress grotendeels weghalen, legt hij uit. “Eén blik op Google Maps of Waze is genoeg om de situatie in kaart te brengen, eventueel mensen te verwittigen én je een stuk geruster te voelen.” 

Een vicieuze cirkel van angst

Angst wordt pas echt mentaal belastend, wanneer het een ‘gewoontelus’ wordt die zich door herhaling in stand houdt. Je voelt angst, begint te piekeren en voelt meer angst. Judson Brewer deed meer dan twintig jaar onderzoek naar dit mechanisme. Gaandeweg ontdekte hij hoe we ons brein zelf kunnen resetten om angst te slim af te zijn. 

Brewer: “De eerste stap: besef dat je angstig bent en ga na of die angst gelinkt is aan een gewoonte. Concreet kan dat zijn: mijn hart begint sneller te bonzen telkens als ik in een overvolle supermarkt kom. Of: ik begin junkfood te eten als ik op het werk te veel stress ervaar. In tweede instantie vraag je je af wat die angst je oplevert. Helpen die hartkloppingen of dat stress-eten je verder? Dit is een cruciale fase in het proces: beseffen, liefst keer op keer, dat je angst je geen stap vooruithelpt.”

“In een laatste stap voel je wat dat besef met je doet. Neem mentale afstand en wees nieuwsgierig naar wat er gebeurt. Volgens Brewer zal je dan snel merken dat je angstgevoelens verminderen. Ook je brein registreert dat. ‘Tiens, door deze oefening voel ik me minder angstig. De beloning is dus groter als ik nieuwsgierig ben dan als ik in die angst blijf steken.’ Brewer raadt aan om deze oefening te herhalen telkens wanneer je angst de kop opsteekt. “Zo kan je je hersenen letterlijk herprogrammeren. Als in een brain hack." 

Meer lezen? ‘Vrij van angst’, dr. Judson Brewer, Uitgeverij Lev., 22,00 euro 

De truc is: je angst nieuwsgierig bekijken en zo mentaal afstand nemen. Om je daarbij te helpen, stelt Brewer een driestappenplan voor waarmee je angstige gedachten, gewoonten en gevoelens kan overwinnen. Het is een oefening die je kan gebruiken telkens wanneer die angsten de kop opsteken en waarmee je letterlijk je hersenen herprogrammeert.