Weet wat je eet: deze hardnekkige voedingsmythes kunnen regelrecht de vuilnisbak in

doorNathalie Topsop 24/01/2019

Voedingshypes zijn als modetrends: ze duiken te pas en te onpas op, en af en toe blijft er eentje hangen. Nu de vloedgolf aan light- producten opgedroogd lijkt en (gezonde) vetten de hemel in geprezen worden, zijn de koolhydraten naar het beklaagdenbankje verwezen. Wat mogen we nog eten? Onze diëtiste weet raad.

‘Brood is absoluut niet broodnodig: de moderne mens kan gerust zonder zijn dagelijkse boterhammetje. Ook pasta en aardappelen kan je beter in de ban slaan: we worden er alleen maar dik van.’
Kris Gillis:‘Een koolhydraatarm dieet is dé trend van het moment. Daarbij worden snelle koolhydraten als suiker gemeden. Ter uitbreiding daarvan worden ook pasta, rijst, brood en aardappelen vaak uit de keuken geweerd. Vooral met
dat laatste heb ik wat moeite. Het is inderdaad zo dat heel wat mensen te veel
spaghetti of boterhammen eten in verhouding tot hun daadwerkelijke energiebehoeftes. Maar tegelijk blijven koolhydraten de belangrijkste brandstof voor ons lichaam. Tot op heden ad- viseert de Hoge Gezondheidsraad dat tenminste vijftig procent van onze calorie-
inname uit koolhydraten zou moeten bestaan, met maximaal tien procent toegevoegde
suikers. Zonder kunnen we niet functioneren: wie weinig tot geen koolhydraten eet, kan te kampen krijgen met futloosheid, hoofdpijn, concentratie- problemen en slapeloosheid. Bovendien loop je zo heel wat belangrijke vitamines, mineralen en vezels mis. Voor kinderen, die alle voedingsstoffen nodig hebben om te groeien, valt zo’n dieet al helemaal af te raden. Hier is matigen opnieuw het sleutelwoord: vul je bord tijdens de hoofdmaaltijd voor de helft met groenten, voor een kwart met rijst, aardappelen, pasta en voor het overige kwart met vlees, vis of vleesvervanger. Volkorenproducten krijgen de voorkeur.’

‘Avocado, zalm en noten? Hoe meer gezonde vetten, hoe liever.’
Kris Gillis: ‘De bovengenoemde voedingsmiddelen zitten inderdaad tjokvol gezonde, onverzadigde vetten. Maar zoals bij veel dingen is trop echt te veel. In welk kleedje vetten ook verpakt zitten, ze blijven veel energie aanleveren. Concreet: terwijl koolhydraten 4 kilocalorieën per gram bevatten, zit je bij vetten aan 9 kilocalorieën per gram. Als gezond gelijk komt te staan aan overdaad, zijn we verkeerd bezig. Ook van die brownies gemaakt van avocado kan je dus liever geen halve kilo naar binnen werken.’

‘Lightproducten zijn ideaal voor wie op dieet is: ze bevatten minder calorieën, en dus val je er sowieso van af.’
Kris Gillis: ‘Die fabel leefde sterk bij de lancering van die producten, met dank aan de slimme marketing van de voedingsindustrie. Ondertussen zijn ze een beetje uit de mode geraakt. Terwijl haast elke kaas, yoghurt of zelfs chips enkele jaren geleden een lightversie had, lijkt de hype nu te zijn gaan liggen. Toch zijn er een aantal producten – denk aan vinaigrette, boter, mayonaise – die nog steeds in hun lightvariant als zoete broodjes verkopen. Zelf raad ik dergelijke producten niet meteen aan, omdat het gezondheidsvoordeel me absoluut niet duidelijk is. Een product mag light genoemd worden als er min- der suikers of vetten in zitten. Door wat ze die vervangen hebben om de smaak te behouden, hoeft niet in het groot op de voorkant vermeld te worden. Zo zal een lightmayonaise inderdaad wat minder vetten bevatten, maar worden er vaak suikers of zetmeel toegevoegd ter compensatie daarvan. Vergelijk het aantal calorieën maar eens: soms is dat nagenoeg gelijk. Voor veel mensen is ‘light’ overigens een lokmiddel. Ze categoriseren het meteen als ‘gezonder’, waardoor ze denken dat ze er beter mee af zijn. En dat zet net aan tot meer eten.’

‘Kunstmatige zoetstoffen zijn slecht voor de gezondheid.’
Kris Gillis: ‘Nog zo’n hardnekkige fabel. Enkele jaren geleden deden er heel wat onheilspellende berichten de ronde: kunstmatige zoetstoffen, met aspartaam op kop, zouden kankerverwekkend zijn, of migraine en depressies in de hand werken. Ondertussen heeft nog geen enkele studie die stellingen hard kunnen maken. De keuze tussen bijvoorbeeld tagatose, stevia of sucralose is dus geen kwestie van een ‘gezondere’ zoetstof selecteren, het is vooral een kwestie van smaak.’

‘Of zo’n kunstmatige zoetstof dan een beter alternatief is voor suiker? De boodschap blijft: matigen. Natuurlijk of kunstmatig, suiker blijft suiker. Drink je een fles frisdrank per dag, dan doe je er beter aan om die hoeveelheid terug te schroeven naar een glas in plaats van over te schakelen op de light- variant en een fles te blijven drinken.’

‘Zoetekauw? Gebruik liever honing, ahornsiroop of andere natuurlijke suikers om je drankjes en bereidingen te zoeten. Véél gezonder.’
Kris Gillis: ‘Er is inderdaad een verschil tussen geraffineerde en ongeraffineerde suiker. De eerste is de ‘schoongemaakte’ versie: alle vezels, mineralen en enzymen worden tijdens het raffineerproces uit de suiker gehaald, zodat enkel de zoetstof an sich overblijft Ongeraffineerde varianten als honing en ahornsiroop bevatten nog wel wat voedzame stoffen. Al wordt het gezonde aspect van die natuurlijke suikers meer in de verf gezet dan het daadwerkelijk waarde heeft en weegt de calorische waarde ervan dus niet op tegen de zogezegde gezondheidsvoor- delen. Suiker is en blijft suiker, in welke vorm hij zich ook presenteert. Die vitamines, vezels en mineralen haal je trouwens eveneens uit tal van andere, gezondere voedingsmiddelen. Natuurlijke suikers hebben overigens dezelfde chemische structuur als kristalsuiker. Ook het effect ervan op ons lichaam is zo goed als hetzelfde: een teveel zet zich vast, en vertaalt zich op termijn in extra kilo’s.’

‘Bakken, braden of frituren: kokosolie is het beste alternatief.’
Kris Gillis: ‘Kokosolie was de revelatie van vorig jaar. Maar er werd veel foute informatie verspreid over dat zogezegde ‘superfood’. Ten eerste al de naam: het gaat niet om olie, maar om vet. Een voedingsvet dat bij kamertemperatuur vast is, hoort namelijk bij de vetten. En vaste voedingsvetten bestaan vooral uit verzadigde vetten, die niet bepaald bevorderlijk zijn voor hart- en bloedvaten. Daardoor is het een pak ongezonder dan plantaardige oliën als lijnzaadolie, notenolie, avocado- olie, koolzaadolie en zonnebloemolie. Varieer liever tussen een paar van die soorten, dan heb je dat overgehypete, veel te dure product niet nodig. Ondertussen is de hele hype trouwens grotendeels gaan liggen, vooral omdat de geclaimde gezondheidsvoordelen allemaal weerlegd werden in wetenschappelijke studies.’

‘Echte boter is beter dan margarine.’

Kris Gillis: ‘Nu voedsel weer back to basics gaat, is de echte boter van bij grootmoeder opnieuw aan het opkomen, mede door de hetze die enkele jaren geleden rond margarine en minarine ontstond. Dat ze ‘one molecule away from plastic’ zijn, zoals al jaren op het internet waart, is stellig overdreven. Maar tegelijk ben ik eerder neutraal: boter is zeker niet gezonder dan margarine, maar ik raad het op zich niet af. Smeer liever een beetje goede boter dan een halve centimeter margarine. Al blijven plantaardige oliën de gezondste keuze.’