“Zonlicht kan niet alleen je huid, maar ook je ogen verbranden”: experts waarschuwen voor oogproblemen door de zon

doorRedactieop 14/08/2020

‘Sea, sex and sun’: zo vatte Serge Gainsbourg ooit zijn ideale zomer samen. Wat heeft de dokter daarop te zeggen? Vrij veilig, dat spreekt voor zich. En let toch maar op met water en zon. Je ogen zullen je dankbaar zijn, want voor hen is de zomer een pittig seizoen. “Als je je ogen te lang blootgesteld worden aan ultraviolette stralen, loop je risico op een hoornvliesontsteking.” Ook hier geldt dus het credo: voorkomen is beter dan genezen.

Lange, hete dagen, korte, ­woelige nachten, fel zonlicht, opstuivend stof en airco alom: in de zomer moet je extra zorgzaam met je ogen omspringen, zeker als je lenzen draagt. Maar de grootste zomervijand van lenzen is … water. Dat komt omdat lenzen vocht absorberen, legt opticien Wim Withofs uit: “Contactlenzen bestaan voor 40, 50 of zelfs 60 procent uit water. Ze werken eigenlijk als kleine sponsjes. ’s Nachts slorpen ze in hun potjes lenzenvloeistof op, maar hetzelfde gebeurt wanneer ze in contact komen met douche-, zwembad- of zeewater. Als daar dan ­bijvoorbeeld bacteriën in zitten, kunnen die in je lenzen blijven hangen.”

Dat kan nefast zijn voor je ogen én de vakantievreugde, bevestigt oogarts prof. dr. Catherine Cassiman van het UZ Leuven: “Een klein oogwondje door een zandkorrel of een vingernagel wordt al snel een mogelijke toegangsweg voor die ziektekiem. Zeker in de exotischere vakantiebestemmingen circuleren zeldzame bacteriën, virussen, parasieten en schimmels waar wij niet tegen opgewassen zijn. Typisch zijn dan ook landen waar je beter geen kraantjeswater kan drinken. Je lenzen of ogen spoelen met zo’n leidingwater kan oogontstekingen geven die lastig te behandelen zijn: een conjunctivitis of ontsteking van het oogbindvlies of een keratitis, een ontsteking van het hoornvlies. Als je oog rood is of geïrriteerd aanvoelt, moet je je lenzen meteen uitdoen en een oogarts raadplegen. Zeker als je zicht wazig wordt. Er zijn patiënten die na zo’n ontsteking permanent slechtziend of zelfs blind worden in het geïnfecteerde oog.”

Nonchalance met lenzen is uit den boze, vindt ook Wim Withofs. “Mensen springen soms te laks om met de hygiëne. Ze hergebruiken lenzenvloeistof, laten het potje vuil worden, vallen in slaap met hun lenzen nog in … Dat is om problemen vragen.”

Als een knipoog schuurt

Ook wie geen lenzen draagt, kan beter voorzichtig zijn in de zomer. Zonlicht kan niet alleen je huid, maar ook je ogen verbranden. Prof. dr. Catherine Cassiman: “Fotokeratitis, vergelijkbaar met lasoog of sneeuwblindheid, is een soort van hoornvliesontsteking die ontstaat doordat je ogen lang blootgesteld worden aan ultraviolette stralen. Lassers krijgen het wanneer ze zonder beschermingsmasker werken, maar je kan er ook last van krijgen in een sneeuwlandschap of op volle zee. Daar worden die ultraviolette stralen namelijk aan alle kanten weerkaatst.”

Een fotokeratitis gaat meestal vanzelf over, maar is behoorlijk pijnlijk. Je kan geen licht verdragen, je ogen tranen onophoudelijk en je oogleden voelen aan alsof ze over het oog schuren. Voorkomen is eenvoudig: draag een degelijke zonnebril die goed aansluit op de vorm van je gezicht. Voor de rest ziet dr. ­Cassiman weinig medische redenen om een zonnebril te dragen.

Catherine Cassiman: “Alleen als mensen een bestaande netvliesziekte hebben, raden we een zonnebril aan. Eén op de 4.000 mensen heeft bijvoorbeeld retinitis pigmentosa, een erfelijke aandoening waarbij de lichtgevoelige cellen in het netvlies afsterven. Zij moeten sowieso een zonnebril dragen. Hetzelfde advies geven we aan patiënten met maculaire degeneratie. Dat is de meestvoorkomende oorzaak van slechtziendheid bij zestigplussers.”

Zichtbaar en onzichtbaar licht

Maar wat is een degelijke zonnebril? Moet je een krater in je bankrekening slaan voor een prijzige merkbril, of volstaat een wegwerpgevalletje uit het tankstation? Frank Burssens, productmanager bij brilglazenproducent Essilor, legt uit waar je op moet letten: “Een goede zonnebril beschermt tegen zichtbaar licht én tegen ultraviolet licht. Het eerste wil zeggen dat hij goed verduistert. Check daarvoor of het Europese keurmerk ‘CE’ in het brilmontuur gegraveerd staat, met daarnaast een cijfer van 1 tot 4. Die 4 verduistert het sterkst en is alleen bedoeld om te skiën of te zeilen. Je mag er niet mee in het verkeer. Een 3 houdt 82 à 92 procent van het zichtbare licht tegen. Dat is prima voor een dagje op het strand of om met fel tegenlicht met de auto te rijden.”

Naast verduisteren moet de zonnebril ook het onzichtbare, ultraviolette licht tegenhouden. Het uv B-licht verbrandt het oog en veroorzaakt fotokeratitis. Van uv A-licht wordt vermoed dat het de ­vorming van cataract kan versnellen.

Frank Burssens: “Bij zonnecrèmes zegt SPF (kort voor Sun Protection Factor) hoe goed jouw crème beschermt tegen ultraviolet licht. Bij zonnebrillen is dat ESPF, Eye Sun Protection Factor. Je hebt ESPF 15, 25 en 50-plus. Hoe hoger het getal, hoe meer uv-stralen de bril tegenhoudt. Dat heeft niets met verduisteren te maken, want ultraviolet licht zie je niet. Ook heldere brillenglazen houden uv-stralen tegen. Degelijke glazen hebben al een ESPF 25. Je zal aan de opticien moeten vragen in welke ESPF-categorie je zonnebril valt, want je vindt het niet zomaar op de bril zelf.”

Lenzen in vakantiemodus? Hierop moet je letten!

• Kies geen kleur louter om esthetische redenen. Probeer verschillende tinten uit om te weten wat prettig aanvoelt.

• Gemiddeld zijn bruine ­glazen het comfortabelst voor mensen met bijziendheid. Wie verziend is, voelt zich vaak beter met groene glazen.

• Groene glazen filteren minder geel en blauw licht. Ze dempen felle schittering en maken schaduwen minder donker. Ideaal voor een natuurwandeling.

• Bruine glazen verbeteren het contrast. Een prima keuze voor de chauffeur van dienst wanneer de zon hard schijnt.

• Grijs en zwart laten alle kleuren door en doen het goed in verschillende soorten weersomstandigheden en bij verschillende ­activiteiten.