Zonmisbaar: waarom we van de zon houden (en haar soms moeten vrezen)

doorSophie Vereyckenop 28/07/2021

De zon is een ster. Letterlijk én figuurlijk: ze ontdooit onze geest, verwarmt ons hart en laat de pret hoog opflakkeren. Tegelijkertijd mogen we niet blind zijn voor haar gevaren. Maar hoe zit het nu allemaal precies?

De zon wordt al sinds het begin der tijden aanbeden. Als brenger van licht en warmte, als schenker van leven, en – eerlijk is eerlijk – als reden om de barbecue aan te steken (want niks dat zo hard zomer schreeuwt als de aroma’s van zonnecrème, muggenspray en aangebrande worstjes). Wat begon met de zonnegod Ra in Egypte verspreidde zich in sneltempo naar de rest van de wereld. De Inca’s hielden zonnefeesten en bekleedden hun tempels zowel vanbinnen als vanbuiten met goud, want dat beschouwden ze als het zweet van de zon. De Maya’s deden aan sungazing, waarbij ze recht in de zon staarden om het licht optimaal in zich op te nemen, de Hindoes plooiden zich in een zonnegroet, uit dankbaarheid voor de energie die ze op aarde afstraalt. Ook in onze contreien bouwde de zon – via de Romeinen – een fanbase op. Zo telt ons land vier mithraea: tempels opgericht ter ere van de zonnegod Mithras. En anno 2021 lijkt er niet veel veranderd. Toegegeven, de klederdracht is lichtjes anders – de nieuwe ­generatie zonnekloppers op Ibiza zijn namelijk de Inca’s niet – maar eenieder die zijn blik laat dwalen over de Costa del Sol (of het plaatselijke park op een mooie ­zomerdag), die ziet: decennia later zijn we nog altijd even dol op die brandende bol helium en waterstof.

In goed daglicht

De zon doet ons herleven, weet arts Luc Swinnen. Dat is wetenschappelijk te verklaren: zonlicht is essentieel voor ons lichaam. Het stimuleert de aanmaak van vitaminen en mineralen, waarvan de bekendste vitamine D is. Die BV-status (bekend vitamine) is volledig terecht, vindt de arts. ‘Vitamine D zorgt voor de aanmaak van gezonde botten, verbetert onze immuniteit en levert energie, zowel fysiek als mentaal.’ Slechts één probleem: wij, Belgen, hebben het met onze breedtegraad niet getroffen. Eén derde van onze landgenoten zou een tekort aan vitamine D hebben. Dat leidt in de eerste plaats tot vermoeidheid. Veel mensen zoeken daarom hun heil in supplementen, maar daarvan neem je al snel te veel. Zelf is de arts een grotere voorstander van gewoon regelmatig buitenkomen. Met de nodige bescherming, natuurlijk. ‘Tien minuten zon op de huid levert al evenveel vitamine D op als gezonde voeding.’ Maar er is meer: ook je bloeddruk daalt er lichtjes van én we slapen beter na wat tijd in de zon. ‘Daglicht heeft een enorme impact op onze slaap, en die beïnvloedt dan weer de rest van onze gezondheid. Raakt onze biologische klok ontregeld? Dan krijgen we een domino-effect aan bijwerkingen: het metabolisme raakt in de war, de weerstand verzwakt, we eten minder gezond, hebben minder fut en een slechter humeur.’ Omgekeerd geldt gelukkig hetzelfde: voldoende daglicht houdt de hormoonhuishouding in balans, waardoor we beter slapen en ons energieker voelen.

Zomeren zonder zorgen

Dat de zon een waslijst aan voordelen heeft voor ons lichaam, is zonneklaar. Maar al die zonne-energie laadt daarnaast ook de mentale batterijen op. Psychologe Liesbeth Saerens: ‘Vitamine D wordt gelinkt aan minder depressieve gevoelens, net als serotonine.’ Dat is een neurotransmitter, legt Luc Swinnen uit. ‘Een soort van chemisch stofje dat ons brein in gang zet en boodschappen verstuurt tussen de hersencellen en ons lichaam. Wat serotonine zo bijzonder maakt, is dat het belet dat we depressief worden. Eigenlijk geeft de zon ons dus zomaar een antidepressivum cadeau.’ Al is er één voorwaarde. Liesbeth Saerens: ‘Vitamine D maken we aan via de huid, serotonine via de ogen. Je moet dus letterlijk het licht zien. Dat verklaart waarom velen in niet-coronatijden intuïtief naar de bergen trekken in de winter: omdat je daar hoger zit, vang je makkelijker voldoende zonlicht op je netvlies.’ Al mogen we daarnaast zeker de psychosociale impact van de zon niet vergeten, benadrukt ze. ‘De zonnestralen lokken ons naar buiten: we zien meer mensen en associëren de zon onbewust met vakantie, waardoor we ons ontspannen en opgewekt voelen.’ Een ander niet onbelangrijk detail: samen met het kwik stijgt de innerlijke gevoelstemperatuur, lacht arts Luc Swinnen. ‘De zon geeft het testosterongehalte een boost. We flirten meer, er ontstaan kriebels in de buik en je hebt meer zin in seks.’

Zondebok

Kortom, we hebben de zon en haar straling nodig. Voor ons lijf, ons mentale welzijn en blijkbaar ook voor ons liefdesleven. En toch is de spil van ons universum in

(z)ongenade gevallen. Dat heeft alles te maken met haar effect op de huid. ‘Zodra je onbeschermd in de zon komt, loop je schade op’, vertelt dermatologe Dagmar Ostijn. ‘Dat zie je – de huid wordt namelijk rood – maar er is ook onzichtbare DNA-schade. Zo kan het op lange termijn niet alleen rimpels en huidveroudering veroorzaken, maar ook celschade en zelfs huidkanker.’ Op zich niets nieuws onder de zon, maar als je weet dat het de meestvoorkomende kanker is, moeten we er zeker niet te luchtig over doen, vindt Ciska Dings, die als producent van zonnecrèmes betrokken is bij het debat. ‘Bovendien heeft het geen enkele zin om te investeren in dure huidproducten als je je niet beschermt tegen de zon. Australisch onderzoek heeft aangetoond dat mensen die zich dagelijks beschermen tegen de zon 24% minder tekenen van huidveroudering vertonen.’

De laatste jaren daagt het besef dat naast uv-stralen ook blauw licht voor huidveroudering zorgt, vooral op vlak van pigmentvlekken. Dagmar Ostijn: ‘Dan gaat het niet over blauw licht afkomstig van computers of telefoonschermen – dat is te zwak om schade te veroorzaken – wél over het blauwe spectrum in zonlicht.’ We lezen echter zoveel over de negatieve effecten van de zon dat we bijna zouden vergeten dat ze ook haar goede kanten heeft, lacht Dagmar Ostijn. ‘Zo is uv B-straling een geweldige ontstekingsremmer, waardoor de zon een positief effect heeft op acne, psoriasis en eczeem. En dankzij dat bruine kleurtje vallen eventuele onzuiverheden en roodheden minder op.’ Geniet dus van de zon in al haar kracht, pracht en glorie. Zolang je regelmatig de zonnecrème bovenhaalt, verloopt dat helemaal gesmeerd. 

Slim zonneplan: met deze tips stel je je huid op de juiste manier bloot:

Voorbereiding is key

Ga niet meteen urenlang in de blakende zon liggen, maar bouw progressief op. Dermatologe Dagmar Ostijn: ‘Start met een kwartiertje per dag, ’s ochtends en ’s avonds. De ochtend- en avondzon zijn minder intens, waardoor je huid rustig de tijd heeft om te wennen.’

Kies de juiste filter

Dagmar Ostijn: ‘Minerale filters reflecteren en vormen een schild tussen de huid en de zon, chemische filters zullen uv-straling absorberen en neutraliseren.’ Welke nu het beste is? Simpel, diegene die je het liefste smeert, stelt Ciska Dings. Kies er dus een die jij fijn vindt om aan te brengen.

Ga voor laagjes

In een ideale wereld gebruikte iedereen 2 milli­gram zonnecrème per vierkante centimeter huid. In werkelijkheid smeert niemand de hoeveelheid van een hazelnoot op zijn gezicht. Ciska Dings: ‘Werk in laagjes: smeer een aparte zonnecrème boven op je dagcrème, gebruik foundation met SPF en een fixerende spray met SPF. Zo benader je de aanbevolen hoeveelheid.’

Smeer volgens je huidtype

Zonnecrème komt tegenwoordig in alle texturen. Dagmar Ostijn: ‘Zelf geef ik de voorkeur aan een crème of melk, omdat je van een nevel vaak te weinig aanbrengt. Mensen met een vette huid zijn het meest gebaat met een geltextuur, eventueel met wat salicylzuur erin als je kampt met acne. Crèmes zijn dan weer beter voor een droge huid.’

Tegen welke straling?

Uv B is vooral iets van de zomer, terwijl de zon het hele jaar door uv A-straling afgeeft. Ciska Dings: ‘Smeer dagelijks tegen uv A – die bescherming herken je aan het cirkeltje met de letters uv A op de verpakking – en combineer in de zomermaanden met een SPF 30 of meer.’ Bescherm je daarnaast ook tegen zichtbaar blauw licht (het blauwe spectrum van zonlicht dat ook voor huidbeschadiging zou zorgen). Dat doe je het best met ijzeroxide, tipt Dagmar Ostijn. Je vindt het in foundation, BB-crèmes en minerale poeders.