1 op de 12 Belgische ouders is uitgeblust: zo herken en voorkom je een parentale burn-out. “Je hebt een veel korter lontje”

doorStéphanie Verzelenop 08/04/2021

Na een jaar corona zit de mentale emmer van heel wat Belgische ouders overvol: volgens internationaal onderzoek worstelt een op de twaalf zelfs met een ‘parentale burn-out’. Ze sloven zich uit voor de kinderen, kunnen zich niet meer opladen en voelen zich lusteloos, geïrriteerd en uitgeput. “En dat heeft negatieve gevolgen voor het hele gezin”, zegt gezinstherapeut Tim Verleyzen. Hij legt uit hoe je een parentale burn-out herkent en wat je kan doen om je ervoor te behoeden. “Als ouder merk je de waarschuwingssignalen vaak niet op.”

Een grootschalige studie bij meer dan 17.000 ouders in 42 landen komt met confronterende resultaten voor ons, Belgen. Belgische ouders worstelen, meer dan ouders in andere landen, met uitputting. Een ‘parentale burn-out’, zeg maar. Die lijkt in alle opzichten op een klassieke burn-out, waarbij iemand de balans kwijtgeraakt tussen wat energie vraagt en energie geeft. Met mentale en fysieke effecten tot gevolg. Alleen is de oorzaak niet het werk, maar de zorg voor de kinderen. 

Uit het onderzoek blijkt dat vooral ouders in Westerse landen gevoelig zijn voor een parentale burn-out. Daar heerst een individualistischere cultuur en moeten ouders het dus meer alleen trekken. En ook moeders hebben er vaker last van dan vaders: twee derde van de respondenten met een ouderlijke burn-out waren vrouwen. Dat moeders nog altijd zo’n 70 procent van de taken in het gezin op zich nemen, verklaart dat wellicht. 

Minder vriendjes, minder hobby’s

Gezinstherapeut Tim Verleyzen merkt ook op dat meer Belgische ouders worstelen met een tekort aan ademruimte. “Dat observeer ik zowel bij mijn cliënteel, als in mijn persoonlijke leven.” Zeker nu de kinderen door corona een pak meer thuis zitten. “Een kind is gemiddeld acht uur per dag op school. Dat zijn acht uren waarin een juf, meester of ander schoolpersoneel de rol van de opvoeder overneemt en de ouders er even vrijgesteld van zijn. Valt dat weg, dan komt een gigantische last op de schouders van de ouders te liggen. Ze moeten thuis opeens drie rollen tegelijk opnemen: die van werkmens, ouder én leerkracht.”

Naar school gaan kan nu wel weer, maar kinderen zien nog altijd minder vriendjes, doen minder hobby’s en kunnen niet naar de grootouders. “Dat betekent dat ouders nu nog altijd een pak meer uren per week paraat moeten staan voor hun kroost”, zegt Verleyzen.

Parentale burn-out

Dat kan ervoor zorgen dat je als ouder onder veel (meer) stress komt te staan. “En dat heeft negatieve gevolgen voor het hele gezin”, zegt Verleyzen. “Je krijgt als ouder op den duur een korter lontje en bent minder verdraagzaam, iets wat je met kinderen natuurlijk net wel moet kunnen zijn. Plus, de kinderen reageren daarop en zo kom je misschien in een vicieuze cirkel terecht die op termijn ongezond kan worden voor de gezinssfeer.”

In het slechtste geval kan je als ouder inderdaad met een zogenaamde parentale burn-out eindigen, zegt Verleyzen. “Als ouder moet je veel energie hebben. Als je jezelf nooit oplaadt, maar je je wel extra uitslooft, raak je uitgeput en kan je zo op lange termijn een burn-out krijgen. Zeker omdat je als ouder de waarschuwingssignalen vaak niet opmerkt. Ben je heel erg uitgeteld ’s avonds, heb je meer slaap nodig dan anders of raak je net niet in slaap, ben je lusteloos en beleef je geen plezier meer aan leuke dingen, dan is het opletten geblazen. Ook lichamelijke signalen, zoals meer hoofdpijn, spierpijn of noem maar op, kunnen een waarschuwing zijn. Dan kan je best op de rem gaan staan, al dan niet met de hulp van een professional.”

Geïdealiseerd plaatje

Hoe kan het zo ver komen dat je als ouder uitgeblust raakt? Verleyzen zegt dat we te hard vasthouden aan een ideaal van ‘goed ouderschap’. “Als ouder leg je jezelf een heleboel verwachtingen of criteria op. Aan de ene kant komen die tot stand door je eigen ouders: je wil kopiëren hoe zij jou opgevoed hebben en hun adviezen toepassen. Aan de andere kant leven we in een maatschappij die toch veel verwacht van ouders. We houden ideeën in stand van wat de ideale ouder maakt, vaak ideeën die nog dateren uit het tijdperk waarin vrouwen thuisbleven voor de kinderen. Sociale media doen ons vaak ook geen goed. Veel ouders schetsen daar een geïdealiseerd plaatje van hun ouderschap en iedereen weet er beter dan de ander wat een kind nodig heeft. Dat alles samen legt veel druk op een ouder.”

Een grote tip van Verleyzen om als ouder meer ademruimte voor jezelf te creëren is dan ook: laat dat ideaal van ‘goed ouderschap’ los en streef naar ‘goed genoeg ouderschap’. “Zeker nu raad ik ouders aan om milder te zijn voor elkaar en voor zichzelf.” Moet je dochter vandaag met een vlek op haar jurk naar school? So be it. Laat je je zoon eens een uur langer gamen om wat te kunnen ontspannen? Moet kunnen. “Vermijd of relativeer in dat opzicht sociale media ook”, tipt Verleyzen. “Daar vind je zelden tips voor hoe je als ouder voor jezélf kan zorgen.”

5 essentiële tips tegen een parentale burn-out

1. “Deel je tijd goed op en creëer daarbij bewust momenten voor jezelf”, zegt Verleyzen. “Maak die opdeling ook erg duidelijk aan je kinderen. Zeg hen bijvoorbeeld: ‘Vandaag maken we van 17 uur tot 18 uur samen huiswerk, maar daarna doet mama een uurtje yoga en wil ze niet gestoord worden.’ Focus in die momenten ook op de activiteiten die je voor ogen had: focus op het huiswerk of focus op de yoga. Multitasking raad ik heel erg af. Dat creëert chaos.”

2. “Vraag om hulp. Het is maar logisch dat je het als ouder lastig vindt om moederziel alleen voor je kinderen te zorgen. Laat je broer, zus, buurvrouw of vriend(in) een handje helpen, zodat jij even tijd voor jezelf kan nemen.”

3. “Laat je kinderen helpen in het huishouden. Hun speelhoek kunnen ze zelf opruimen, oudere kinderen kunnen helpen bij de was en de plas. Zo leer je kinderen hun verantwoordelijkheid op te nemen. Geef ze daar ook erkenning voor. Dat komt hun ontwikkeling alleen maar ten goede”, tipt Verleyzen.

4. “Besteed je me-time aan dingen die je echt energie geven. Ga dus niet aan het schoonmaken of strijken. En hoe hip yoga ook is, als het voor jou als een opdracht aanvoelt die energie van je vraagt, spendeer daar je me-time niet aan. Onderzoek bij jezelf wat je echt leuk vindt en wat jou energie geeft. Alleen zo kan je jezelf echt opladen tijdens je me-time.”

5. “De gouden regel? Wees mild voor jezelf.”

Wil je testen of je zelf ook een parentale burn-out hebt? Dat kan via de zelftest op www.burnoutparental.com.