Baby die moeilijk slaapt? Laat hem buiten dutten. “Dat mag zelfs als het regent of sneeuwt”

doorLiesbeth De Corteop 22/05/2021

Steeds meer Belgische crèches laten baby’s buiten dutten. “De kleintjes slapen dan beter en het is ook goed voor hun gezondheid”, zegt Geert Derwael van kinderopvang Juul. In zijn crèche slapen de baby's al buiten sinds 2013. Hij legt uit hoe het fenomeen precies in zijn werk gaat en hoe je het als ouders thuis zelf ook kan proberen. Slaapexperte Annelies Smolders en kinderslaapcoach Nathalie Schittekatte praten mee. “Er komt wel meer bij kijken dan een baby gewoon buiten in een wieg te slapen leggen.”

© @mom_leaf op Instagram

Van een trend kunnen we nog niet spreken, zegt Kind en Gezin. Ze hebben geen exacte cijfers, maar in Vlaanderen laat volgens hen nog maar een klein aantal crèches de baby's buiten slapen. Toch toont een snelle Googlesessie dat het fenomeen niet meer onbekend is. In elke provincie zijn er ondertussen een handvol plekken die het doen. Sinds 2019 zet de Dienst Kinderopvang van Stad Gent er zelfs actief op in, met een brochure voor de kinderdagverblijven en een onderzoek met Universiteit Gent naar de luchtkwaliteit rond de crèches. 

In nieuwsberichten zijn de getuigenissen van ouders en begeleiders tot nu toe altijd positief. “Sep heeft superflink geslapen”, zegt begeleidster Lieve van De Kleine Ark in Harelbeke in een reportage van Focus WTV. “Kobe sliep altijd moeilijk in”, zegt mama Candy. “Sinds hij buiten slaapt, slaapt hij dieper, is hij meer uitgerust en lacht hij ook meer.”

Trendsetters in Tongeren

In Kinderopvang Juul in Tongeren laten ze de baby’s al buiten slapen sinds 2013. “We ontdekten dat de praktijk populair was in Scandinavië. Daar slapen kinderen al buiten sinds 1920", vertelt verantwoordelijke Geert Derwael. “Toen deden ze dat, omdat de hygiëne binnenshuis niet fantastisch was. Nu doen ze het, omdat het steeds duidelijker wordt dat buitenbeleving goed is voor baby’s. Het houdt hun vitamine D op peil en maakt hun immuunsysteem sterker.” 

Het fenomeen wordt stilaan ook elders in Europa populairder: onder meer in Duitsland, Zwitserland en Nederland. Baby’s lijken immers effectief nogal wat baat bij te hebben bij dutjes in de buitenlucht. “Er zijn wel nog maar weinig studies naar gebeurd”, zegt Derwael. “Behalve een Nederlands onderzoek in de jaren 40 dat vaststelde dat de slaapkwaliteit van een baby beter is buiten dan binnen. Buiten slapen zou ook beter zijn voor het immuunsysteem en de luchtwegen. De baby krijgt meer frisse lucht, krijgt geen verstopt neusje meer. En de omgevingsgeluiden kalmeren de baby. Allemaal factoren die ervoor zorgen dat de baby beter slaapt.”

Uit het slaapgedrag van de baby’s bij Kinderopvang Juul leren ze ook veel, zegt Derwael. “We merken werkelijk dat veel van onze baby’s beter slapen buiten. Moeilijke slapers die zichzelf normaal in slaap wenen, genieten buiten van de natuurgeluiden en dommelen zo rustig in. Plus, daarna zijn ze merkbaar meer uitgeslapen. We hebben ook de indruk dat de kleintjes bij ons minder ziek zijn. Een tijd terug hadden we een astmatisch kindje. In de twee jaar dat het kindje bij ons verbleef, had het minder medicatie nodig. In de vakanties, wanneer het thuis bij zijn ouders bleef, moest de dokter de medicatie weer opdrijven.” 

De ‘spelregels’

Er komt wel meer bij kijken dan een baby gewoon buiten in een wieg te slapen leggen. Crèches gebruiken ‘buitenslapers’ of ‘babyslaaphuisjes’: een hok op poten of wieltjes met een deur van muggengaas, om de kans op vocht of insecten te minimaliseren. De baby moet op koude dagen ook goed ‘ingepakt’ worden. “Voor elk seizoen hebben we een slaapzak”, zegt Derwael. “In de winter doen we het kindje een body, T-shirt, broekje, sokjes, muts en handschoenen aan, en voegen we een fleecedekentje toe. In de zomer is een body en dunne slaapzak genoeg.”

Uit het slaapgedrag van de baby’s bij Kinderopvang Juul leren ze ook veel, zegt Derwael. “We merken werkelijk dat veel van onze baby’s beter slapen buiten. Moeilijke slapers die zichzelf normaal in slaap wenen, genieten buiten van de natuurgeluiden en dommelen zo rustig in. Plus, daarna zijn ze merkbaar meer uitgeslapen. We hebben ook de indruk dat de kleintjes bij ons minder ziek zijn. Een tijd terug hadden we een astmatisch kindje. In de twee jaar dat het kindje bij ons verbleef, had het minder medicatie nodig. In de vakanties, wanneer het thuis bij zijn ouders bleef, moest de dokter de medicatie weer opdrijven.” 

Want ja, buiten slapen kan in theorie in elk seizoen: zolang de temperatuur niet onder -10° of boven 25° Celcius gaat. “Die ondergrens hebben ze vastgesteld in Finland. Onderzoek toonde daar aan dat een kind bij -10° Celcius nog altijd een heel kwalitatieve slaap had. Was het kouder, dan werd de baby sneller wakker. Met een goede slaapzak voelt het kind niks van die kou, integendeel. We merken zelfs dat onze baby’s buiten beter slapen in de winter: wel drie keer zo lang als binnen. In de zomer is dat verschil minder groot. De bovengrens van 25 graden hebben we zelf bepaald, omdat we snel doorhadden dat baby’s te zweterig zijn als het warmer is dan dat.”

“Sneeuw of regen? Geen probleem, zolang het niet bij de baby kan”, zegt Derwael. “Wat wind betreft, slapen onze baby’s buiten als de windsterkte lager dan 3 Beaufort is. Dat hebben we met de fabrikant van de huisjes besproken: zij hebben na testen vastgesteld dat die niet zwaar genoeg zijn om bij een sterkere wind te blijven staan.”

Het is natuurlijk niet zo dat, als alle parameters goed zitten, de baby’s zomaar drie uur buiten aan hun lot worden overgelaten. Derwael benadrukt dat de verzorgers tijdens de buitendutjes zeer regelmatig checken of de baby’s oké zijn en het vooral niet te koud of warm hebben. “Dat kan je voelen aan hun nekje. Zweet de baby daar, dan heeft hij het te warm. Heeft de baby koude handjes of een koud lichaampje onder de body, dan heeft hij het te koud. Dat is iets dat we zeer goed monitoren, elke vijftien minuten. Een rood neusje is trouwens geen teken dat de baby het te koud heeft, in tegenstelling tot wat veel ouders denken.”

Derwael werkt er momenteel hard aan om het buiten slapen in nog meer crèches geïmplementeerd te zien. “We schrijven nu samen met Kind en Gezin aan reglementering en een aanbeveling. Dat was ons doel al sinds 2013. En we zien dat de interesse toeneemt. Heerlijk.”

De visie van een kinderslaapcoach en slaapexperte: “Gebruik het niet als ‘quick fix’”

Slaapexperte Annelies Smolders kent nog geen Belgische ouders die hun baby consequent laten buitenslapen. “Ik denk dat de angst er nog in zit dat ze zo minder goed over het kindje kunnen waken.” Ze kan wel bijtreden dat temperatuur erg bepalend is voor de slaapkwaliteit. “In frisse kamers slapen we een pak beter. En bij een hoge temperatuur, zoals in de zomer, slapen we slechter. Een afgekoeld lichaam raakt beter in slaap.”

Ze vindt wel dat buiten slapen geen 'quick fix’ mag zijn voor je slecht slapende kind. “Het kan een hulpmiddel zijn, maar daarmee los je het probleem ’s nachts nog niet op. Je moet je kind léren slapen, zonder trucjes. Met de minutenregel bijvoorbeeld. Leg je kind te slapen en ga de eerste avonden lachwekkend veel even checken hoe je kind het stelt. Aai over zijn bolleke, zeg ‘slaapwel’ en vertrek weer. Doe dat elke minuut, tot tien minuten nadat het kind slaapt. Zo blijft je kind rustig, voelt het zich geborgen en leert het dat het slaapgebeuren veilig is. Met die methode boek je meestal snel goede resultaten.”

Kinderslaapcoach Nathalie Schittekatte weet dat buiten slapen voor baby’s in de lift zit. “Maar het blijft nog vrij zeldzaam. Een beetje onbekend, onbemind. Goed dat de nieuwsgierigheid groeit.” Ze heeft een klant voor wie dat erg goed werkte. “Thuis deed haar baby korte dutjes. Nochtans in een ideale slaapomgeving: een rustige, donkere kamer. Op de crèche sliep de baby buiten een pak langer.”

De kinderslaapcoach vindt het ergens wel verrassend dat de techniek zo goed lijkt te werken. “We leren altijd dat kinderen net beter dutten in een prikkelvrije omgeving. Anderzijds weten we wel dat baby’s vaak in slaap vallen, als je met ze gaat wandelen buiten. En dat constant geluid, zoals witte ruis (het geluid dat een oude tv maakt die geen signaal ontvangt, red.), goed werkt. Complete stilte is vreemd voor een baby: in de baarmoeder was er ook veel lawaai. De geluiden buiten zijn ook best zacht en repetitief. Wellicht draagt dat bij tot een betere slaap.” 

Wat ook helpt, is dat de baby buiten zo goed ingeduffeld is, gelooft Schittekatte. “Dat lijkt op de baby inbakeren of inwikkelen. Het zorgt ervoor dat het kindje zijn armpjes en beentjes niet te veel kan bewegen en geeft hem een knus en geborgen gevoel. We weten dat dat een rustgevend effect heeft.”

Thuis ook je baby buiten laten slapen? Zo doe je het

1. Leeftijd maakt niet uit. “Onze driejarigen slapen buiten, onze jongste baby’tjes ook”, zegt Geert Derwael. 

2. Houd rekening met de luchtkwaliteit. Laat je baby niet buiten slapen in het centrum van een drukke stad. “We hebben meegewerkt aan onderzoek van Curieuzeneuzen naar de luchtkwaliteit”, zegt Geert Derwael. “Alle zones die op hun kaart donkerrood of zwart kleuren, zijn niet geschikt. Alles daaronder wel. Een straat in de buurt is niet noodzakelijk een probleem. Een onderzoek van de universiteit van Antwerpen heeft vastgesteld dat huizen en hoge hagen de vervuilde lucht tegenhouden.”

3. Zorg voor een goede slaapzak. “Wij gebruiken de vierseizoensslaapzakken van Puckababy”, zegt Derwael. “Die geven ook duidelijk aan voor welke temperaturen ze geschikt zijn.”

4. Kleed de baby aan naargelang het seizoen. “Op de koudste dagen dragen onze baby’s een body, T-shirt, broekje, sokjes, een goede muts over de oortjes heen en babyhandschoenen. En we voegen een fleece dekentje toe in de slaapzak. Check natuurlijk terwijl de baby slaapt of hij het zo niet te warm of koud heeft, door aan zijn nekje te voelen. Op warme dagen volstaat een body en de zomerslaapzak.”

5. Vermijd dat de slaapplek van de baby contact heeft met de grond en zorg dat insecten er niet bij kunnen. “Je kan voor thuis ook zo’n babyslaaphuisje kopen, dat staat sowieso op poten en heeft een deur van muggengaas. Of maak er zelf een. Een andere, goede optie: leg de baby in zijn koets te slapen. Zorg dan wel dat die onder een afdak staat en doe er een muggennet overheen.”

6. Zorg dat de slaapplek van de baby goed te zien is van binnen. “Plaats het huisje of de koets zo dicht mogelijk bij het raam en blijf in de buurt. Je moet de baby altijd kunnen zien. Zet het raam op een kier of leg een babyfoon in de koets of het huisje, zodat je de baby ook kan horen. Je moet ook veel vaker gaan checken terwijl de baby dut, elk kwartier, en telkens ook nagaan of zijn temperatuur nog oké is.”

7. Laat de baby enkel buiten slapen bij temperaturen tussen -10° en 25° Celcius en bij een windkracht minder dan 3 Beaufort. Regen of sneeuw zijn oké, zolang de baby onder een afdak slaapt.

8. Het kan perfect dat buiten slapen niets voor jouw baby is. “Het is trial and error, merken we”, zegt Derwael. “Sommige baby’s vinden het heerlijk, anderen niet. Dat weet je pas wanneer je het geprobeerd hebt.”

9. Kan de baby elk butje buiten doorbrengen? “Ja”, zegt Derwael. “Hoe meer hij buiten slaapt, hoe beter. ’s Nachts slaapt hij natuurlijk wel binnen, zo doen ze dat ook in Scandinavië.”