“Mama, ik heb een soa”: zo praat je met je tiener over veilig vrijen

doorBirte Govartsop 23/10/2020

Een mondmasker dragen tegen Covid-19 is een kwestie van gezond verstand. Maar beschermen onze jongeren zich even gedisciplineerd tegen seksueel overdraagbare aandoeningen? Hebben ze naast mondmaskers ook condooms op zak? En wat doe je als tienerzoon-of dochterlief thuiskomt met vervelende klachtendown under? “Jongeren hebben een grotere angst om zwanger te worden dan om een soa op te lopen”, zegt Sandra Van den Eynde van Sensoa. 

Chlamydia is de meest vastgestelde soa in Vlaanderen, ook bij jongeren. Tussen 2002 en 2016 steeg het aantal geregistreerde gevallen in Vlaanderen van 7,3 per 100.000 inwoners tot 65 per 100.000 inwoners. In 2016 was het aantal gerapporteerde gevallen het hoogst bij 15- tot 29-jarige vrouwen. Als we de cijfers bekijken, zien we dus een stijging van het aantal chlamydiadiagnoses bij jongeren. We vragen om uitleg aan Sandra Van den Eynde, seksuoloog en soa-expert bij Sensoa, het Vlaams expertisecentrum voor seksuele gezondheid.

“De stijging van het aantal chlamydiagevallen bij jongeren wil niet zeggen dat jongeren vandaag makkelijker een soa oplopen”, zegt Sandra Van den Eynde. “Het betekent dat chlamydia sneller wordt opgespoord. En dat is goed nieuws.” Bij Sensoa moedigen ze jongeren aan om veilig te vrijen en om zich zeker te laten testen.

Chlamydia, wasda?

Chlamydia is de meest voorkomende soa in België en relevant voor iedereen die seksueel actief is. Deze soa discrimineert niet qua leeftijd, geslacht of geaardheid en kan je oplopen bij elke seksuele activiteit: oraal, vaginaal en anaal. Bij meer dan de helft van de gevallen zijn er amper symptomen. 

Vrouwen merken chlamydia niet snel op omdat pijn in de onderbuik al snel wordt toegeschreven aan menstruatiepijn. Wanneer een man pijn voelt aan de penis of afscheiding merkt, is hij wel geneigd om een dokter te raadplegen. Toch wordt chlamydia sneller opgemerkt bij vrouwen omdat zij vaker gescreend worden bij de huisarts of gynaecoloog. Chlamydia wordt dus vaker gevonden bij vrouwen maar dat wil niet zeggen dat er meer vrouwen dan mannen rondlopen met deze aandoening. 

Chlamydia kan met een simpele antibioticakuur worden bestreden. Wanneer de aandoening onbehandeld blijft, dan kunnen de gevolgen ernstig zijn, vooral voor vrouwen. Mannen krijgen in het ergste geval een pijnlijke bijbalinfectie. Ook wanneer de soa zich in de darmen nestelt, via anale seks, kan dit erge pijnklachten en afscheiding teweegbrengen. 

Bij vrouwen nestelt de bacterie zich vaak aan de baarmoedermond en gaat hij van daaruit de buikwand infecteren. Dat kan leiden tot Pelvic Inflammatory Disease (PID), een ontsteking van het kleine bekken. Herhaaldelijke infecties kunnen schade toebrengen aan de eierstokken, wat tot een verminderde vruchtbaarheid kan leiden en buitenbaarmoederlijke zwangerschappen tot gevolg kan hebben. Jongeren moeten zich vandaag beschermen zodat ze morgen kinderen kunnen krijgen. Ook tijdig testen is de boodschap.

Waarom is het zo veelvoorkomend?

“In de jaren 90 waren we nog op onze hoede voor een hiv-besmetting. Omdat hiv en aids steeds beter onder controle te houden zijn, is die angst aan het begin van het millennium weggeëbd. Dat is oud nieuws. Of jongeren zich vandaag minder zouden beschermen om die reden, daar durf ik geen uitspraken over te doen. Wat we wel uit actueel onderzoek afleiden, is dat jongeren vrij snel het condoom achterwege laten wanneer ze een ‘vaste relatie’ krijgen”, zegt Sandra Van den Eynde. 

“Voor jongeren lijkt een relatie er al snel een voor het leven, ook al duurt ze in realiteit slechts enkele maanden. Op die manier worden soa’s makkelijk doorgegeven. Bovendien blijkt dat jongeren een grotere angst hebben voor een zwangerschap dan om een soa op te lopen. Ze zetten bij voorkeur in op anticonceptie als voorbehoedsmiddel. Het is cruciaal dat wanneer jongeren overwegen om in een relatie het condoom weg te laten, ze zich eerst laten testen. Voor zichzelf en voor de liefde van hun leven.”

Andere soa’s

“Er zijn nog soa’s waarover we in België relevante cijfers bezitten: syfilis en gonorroe bijvoorbeeld. Deze komen vooral voor bij oudere homoseksuele mannen, zijn goed te behandelen en hebben weinig gevolgen voor de vruchtbaarheid. Genitale wratten, een gevolg van een infectie met het HPV-virus of Humaan Papillomavirus, zijn wel courant aanwezig bij jongeren.” 

“Een condoom vermindert de kans op besmetting, maar helpt onvoldoende omdat de wratjes ook voorkomen in het schaamhaar, op de schaamlippen of op de balzak. De beste bescherming is een vaccin en daar wordt nu volop bij jongeren op ingezet. Ook hiv is een seksueel overdraagbaar virus. De cijfers van hiv-besmettingen blijven gelukkig dalen, vooral in de leeftijdscategorie onder de 50 jaar.”

Het Lastige Gesprek

Laten we wel wezen, de kans is groot dat je tiener al de bedstee met iemand deelde. Wil jij ook liever niet dat hij of zij straks op de stoep staat met een (letterlijk) pijnlijke herinnering aan een sekservaring? Dan is het tijd voor een gesprek. Om jou daarin bij te staan gingen we te rade bij Wannes Magits, voorlichtingsexpert bij Sensoa. “Straf je kind niet omdat het een soa heeft, maar bedank je zoon of dochter om jou in vertrouwen te nemen.”

DO: Praat beter vroeg dan laat
“Wanneer je weet dat een op de vijf vijftienjarigen een seksuele ervaring achter de rug heeft, dan wacht je best niet te lang om een gesprek over veilig vrijen aan te knopen. Hoe vroeger seksualiteit aan bod komt, hoe normaler het onderwerp wordt. Installeer al van jongs af een praatcultuur over seksualiteit. Bij kleine kinderen ga je lichaamsdelen aanduiden, later draait het om het verschil tussen vriendschappen en relaties. Op die manier ga je in een volgend stadium makkelijker met elkaar in gesprek kunnen gaan over seks en soa’s. Jongeren duiken doorgaans niet meteen met iemand voor het eerst in bed. Ze beginnen met knuffelen, kussen, op ontdekking gaan onder elkaars kleren ... Meestal weet je als ouder wanneer het moment rijp is om een babbel over veilig vrijen aan te knopen. Wanneer je puber voor het eerst een lief heeft, bijvoorbeeld.”

DO: Maak tijd en creëer ruimte
“Hoe ongemakkelijk het ook voelt met tieners over seks te praten, het ontslaat je niet van je plicht om je kinderen in te lichten. Hoe je de boodschap overbrengt, hangt af van je opvoedstijl en het soort relatie dat je hebt met je kinderen. Je hebt ouders die het graag serieus aanpakken en een gesprek houden aan de keukentafel. Maar je hebt ook ouders die het liever langs hun neus weg doen, in de auto of aan de afwas. Zo hoeven beide partijen elkaar niet in de ogen te kijken. Sommige ouders gebruiken een aanknopingspunt: wanneer er bijvoorbeeld een artikel in een vrouwenblad verschijnt. Een magazine toevallig laten openslingeren of een bokaal gevuld met condooms in de badkamer zetten kan ook helpen als preventie. Mits de tiener weet dat wanneer hij of zij erover wil praten, er ook ruimte voor is en er tijd voor wordt gemaakt.”

DON’T: Hang de expert niet uit
“Je hoeft geen lezing over soa’s te geven. Niemand verwacht dat je een expert bent en alle symptomen kan opsommen. Jongeren krijgen voldoende voorlichting en vinden hun weg ook op het internet. Het is belangrijker dat je als ouder de juiste normen en waarden bijbrengt als het gaat over veilig vrijen. De boodschap is dat ze zichzelf en hun partner moeten beschermen. Dat ze moeten zorgdragen voor hun eigen welzijn, maar ook voor dat van de ander. Net zoals dat vandaag opgaat voor het dragen van mondmaskers. En het is belangrijk dat je kinderen weten dat ze bij jou terecht kunnen, ook als het misloopt.”

DO: Wees genuanceerd
“Je moet een genuanceerd beeld scheppen over seks. Hamer niet op de negatieve gevolgen, leer je kind dat seks leuk is. Heeft je kind een seksueel overdraagbare aandoening opgelopen, stel het dan gerust. Het is niets om je voor te schamen, het kan altijd eens mislopen. Help je kind ook. Voor veel jongeren is het niet evident op hun eentje een soa aan te pakken. Je moet als tiener naar de huisarts stappen. Je moet die huisarts kunnen betalen. Je moet een terugbetaling regelen met de ziekenkas ... Dat gedoe schrikt jongeren af. Jongeren wachten dan ook te lang om in actie te schieten. Het is belangrijk dat jongeren weten dat soa’s goed behandeld kunnen worden maar ze moeten ook weten dat wanneer ze ermee blijven rondlopen, de gevolgen erger worden.”

DON’T: Reageer niet afkeurend
“Besef dat het als tiener moed vergt om je ouders te vertellen dat je klachten hebt of onveilig hebt gevreeën. Ga het gedrag van je kind niet afstraffen, maar toon begrip, bedank je zoon of dochter om jou in vertrouwen te nemen en bied de nodige ondersteuning. Wanneer jij afkeurend reageert, zal je kind bij een probleem niet meer zo snel toenadering zoeken, met alle gevolgen van dien. Jongeren zijn vaak bang voor de reactie van hun ouders en ouders zijn vaak bang dat jongeren denken dat ze bij een probleem niet bij hen terecht kunnen. Die angsten moeten we wegnemen, die afstand moeten we overbruggen.”

DO: Wijs je kind op zijn/haar verantwoordelijkheid
“Wijs je kind niet met de vinger maar wél op zijn verantwoordelijkheid. Het draait hier niet om schuld. Ook jouw kind heeft de soa van iemand gekregen. Soa’s worden veroorzaakt door bacteriën en virussen die in de meeste gevallen onwetend worden doorgegeven, er zijn dus geen daders. Maar het is wel belangrijk dat alle seksuele partners op de hoogte worden gebracht, zodat iedereen zich kan laten testen en spoedig kan laten behandelen.”