Staycation met de kids? Expert deelt tips om samen de zomer door te komen (en structuur is niet altijd de beste oplossing)

doorLynn Guillaumeop 13/08/2020

Met de kids in quarantaine was een ferme uitdaging. En ook in de vakantie gaan we misschien wat meer thuis zijn dan normaal. Hoe belangrijk is structuur voor kinderen? En hoe strak moet je de ­teugels houden? Deze 7 tips van de ­kinderpsychologe ­helpen je de zomer door. “Structuur is alleen zinvol als je kind daarmee geholpen wordt, niet als je daar vooral als ouder behoefte aan hebt.”

1. Probeer niet alles op te lossen

De zomervakantie krijgt dit jaar een andere invulling dan wat we gewoon zijn. Kinderen zijn het thuiszitten intussen beu. Slaat de verveling toe? “Ga dan eerst even na wat er achter die ‘Help, ik-verveel-me’-boodschap schuilgaat”, zegt kinderpsychologe Klaar Hammenecker, die met ­MAMAgement opvoedingsadvies geeft. “Ouders hebben vaak de neiging om ‘problemen’ op te lossen voor hun kinderen. Het is verleidelijk om direct met een resem tips voor mogelijke activiteiten te komen, maar misschien heeft je kind daar geen behoefte aan. Pols naar wat het echt nodig heeft. Is het op zoek naar suggesties? Gaat het om een verkapte vraag om iets met jou te doen? Of is het een manier om te uiten dat dit een lastige periode is? Een verveelboodschap kan verschillende betekenissen hebben. Bespreek die zaken zo veel mogelijk met je kind. Zelfs jonge kinderen hebben over veel thema’s een duidelijke visie. Luister en hou er rekening mee in plaats van in een kramp te schieten en de situatie te proberen ‘fixen’. Misschien is je kind te vinden voor een nieuwe hobby? De vakantie is het perfecte moment om nieuwe, creatieve activiteiten te ontdekken, ook als je thuis moet blijven. Schilderen, bakken, een moestuin aanleggen: opties genoeg!”

2. Hou een grote schoolschoonmaak

“De overgang van een schoolstructuur naar een vakantieritme zorgt bij kinderen vaak voor wat ontreddering”, zegt de kinderpsychologe. “Dit jaar zal het schakelen naar een vakantieritme nog moeilijker zijn. Want hoe switch je van schoolritme naar thuisritme als school voor veel kinderen al maanden thuis is? Ik raad ouders aan om tijdens die eerste vakantiedagen een grote schoolschoonmaak te houden. In heel wat gezinnen deed de keuken dienst als studeerplek, is de woonkamer omgetoverd tot turnzaal en lijkt de bureauruimte van mama of papa op een ­helpdesk. Door de infrastructuur in huis aan te pakken kan je ook dit ‘schooljaar’ op een symbolische manier afsluiten. Berg geodriehoeken en rekentoestellen op in de kast, vervang schoolboeken door speelgoed en vakantiespullen,… Kinderen én ouders hebben dat echt nodig.”

3. Structureer met mate

‘Kinderen hebben nood aan structuur’, klinkt het in heel wat opvoedboeken. Toch is het volgens Klaar ­Hammenecker geen goed idee om de zomervakantie in een strak schema te gieten. “Structuur is alleen zinvol als je kind daarmee geholpen wordt, niet als je daar vooral als ouder behoefte aan hebt.” Hoe je weet of jouw kind gebaat is bij extra houvast? “Kinderen die de dag steevast starten met vragen als ‘Wat gaan we vandaag doen?’ en ‘Wat eten we vanavond?’ houden van voorspelbaarheid. Een gebrek aan structuur zorgt bij hen voor chaos: drukdoenerij, plagen, rusteloosheid,… Bij hen kunnen een duidelijk kader en een aantal afspraken zeker zinvol zijn, maar dat betekent niet dat je per se een strak weekschema moet opstellen. Bij het ontbijt samen de dag overlopen, kan al een groot verschil maken. Wat gaan we vandaag doen? Wanneer moeten mama en papa werken? Rond hoe laat gaan we samen een wandeling maken? Bij lagereschoolkinderen kan een gedeelde ­Google-kalender ook helpen. Zo zien kinderen duidelijk wanneer hun ouders beschikbaar zijn en wanneer niet.” Andere ­kinderen hebben veel minder behoefte aan een duidelijke planning. “Te veel structuur kan bij hen snel verstikkend aanvoelen. Kijk dus altijd naar wat je kind nodig heeft.”

4. Leer je kind een nieuwe manier van ­sociaal contact aan

Maandenlang geen of weinig sociale contacten. Ook voor kinderen is het een zware dobber. “Daarom roep ik ouders op om bij het bepalen van hun ­sociale bubbel rekening te houden met hun kroost”, zegt de ­kinderpsychologe. “Kies eerder voor vriendjes van je ­kinderen dan voor je eigen vrienden.” Dat sociale contacten nog een tijdlang aan regels en afspraken gebonden zullen zijn, is een feit. “Dat is wennen. Onze manier van omgaan met elkaar is de laatste jaren sterk geëvolueerd. Pakweg tien jaar geleden waren we een stuk minder fysiek. We zijn het gewoon om vrienden en familie met kussen en knuffels te begroeten. Dat kan nu niet. Maak van de zomer gebruik om je kinderen te leren hoe ze met elkaar kunnen omgaan onder de huidige voorwaarden. Spelen kan ook met de nodige afstand en zonder elkaar voortdurend aan te raken. Die nieuwe vorm van sociaal contact zal wellicht nog een hele tijd de norm zijn. Want dat er nog situaties als deze zullen volgen, is heel goed mogelijk.”

5. Maak game-afspraken met andere ouders

Toegegeven, spelconsoles en tablets zijn een handige en entertainende babysit. Zeker ­wanneer je als ouder moet werken met ­kinderen in huis. Maar die toestellen brengen dikwijls ook discussies met zich mee. Is je kind met geen stokken van het scherm te halen? “Dan kan het zinvol zijn om met andere ouders gemeenschappelijke afspraken te maken”, zegt Klaar Hammenecker. “Dat maakt het makkelijker om schermtijd te begrenzen en vermijdt teleurstellingen omdat je kind moet stoppen met gamen nét nu de beste vriend online is. Ik merk dat zo’n gemeenschappelijke aanpak vaak goed werkt. Dat ­betekent natuurlijk ook dat sommige ouders wat water bij de wijn zullen moeten doen.” 

Vaste regels rond gamen die voor ieder kind toepasbaar zijn, bestaan niet. “Ik krijg daar in mijn praktijk heel wat vragen over, maar gamegedrag is iets heel persoonlijks. Tijdens het spel komen ­endorfines vrij die voor een goed gevoel en het verlangen naar nog meer gamen zorgen. Het ene kind is veel gevoeliger voor dat hormonale effect dan het andere. Sommige kinderen zijn al na een ­halfuur overprikkeld, andere kunnen urenlang ­doorgaan en toch moeiteloos stoppen… Bespreek het gamen met je kind. Welke aanpak stelt je kind zelf voor? Hoe zie jij het? Spreek bijvoorbeeld af om twee dagen het idee van je kind te ­volgen. De daaropvolgende twee dagen probeer je jouw voorstel uit. Evalueer daarna. Welke aanpak werkt het best? Werk altijd met korte termijnen. Meteen afspraken voor de hele zomervakantie maken voelt voor sommige kinderen veel te beperkend.”

6. Plaats je eigen angsten

“Naast de praktische invulling van de vakantie maken veel ouders zich nog zorgen over het ­besmettingsrisico”, zegt de psychologe. Toch is het geen goed idee om je kind uit angst weg te houden van kampjes en vakantieopvang. “Ga voor jezelf na waarop je angst gebaseerd is. Is er een reëel risico – behoort iemand van je gezin tot de risicogroep – of ligt de reden van de angst bij jezelf? Durf te vertrouwen op het advies van experts in plaats van je angsten je leven te laten controleren. Ook dat is een belangrijk signaal voor je kinderen. Een speelpleindagje, een dag bij de grootouders of een playdate met vriendjes brengt zuurstof, voor kinderen én ouders.”

Voel je er echt niets voor om je kinderen uit je bubbel te sturen? “Wees dan mild voor jezelf. Je kind permanent in huis hebben én verwachten dat je de hele dag ongestoord kan werken is een utopie. Je moet prioriteiten stellen en hopen dat je werkgever daar begrip voor heeft. Intussen hebben veel bedrijven door dat de combinatie van het werk met de zorg voor kinderen zwaar weegt. Tijdens de zomer is dat niet anders. Lagereschoolkinderen hebben hun ouders graag in de buurt, maar kunnen zich meestal alleen bezighouden. Een kleuter kan dat niet langer dan 20 minuten. Corona-co-ouderschap, waarbij je afspreekt wie wanneer voor je kind zorgt (als je een partner hebt) blijft in de zomermaanden een must. Doe af en toe een beroep op de grootouders, nu dat weer mag. Daarnaast ben ik grote fan van het herverdelen van professionele taken. Ik zie bedrijven waar collega’s bepaalde opdrachten overnemen van collega’s met jongere kinderen. Op de werkvloer moet er solidariteit zijn.”

7. Zorg voor sprankeltjes hoop

Is je gezinsvakantie in het water gevallen? Laat dat je zomer niet compleet vergallen. “Ook deze zomer kan je heel wat leuks plannen”, zegt Klaar Hammenecker. “Laat ieder lid van het gezin aan het begin van de vakantie bijvoorbeeld drie activiteiten voorstellen die toegelaten zijn. Om teleurstellingen te vermijden zal je sommige uitstapjes (zoals een bezoek aan de dierentuin) deze vakantie wel iets gestructureerder moeten aanpakken. Kijk ook eens verder dan de klassieke familie-uitjes. Deze zomer is ideaal om nieuwe dingen uit te proberen: werk samen in de tuin of ga achter de potten en pannen staan, laat je kind helpen bij het herinrichten van zijn of haar kamer, bezoek eens een museum of ontdek samen een onbekende stad in eigen land.”