Terug naar school... en terug kans op luizen. Zo maak je er voorgoed komaf mee

doorRedactieop 12/09/2019

Splinternieuwe boekentassen, perfect gekafte boeken, ­glimmende najaarsschoentjes … én luizen. Daar zijn die verschrikkelijke beestjes weer. Komt jouw kleuter straks ook met een jeukende hoofdhuid naar huis? Dan hoef je je daar alvast niet voor te schamen.  “Het heeft niets met een slechte hygiëne te maken”, aldus dermatoloog Thomas Maselis. Hij legt uit waar luizen vandaan komen, hoe ze overgedragen worden en - het belangrijkste - hoe je ze ook weer weg krijgt.

Zodra de eerste septembermaand van start gaat, is het zo goed als meteen raak. Dat ene gevreesde zinnetje waar elke moeder flink tegenaan kijkt, staart je aan in de schoolagenda: ‘Opgepast! Luizenalarm!’ Het lijkt wel alsof het begin van het schooljaar als het officiële startschot geldt voor het luizenseizoen. Of is dat slechts schijn? “Het klopt dat er bij de start van het schooljaar plots meer luizen opduiken”, beaamt dermatoloog Thomas Maselis. “Dat is niet alleen zo na de zomervakantie. Ook na andere schoolvakanties valt er vaak een piek op te merken. Hoe dat precies komt, is niet helemaal duidelijk. De meest plausibele verklaring suggereert dat kinderen ze tijdens de gezinsvakantie oppikken, ze daarna mee naar huis brengen en uiteindelijk de school binnenloodsen.” Onopgemerkt. Op school worden ze meestal wel relatief snel opgespoord, omdat er in de klas wellicht meer gecontroleerd wordt dan thuis.

Met luizenmoeders die op de basisschool alle luizenplagen efficiënt uitroeien, blijft het luizenleed tegenwoordig beperkt tot wat jeuk, al dan niet ingebeeld, en een paar kamsessies in de badkamer. Rode wangen van schaamte hoeven niet meer. Terwijl vroeger vaak argwanend naar dat ene ‘vuile’ kind gewezen werd, is de beeldvorming de voorbije jaren omgeslagen. Luizen zijn geen taboe meer. “Ieder kind kan luizen krijgen. Een hoofdluizeninfectie heeft niets met slechte of goede hygiëne te maken. Hoe vaak je je haar wast, bepaalt niet of je al dan niet in de prijzen valt bij een luizenplaag. Tot enkele jaren geleden teisterden deze parasieten wel vooral de kleuterklas en de lagere school. Logisch, want spelende kinderen zitten vaak met hun hoofden dicht tegen elkaar aan. Daardoor kunnen luizen gemakkelijk van gastheer ruilen. Maar nu treffen ze steeds vaker de middelbare school. De reden? Selfies. Als je een selfie neemt, hang je met je hoofd tegen andere hoofden aan. Zo gaat de parasiet van het ene hoofd op het andere over. Luizen springen of vliegen niet, ze klimmen met hun klauwtjes langs de haren. Razendsnel.”

Hoe herken je hoofdluizen?

“Jeuk is een van de eerste symptomen”, vertelt Thomas Maselis. “Luizen steken hun gastheer drie tot zes keer per dag, zuigen bloed uit de hoofdhuid en spuiten speeksel in de huid terwijl ze zich voeden. Dat veroorzaakt de typische jeukklachten. Net als bij de mug. Klaagt je kind over jeuk in de haren? Dan is er mogelijk sprake van een luizeninfectie. Kijk nauwgezet achter de oren, eventueel met een vergrootglas. Luizen zijn tot drie millimeter groot en lichtgrijs tot bruin van kleur. Daardoor zie je ze met het blote oog. Ze vertoeven het liefst op warme, vochtige plekjes, achter de oren of in de nek. Zie je niets, maar speel je liever op zeker, haal dan de haren door een luizenkam. Ook kleine, ovaalvormige puntjes die tegen de hoofdhuid aan de haren vastgeplakt zitten, verraden mogelijk aanwezige luizen. Dat zijn luizeneitjes of neten. Ze lijken op roosschilfers, maar in tegenstelling tot de schilfers zitten zij altijd op enkele millimeters van de hoofdhuid vastgekleefd. Eitjes die zich enkele centimeters van de hoofdhuid bevinden, zijn meestal leeg.”

Kan je luizen voorkomen?

Het internet staat vol advies. Van de haren behandelen met kleurshampoo, azijn of kokosolie en druppeltjes etherische olie met de geur van munt of lavendel in de haren of kraag tot luizenwerende elastiekjes in het haar. Niets van dat alles helpt echt. “Er bestaat geen enkele doeltreffende methode om luizen weg te houden”, benadrukt Thomas Maselis. “Luizenzakken over jassen hangen of dekens, mutsen en jassen in de kookwas gooien zodra er luizen gesignaleerd zijn, heeft geen enkele zin, want de parasieten verspreiden zich via rechtstreeks contact. Niet via onrechtstreeks contact. Dat betekent dat luizen bij hun warme gastheer blijven. Ze kruipen niet zomaar in koude kledij. Alleen als het beestje een aantrekkelijk hoofd in de buurt opmerkt, zal het van gastheer ruilen. Verzwakte of oude luizen kunnen wel ‘loslaten’, waardoor ze in kledij of beddengoed kunnen terechtkomen. Omdat ze meestal geen eitjes meer leggen, vormen ze nauwelijks nog een bedreiging. Hoewel besmetting via deze weg niet geheel onmogelijk is, is ze veel minder waarschijnlijk. 

“Het enige wat de kans op een besmetting verkleint, is het contact met andere hoofden vermijden. Heeft een gezin luizen, leun dan niet lekker in de zetel met de hoofden tegen elkaar aan. Hou afstand. Ook middeltjes op basis van aroma’s werken niet: in tegenstelling tot muggen zijn luizen niet gevoelig voor geuren. Daarom biedt ook haarverf geen bescherming.”

Hoe behandel je luizen?

Hoewel hoofdluizen niet schadelijk zijn, zijn ze flink vervelend en vergen ze een doortastende aanpak. Ze verdwijnen niet spontaan. “Tot voor kort werden massaal insecticiden, meer specifiek pediculiciden, in de strijd gegooid om luizen te verdelgen”, zegt Thomas Maselis. “Die stoffen vernietigen het centrale zenuwstelsel van de luis, met de dood tot gevolg. Het gaat om malathion, permethrine en depallethrine. Zopas zijn ze alle drie van de markt gehaald. Daar zijn meerdere redenen voor. Zo waren ze mogelijk giftig voor kleine kinderen en werkten ze steeds meer resistentie in de hand. Daardoor werd hun doeltreffendheid ernstig in vraag gesteld. Ten slotte speelde de aanwezigheid van efficiënte alternatieven, die het gebruik van schadelijke insecticiden compleet overbodig maakten, een rol in de besluitvorming.”

Wat werkt dan wel? “De natkammethode is de meestgebruikte methode. Eerst was je de haren met een shampoo, daarna breng je een dikke laag conditioner aan. Zo raak je gemakkelijker met een kam door de haren heen. Let wel dat je met de tandjes van de kam goed tot aan de hoofdhuid raakt. Kam de haren met een gewone borstel tot alle knopen verwijderd zijn. Daarna buig je het hoofd voorover en kam je met een luizenkam alle haren van de nek naar voren. Je begint bij het ene oor en je gaat systematisch verder tot aan het andere oor. Na elke kambeweging veeg je de kam af met keukenpapier, zodat je eventuele luizen verwijdert. Daarna ga je weer rechtop zitten en kam je de haren naar achteren met een gewone borstel. Je voert de kambeurt helemaal opnieuw uit, maar deze keer van voren naar achteren. Uiteindelijk was je de haren uit. Het is raadzaam dit na één week en na twee weken nogmaals te herhalen, want met de eerste kambeurt verwijder je wel de luizen, maar niet de neten. Die komen pas na zeven tot tien dagen uit.” 

“De eerste keer haal je dus de bestaande luizen eruit, de tweede keer de beestjes die daarna uit de neten tevoorschijn gekomen zijn en daarna de rest. Als je tijdens de laatste kamsessie nog steeds luizen vindt, is het nodig de behandeling nogmaals te herhalen tot je er geen enkele meer vindt. Eitjes hoef je niet per se te verwijderen. De enige reden is psychologisch. De neten kan je oplossen door water met azijn op te warmen en daar dan de haren mee te spoelen. Het zuur lost de lijm waarmee de eitjes vastgeplakt zitten op het haar.”

Product op basis van siliconen

“Je kan ook een antiluizenproduct op basis van siliconen gebruiken. De stof dimethicon legt een filmpje rond het insect, waardoor het niet kan ademen en sterft. Je brengt het product in een dikke laag aan op de hoofdhuid en laat het een kwartier tot een halfuur inwerken. Dan voeg je nog shampoo toe, zonder water, die je na enkele minuutjes uitspoelt. Herhaal ook hier na één week en na twee weken de behandeling. Isopropylmyristaat werkt op dezelfde manier en lost ook het pantser van de luis op, waardoor het wat uiteenvalt. Deze producten zijn in principe ongevaarlijk en inzetbaar voor alle leeftijden. Ook bij jonge kinderen, zwangere vrouwen en vrouwen die borstvoeding geven.”

“Deze beide methodes hebben in het verleden hun doeltreffendheid ruimschoots bewezen. Ze moeten wel strikt toegepast worden. Hoewel niet duidelijk is hoe luizenplagen ontstaan – misschien is de behandeling niet goed uitgevoerd – staat vast dat ze moeilijk te bestrijden zijn.”

“Verder bestaan er nog systemen met warme lucht, maar of die doeltreffend zijn, is nog niet aangetoond. Zo is er in de VS een apparaatje verkrijgbaar waarbij de haren met warme lucht behandeld worden. Luizen verdragen hoge temperaturen boven 50 graden moeilijk. Door de hitte zouden de luizen uitdrogen en sterven. In België is het nog niet beschikbaar.”

Zijn er extra maatregelen nodig om luizen te bestrijden?

“Extra maatregelen zijn niet nodig. Heeft een van de kinderen binnen het gezin luizen te pakken, dan moet je de behandeling bij ieder gezinslid nauwgezet toepassen. Een gelijktijdige behandeling is essentieel om onderlinge besmettingen te voorkomen. Luizen zijn erg hardnekkig. Blijft er eentje over, dan begint alles van voren af aan. Ook de onmiddellijke omgeving van het kind moet om dezelfde reden onmiddellijk op de hoogte gesteld worden: de school, de kinderopvang, de sportclub, de jeugdbeweging, de naaste familieleden … Zo kunnen alle betrokken partijen de nodige maatregelen treffen.”

Tot slot: kies de juiste kam

Er bestaan verschillende soorten luizenkammen. Het materiaal of de kleur speelt volgens Thomas Maselis geen rol. “De spatie tussen de tanden wel”, benadrukt de dermatoloog. “Bij een goede luizenkam is de afstand tussen de tanden gemiddeld 0,2 tot 0,3 millimeter groot. Daardoor glippen luizen, gemiddeld 3 tot 4 millimeter, er niet doorheen. Elektrische luizenkammen geven de luizen bij het kammen een stroomstootje. Zelf voel je niets, de luizen zouden zo gedood worden. Of deze elektrische kammen effectiever zijn, is onduidelijk. Hun doeltreffendheid is nog niet bewezen.” Volgens Lien Quackels van Itchy en die in het Amerikaanse Shepherd Institute een opleiding tot luizenexpert volgde, is de luizenkam met spiraalvormige groeven een aanrader. “Bij een vergelijkende studie van het Shepherd Institute kwam deze luizenkam als grote overwinnaar uit de bus. Dankzij de spiraalvormige groeven trekt hij ook neten uit het haar en niet alleen volwassen luizen.”

Tekst: Vanessa Vanhove