Gezond en gelukkig leven begint hier en nu

Abonneer

7 lessen van de Grieken om te genieten zonder schuldgevoel: “Op een dag ben je te oud om de hele nacht series te bingewatchen”

doorRedactieop 19/08/2022

Je mentaal goed voelen is niet altijd evident in deze chaotische tijden. Maar wat als een stel oude Grieken de sleutel tot een zorgeloos leven in handen hadden, lang voor onze tijd? Filosoof Catherine Wilson ging spieken bij de epicuristen die ervoor pleiten zonder schuldgevoel te genieten van het leven. Voetjes omhoog en wijn bij de hand, want wij distilleerden 7 belangrijke lessen die we uit haar boek kunnen trekken. “Vermijd onaangename zintuiglijke sensaties zoals blaffende honden, ziekenhuisgangen, chemische parfums en schoonmaakmiddelen, kunstmatige smaken, drukke kruispunten, ruwe of te krappe kledij.”

“Genieten zonder schuldgevoel?”, horen we je radeloos schreeuwen terwijl de wasmanden uitpuilen, de energiefactuur je zonet een kleine hartverzakking gaf en je je afvraagt of er een atoomschuilkelder in je achtertuin past. We leven in een uitdagende tijd. Ondanks onze grote welvaart is er veel gaande in de wereld dat ons zorgen baart en angstig maakt. Er is de groeiende economische ongelijkheid, de klimaatverandering, een pandemie, de nucleaire dreiging ... We mogen misschien een pak langer leven dan de tijdgenoten van de oud-Griekse filosoof Epicurus (1ste eeuw v.Chr.), we doen dat te vaak op een ziekelijke wijze: met slaapgebrek, ongezond eten, een tekort aan zonlicht en beweging, te veel onderlinge wedijver en een te groot maatschappelijk onrecht en isolement.

Vrouwelijk schoon verslinden?

Tijd om je te bekeren tot het epicurisme, lijkt ons. Met de term ‘epicurist’ wordt weleens smalend verwezen naar de stereotiepe bourgondiër die tussen twee maaltijden door al eens graag een portie vrouwelijk schoon verslindt. Nochtans draait het bij deze eeuwenoude filosofische stroming niet om ongebreidelde genotzucht. Hoewel volgens Epicurus genot wel degelijk het hoogste goed – de basis van alle geluk – is, moet je het op een verantwoorde en zinvolle manier nastreven. Epicuristen geloven dat je door het hier en nu te omarmen, door te kiezen voor zaken die je genot verschaffen en door bewust pijn en zorgen te vermijden gelukkiger in het leven zal staan. 

De hedendaagse Amerikaanse filosoof Catherine Wilson stelt in haar recente boek ‘Hoe word je Epicurist?: De eeuwenoude kunst van het leven te ­genieten’, dat de antwoorden die Epicurus biedt op thema’s zoals geld, liefde en familie meer dan ooit relevant zijn. Wij trokken er op onze beurt zeven boeiende lessen uit die ook jouw leven gelukzalig kunnen veranderen.

Les 1: Geniet met met mate

Nooit gedacht dat we André Hazes Jr. nog eens zouden citeren, maar hier zijn we dan. Hazes was echter niet de eerste die ons oproept om het hier en nu te omarmen. Epicurus deed het hem meer dan tweeduizend jaar geleden al voor.

Onbewust hebben mensen weleens het idee dat ze bepaalde opofferingen moeten maken die een of ander heilig doel dienen. Een erfenis van een godsdienstig verleden waarin we geloofden dat we na onze dood verantwoording zouden moeten afleggen voor onze daden en zonden. Maar Epicurus geloofde niet in een hiernamaals. En ook de hedendaagse epicurist zegt dat we verkeerdelijk denken dat het deugdzaam of verdienstelijk is om te besparen op geld of genot tot de kinderen het huis uit zijn, tot er zich betere tijden aandienen of tot we de loterij winnen ... We stellen ons genot uit naar een stralende toekomst die er misschien nooit zal komen. 

Pas op, soms kan het verstandig zijn om te sparen, en epicuristen geloven wel degelijk in gematigdheid. Maar je kan je – als je je prioriteiten reorganiseert – meer veroorloven dan je denkt én het kan elke dag je laatste zijn. Als je jong bent, vergeet dan niet dat je op een dag te oud en te zwak zal zijn om bijvoorbeeld een lange reis te maken of om tot diep in de nacht Netflixseries te bingewatchen. Wanneer je oud bent geworden, dan is het goed om te beseffen dat de opofferingen die men een jong iemand aanbeveelt, voor jou niet langer van tel zijn. Kort samengevat, moet je op je 85ste niet meer twijfelen of je een dessert zou nemen. Go for it.

Les 2: Geniet met je zintuigen

Epicuristen wijzen ons op de rijkdom van de zintuiglijke wereld en moedigen ons aan om daar schaamteloos van te genieten. Ruik aan bloemen of kruiden zoals vanille en lavendel, proef van bessen en cacao, geniet van het zeezicht en de avondhemel, luister naar vogelgezang of je favoriete muziek, voel aan zijde, fluweel of leder. Vermijd onaangename zintuiglijke sensaties zoals blaffende honden, ziekenhuisgangen, chemische parfums en schoonmaakmiddelen, kunstmatige smaken, drukke kruispunten, ruwe of te krappe kledij. 

Het is een torenhoog cliché dat de beste dingen in het leven gratis zijn, maar het wordt wel degelijk bevestigd door menig onderzoek naar menselijk geluk, stelt ook Catherine Wilson in haar boek: “Wanneer aan mensen gevraagd wordt wat voor hen de prettigste activiteiten zijn, dan antwoorden ze ‘omgang met naasten, lichaamsbeweging, gezelligheid en ontspanning’.”

Les 3: Spendeer bewust

Een epicurist zal eerlijk afwegen welke aankopen echte voldoening hebben gebracht en welke de moeite of het geld niet waard waren, en daaruit zijn conclusies trekken. Misschien geniet jij ­oprecht van die peperdure smartwatch. Dan is je geld goed besteed. Maar lijst ook eens de aankopen op waarvan je wél spijt had en die het geld dus niet waard waren: het fitnessapparaat dat je nooit gebruikt of die obsceen dure jurk die je maar één keer droeg. Onthoud dat het genot dat je ontleent aan bepaalde aankopen soms enkel beperkt is tot het moment van de aankoop zelf, waarna je alweer snel op zoek gaat naar een nieuwe genotservaring.

Les 4: Cijfer jezelf niet weg

Epicuristen die ervoor kiezen om kinderen te krijgen – of die het ongemak van het krijgen van kinderen dus niet hebben vermeden – streven ernaar om dat een zo aangenaam mogelijke ervaring te maken. Hoe meer ze als partners van elkaars gezelschap genieten en hoe meer ze bereid zijn om samen te werken, hoe succesvoller ze zijn in het bereiken van dat streefdoel.

Goede intenties ten spijt gaat er weinig zo gepaard met een misplaatst schuldgevoel als het moederschap. Epicuristen vinden dat je zonder schuldgevoel en zonder te denken dat je er recht op hebt moet kunnen genieten van de geneugten des leven. Epicuristen brengen ook hun kinderen in aanraking met zo veel mogelijk bronnen van genot: eten en drinken, natuur, architectuur, muziek, schilderkunst, reizen en kennis. Maar zowel vaders als moeders zetten hun verkenningstocht van de wereld en hun vriendschappen met mensen van hun eigen leven verder. Ze offeren hun volwassen interesses en relaties niet op door overijverig het sociale leven van hun kinderen te regelen en aan al hun grillen tegemoet te komen. In het kiezen van genot en het vermijden van ongemak gaat het er ook om dat wat jij eruit wint, geen pijn en ongemak toebrengt aan anderen. En vice versa. Denk daar maar eens bij na wanneer je voor de zoveelste keer fluoroze cupcakes staat te bakken .

Les 5: Lijd niet in stilte

Epicurus verwerpt het idee dat we ongemakken moeten verduren en ergernissen moeten negeren. Waarom wachten we bij hoofdpijn om een pijnstiller te nemen? Waarom blijven we in een job of een relatie die ons ellende en stress bezorgt? Waarom kiezen we voor die strakke rok waarin we amper kunnen ademen, laat staan genieten? Soms zijn we te vermoeid, te afgeleid of te lui om ergens verbetering in aan te brengen. Soms hebben we ergens veel geld aan uitgegeven en willen we onszelf straffen voor de verkeerde keuze die we hebben gemaakt. Larie en apekool, denkt de epicurist, die gelooft dat je in de toekomst twee keer zal nadenken voor je weer geld verspilt aan iets dat je niet meteen honderd procent fantastisch vindt. Als je weinig bevrediging uit je werk haalt, vraag je dan eens af hoeveel geld je daadwerkelijk nodig hebt. Uit onderzoek blijkt dat minder uren werken stress verlaagt en tot een evenwichtiger leven leidt. 

Verzet je tegen bijgeloof en de verleiding om het ondergaan van pijn als een deugd te zien. Je wordt er heus niet voor beloond in een volgend leven. Pijn en ongemak zorgen er enkel voor dat je niet ten volle van het leven of van het moment kan genieten. Epicuristen stellen zelfs dat het vermijden van pijn meer bijdraagt tot een tevreden leven dan het nastreven van genot. Heb je strikt genomen geen auto nodig? Vermijd dan de ellende van de aankoop, het onderhoud, het zoeken naar parking ... Als je geen geduld hebt, geen tijd en nauwelijks thuis bent, waarom zou je dan kiezen voor een huisdier, en alle lasten die erbij horen? Epicuristen erkennen wel dat sommige ongemakken noodzakelijk zijn voor genot op lange termijn, zoals bijvoorbeeld het geval is bij het studeren voor een examen of het opvoeden van kinderen.

Les 6: Besef dat de werkelijkheid voor iedereen anders is

Meningsverschillen bestonden natuurlijk ook bij de oude Grieken. En ook toen waren ze een bron van ergernis en frustratie. Dus hoe ga je er epicuristisch mee om? Door te beseffen dat iedereen de werkelijkheid anders ziet én door de gevolgen van je denkwijzen juist in kaart te brengen. Catherine Wilson verduidelijkt het met een voorbeeld. Stel je voor dat je puber naar school wil in een krankzinnige outfit. Jouw tiener kan vinden dat bepaalde factoren jouw oordeel over gepaste kledij op school vertroebelen, namelijk dat jij – ja jij, boomer – totaal niet op de hoogte bent van wat nu hip is. Jij vindt daarentegen dat je tijdloze criteria hanteert over goede smaak. Kortom, wat jij er slonzig of vulgair vindt uitzien, beschouwt je tiener als de ideale ­outfit. Resultaat: geschreeuw. Tranen. Hoofdpijn. Genot is ver te zoeken. 

Breng daarom de gevolgen van je denkwijzen en angsten in kaart: brengt je puberkind zichzelf in gevaar door het huis in die outfit te verlaten? Is dit de start van een levenslange manier van kleden die vast en zeker tot gevolg heeft dat hij of zij nooit een baan zal krijgen? Omgekeerd dient ook je kind zich af te vragen of hij jouw bezorgdheid kan temperen door iets anders aan te trekken, dat zijn status op school weliswaar niet aantast. Zolang beide partijen vreugde ontlenen aan harmonie, bereid zijn om het meningsverschil op te lossen en ongemak, leed en nadeel voor anderen willen voorkomen, kan je elk meningsverschil oplossen.

Les 7: Wees niet bang voor de dood

Volgens het epicurisme is alles eindig, en dat geldt ook voor de mens. We hoeven onszelf niet te pijnigen in dit leven, in de hoop ervoor beloond te worden in het volgende. Epicuristen geloven dat alles op de wereld een natuurlijke houdbaarheidsdatum heeft die we moeten aanvaarden – we moeten nu eenmaal plaats maken voor nieuwe mensen – en dat wanneer het leven uit het lichaam wegtrekt, ook het vermogen tot waarnemen, voelen en denken verdwijnt. Bang zijn is dus niet nodig. Makkelijker gezegd dan gedaan: angst is niet rationeel en dood zijn doet dan misschien geen zeer, de weg ernaartoe is niet meteen aanlokkelijk. 

Hoe kunnen we de dood dan omarmen? Veel mensen denken liever niet na over de dood en gaan vervolgens ook geen regelingen treffen of hun wensen duidelijk maken. Toch blijkt uit onderzoek dat net diegenen die wel iets op ­papier zetten en verduidelijken hoe ze hun laatste maanden, dagen en uren willen spenderen, minder bezorgd en angstig zijn wanneer hun levenseinde nadert dan diegenen die de hele kwestie vermijden. Catherine Wilson: “De ­gedachte dat ik niet zal meemaken dat mijn kinderen de leeftijd bereiken die ik nu heb, maakt me droevig, maar dat is des te meer reden om nu met hen te praten over hun verlangens en verwachtingen voor de toekomst en hen te laten weten hoeveel ik van hen hou.”