Eigen lof stinkt (niet altijd): de do’s-and-don’ts van personal branding op het werk

doorNathalie Topsop 22/07/2019

Bescheidenheid siert. Eigen lof stinkt. Doe maar gewoon, dat is al gek genoeg. De boodschappen die we als kind krijgen, doen velen onder ons wijselijk voor de coulissen kiezen. Terwijl succes op de werkvloer zich in de schijnwerpers afspeelt. Een pleidooi voor egomarketing.

Wat hebben de gemiddelde werknemer en een kikker gemeen? Net als het diertje blinken we uit in wachten. Maar in tegenstelling tot de kwaker wachten we niet tot er zich een vliegende maaltijd aanbiedt. Wij wachten op kansen. Op schouderklopjes. Op de promotie die onze collega wegkaapt. Maar onszelf op de borst kloppen? Ho maar. We zijn te bang om als dikke nek gezien te worden, en dus minimaliseren we onze prestaties. Kortom, bescheidenheid prijkt bovenaan ons lijstje met kernkwaliteiten.

De vloek der bescheidenheid

In al je ijver om vooral niet als opschepper geboekstaafd te staan, graaf je helaas vaak ongemerkt je eigen professionele valkuil, legt hr-experte en loopbaancoach Ann Devynck uit. Zij kreeg er onlangs nog mee te maken in haar praktijk bij Better Minds Coaching. “Ik begeleidde iemand die de ambitie had om zijn leidinggevende op te volgen. Toch wilde hij dat verlangen niet kenbaar maken, want het leek hem gewoon evident dat hij het aanbod zou krijgen. De leidinggevende durfde de vraag dan weer niet te stellen, omdat hij dacht dat het vergeefse moeite was. Daarom zag de man de functie zijn neus voorbijgaan en bleef hij teleurgesteld en misnoegd achter. Het was toch wel duidelijk dat hij goed en hard werk leverde? Nee, toch niet: we gaan er ten onrechte van uit dat onze baas alles ziet. Ik vergelijk het graag met een huishoudelijk tafereel: zet eens een mand gestreken was op de trap. Wedden dat die daar over een week nog staat? Je partner kan niet ruiken wat jij verlangt. In dit geval: dat die hemden weer in de kleerkast gehangen worden. Net zomin als je baas kan aanvoelen dat je aan een nieuwe uitdaging toe bent.”

Nochtans is dat de hardnekkige overtuiging die bij heel wat mensen leeft, onderstreept psychologe en carrièrecoach Roos Woltering. “Hard werk loont: dat leren we van jongs af aan. Wie goed oplet en zijn of haar lessen leert, krijgt mooie punten. Daarmee ga je trots aan de slag. Op de werkvloer zet je verder wat je eerder leerde. Je maakt lange dagen, werkt flink door aan dat ene project en bereidt presentaties tot in de puntjes voor. Maar nadat je de laatste kwartaalresultaten doorgestuurd hebt naar je baas, volgt er gejuich noch applaus. Niet het geluid van handgeklap vult de ruimte, wel oorverdovende stilte. Wie blijft wachten op een compliment, zit daar over tien jaar nog. Omdat er op de werkvloer heel andere regels gelden dan op de schoolbanken. Hier draait het niet om gezien worden, maar om jezelf laten zien. Dat doe je niet alleen door je taken naar behoren te vervullen, maar ook door je talenten zichtbaar te maken.”

Enter termen als ‘personal branding’ en ‘egomarketing’. Branding en marketing kennen we allemaal. We kunnen ook niet anders. Van ’s ochtends tot ’s avonds worden we gebombardeerd met pop-ups, jingles en reclamefilmpjes. Jezelf als merk profileren daarentegen klinkt ons ietwat vreemd in de oren. Tot we een paar bekende voorbeelden onder de loep nemen: zo transformeerde Gwyneth Paltrow zich van actrice tot lifestylegoeroe. Van Kim Kardashian weten alleen celebritywatchers dat ze ooit de assistente van Paris Hilton was. Nu is ze vooral bekend door ... zichzelf.

Gelukkig hoeven wij ons geen nepbillen of botoxlippen aan te meten om aan personal branding te doen, verzekert Ann Devynck. “Eigenlijk is het simpel: ga bij jezelf na waarin jij het onderscheid maakt en zet dat in de verf. Als je met een burn-out worstelt, stap je sneller naar een burn-outcoach dan naar iemand die zichzelf omschrijft als ‘luisterend oor met professionele achtergrond’. Met andere woorden: als je voor iets specifieks bekendstaat, weten mensen je beter te vinden. Daar is niets pocherigs aan. Integendeel: personal branding is een noodzaak, want valse bescheidenheid belemmert je. Als jij niet durft te laten zien wie je bent, mis je opportuniteiten. Helaas verwarren we dat ‘laten zien’ met zelfverheerlijking. Nochtans heeft personal branding alleen voordelen, zowel voor jezelf als de organisatie. Ten eerste maken mensen die hun talenten kennen meer kans op een job die matcht met hun persoonlijkheid, omdat ze beter weten wat ze willen. Het gaat dus niet alleen om het geld, ook om werkgeluk. Ten tweede vormt een goede personal branding de basis voor een goed feedforwardgesprek, de moderne variant op het klassieke evaluatiegesprek. Daarin ligt de klemtoon niet op wat beter kan, wel op waar je gelukkig van wordt en waar je je in wil ontwikkelen. Hoe meer je de leiding neemt over je eigen loopbaan, hoe meer werkgeluk je zal ervaren.”

Slachtofferrol

Roos Woltering: “Als een collega een mooie opportuniteit wegkaapt, zijn mensen al te snel geneigd om zich in de slachtofferrol te wentelen. Want zij verdienden die kans toch ook? Maar vaak is het helemaal geen kwestie van onwil of favoritisme, wel van ‘top of mind’ zijn. Door aan te kaarten bij je leidinggevende dat je zin hebt om wat meer initiatief te nemen, plant je een zaadje. Wedden dat hij of zij aan jou denkt bij een nieuw project?”

Zo ga je aan de slag

De theorie achter personal branding is duidelijk: slimme pr helpt je hoger op de carrièreladder. Toch zit er tussen weten en doen helaas nog een wereld van verschil. Een goede handleiding kan wonderen doen. Daarom zetten de twee experts hun tips op een rij.

1. Word zichtbaar

Ann Devynck: “We zijn te snel geneigd om onszelf richting coulissen te duwen. De eerste stap van personal branding is je talenten identificeren en durven te benoemen. Wat doe je graag? Wat kan je goed? Hoe specifieker je dat benoemt, hoe deskundiger je overkomt. Een loopbaancoach helpt je dat in kaart te brengen.”

2. Dump ‘maar’ en ‘misschien’

Roos Woltering: “Bescheidenheid kan sieren, maar een overdaad ervan leidt tot onzichtbaarheid. Mensen die het moeilijk vinden om zich te profileren, doen vaak ongemerkt en onbewust allerlei dingen die de kans vergroten dat ze niet gezien worden. Ze gaan bijvoorbeeld veel langzamer en zachter praten, gebruiken verkleinwoordjes en bouwen hun mails op met allerlei langgerekte zinsconstructies. ‘Geen idee of het voor jou oké is, maar ik had eigenlijk het idee dat we misschien konden opteren om een beetje die kant op te gaan, tenminste als jij dat oké vindt.’ Overtuigingskracht: nihil. Met zo’n formulering zaai je twijfel bij de ander over je eigen kunnen. Maak duidelijk dat je achter je ideeën staat met heldere taal.”

3. Maak komaf met bepaalde opvattingen en overtuigingen

Ann Devynck: “Personal branding heeft niets te maken met ellebogenwerk of jezelf op de borst kloppen, wel met eerlijk uitkomen voor je passie en drijfveren. Ben je daar authentiek in, dan is er geen sprake van ‘stoefen’.”

Roos Woltering: “Veel mensen zien arrogantie als het tegenovergestelde van bescheidenheid. Toch kent het een positieve tegenhanger: je successen vieren.”

4. Durf complimenten te aanvaarden

Roos Woltering: “Krijgen we een compliment, dan volgt vaak een ‘ja, maar’. Het is makkelijk nog tien dingen op te sommen die beter hadden gekund. Maar het is ook een kwaliteit om te zien wat goed loopt. Om onze successen te vieren is het essentieel dat we leren zien wat er al goed is. Als je dat in kaart gebracht hebt, kan je analyseren wat er beter kan.”

“Dankzij complimenten ontdekken we onze talenten. Pols gerust bij mensen in je omgeving naar wat zij vinden dat jij goed kan. Wat je ook kan doen, is een vriendenboekje voor volwassenen aanschaffen. Laat je vrienden opschrijven wat ze van je vinden. Je zal waarschijnlijk veel van die eigenschappen als normaal beschouwen. Maar zo leer je inzien dat die kwaliteiten niet vanzelfsprekend zijn voor iedereen.”

5. Schrap ‘ik mag niet’ en ‘ik kan niet’

Ann Devynck: “Wees je ervan bewust dat mensen reageren op het gedrag dat je laat zien en niet op de gedachten die erachter schuilen. Als iemand tijdens een vergadering zijn mond houdt, zal de rest van de zaal niet denken: o, die heeft briljante plannen, maar voelt zich onzeker. Nee, ze veronderstellen dat je niets te melden hebt. We zijn van nature geneigd om dingen voor anderen in te vullen. Ook de mening van anderen over ons eigen gedrag. Mensen zijn heel erg bezig met geliefd willen zijn, waardoor ze soms hun mening gaan inslikken. Vaak zitten er overtuigingen in je hoofd, genre: ze zullen denken dat ... Stel jezelf dan vier vragen. Zijn mijn gedachten waar? Kan je weten dat ze echt waar zijn? Hoe reageer je als je die gedachten hebt? Wat zou je doen als je ze niet had? Ga met die laatste stap aan de slag.”

6. Wees je bewust van je gedrag

Roos Woltering: “Personal branding draait om imago. Dat wil niet zeggen dat je je net als Steve Jobs elke dag in een zwarte coltrui moet hullen. Het gaat over de manier waarop je je gedraagt. Ga eens na welke plaats je inneemt tijdens een vergadering. Onzichtbaar in de hoek, of net prominent in het midden? Kruip je tijdens een presentatie weg achter je collega’s of neem je een plaats op de voorgrond in? Sta je op een borrel half in de garderobe of ben je het middelpunt van het gesprek? Gezien worden zit in kleine dingen.”

7. Stop met vergelijken

Ann Devynck: ‘Als je jezelf aan anderen spiegelt, maak je jezelf klein en onzeker. Dat staat personal branding in de weg, want het is belangrijk dat je blijft wie je bent. Focus voortaan op je eigen talenten, in plaats van op wat de ander beter kan. Ieder heeft zijn eigen talenten en onderscheidt zich daarmee van de ander.’