Ingeperkte bubbel weegt zwaar door op jongeren: hoe houd je ze als ouder gemotiveerd? Een pedagoog en psycholoog geven raad

doorStéphanie Verzelenop 20/08/2020

“De lockdown weegt op jongeren” schreef de krant in april. Toen moesten ze hun kostbare sociale contacten en autonomie tijdelijk vaarwel zeggen. Sinds enkele weken moeten jongeren hun bubbel opnieuw inperken. Hoe kan je hen daar als ouder nog beter in bijstaan en toe motiveren? “Behandel ze als volwassenen”, zeggen onze experts. 

Jongeren kregen het hard te verduren tijdens de maanden maart tot juni. Ze mochten niet naar school, geen familie bezoeken en vooral: geen vrienden zien. In de statistieken was hun ontevredenheid te merken. Onderzoek uit de motivatiebarometer van de UGent stelde vast dat de motivatie van jongere generaties om de maatregelen te volgen al na vier weken van 71,7 procent tot amper 50,5 procent daalde. 

Zo’n lockdown is voor jongeren dan ook een erg grote straf, verklaarden de onderzoekers. “Net nu ze hun autonomie en zelfstandigheid volop aan het ontwikkelen zijn, worden ze ingeperkt”, zei motivatiepsycholoog Maarten Vansteenkiste aan onze krant. “Het verschil met het leven ‘pre-corona’ is voor hen veel groter dan voor pakweg de 65-plussers die voor deze crisis ook al vaker thuiszaten. Die jonge gasten kunnen niet naar school, zien hun vrienden of hun lief niet meer. Dat is een veel grotere inbreuk op hun levensstijl.”

“Tuurlijk zullen ze protesteren”

En nu, na een paar weken van meer vrijheid en meer vrienden zien, is het weer van dat. Jongeren moeten hun wekelijks wisselende bubbel van vijftien inperken tot een vaste bubbel van vijf voor het hele gezin. In de praktijk betekent dat vaak dat ze alleen nog hun lief en/of één vriend(in) kunnen zien. Als ze het tijdens de eerste golf al moeilijk hadden, dan is het maar al te logisch dat de moed hen nu helemaal in de schoenen zakt, zegt pedagoge Marijke Bisschop. “Vrienden zien is voor jongeren hun hele leven. Tuurlijk zullen ze protesteren nu ze voelen dat ze dat opnieuw verliezen.” 

“Ook omdat de verstrenging zo snel gebeurt”, vult Vansteenkiste aan. “Alle zomerplannen die ze gemaakt hadden, zien ze plotsklaps in het niets verdwijnen. Bij de eerste golf, tijdens het schooljaar, was de impact voor hen anders en in zekere zin minder erg.” Het helpt ook niet dat de maatregelen zo negatief gecommuniceerd worden, zegt Bisschop. “In de media horen jongeren nu weer constant wat niet mag en hoe onveilig alles is. De toekomst lijkt weer gitzwart, terwijl een positief toekomstbeeld voor die leeftijdsgroep erg belangrijk is.”

Open het gesprek

Als ouder heb je de komende weken dan ook een aartsmoeilijke taak om die boze puber(s) op te vangen en aan de nieuwe maatregelen te houden. Maar dat betekent niet: als een drilsergeant hun bubbel gaan inspecteren en ze aan de ketting leggen, benadrukt Bisschop. “Ouders moeten vermijden om nu te negatief te zijn. Je kan je puber beter zeggen: ‘ik begrijp dat je je vrienden nog wil zien, natuurlijk is dat belangrijk voor je’. Vraag eerst naar hoe ze zich nu voelen, luister naar hen en bevestig dat je hun frustraties begrijpt.” 

Daarna kan je met hen praten over hoe ze de nieuwe verstrenging in praktijk willen brengen: doe dat in een open gesprek, waarbij je ze als volwassenen behandelt, zegt Bisschop. “De meeste jongeren willen echt wel hun verantwoordelijkheid nemen. Ik denk zelfs dat sommige jongeren op dat vlak verstandiger zijn dan volwassenen, want voor hen is het zó noodzakelijk dat ze snel weer hun vrienden kunnen zien”. Vansteenkiste is het daarmee eens. “Jongeren die relevante informatie over het coronavirus hebben, zijn ze in veel gevallen wijs genoeg om zelf hun conclusies te trekken”, zegt hij. 

Hoe motiveer je ze?

Volgens Vansteenkiste is het een kwestie van jongeren bewust te maken van de impact van zo’n kleinere bubbel en hoe efficiënt dat de pandemie indijkt. Zo kennen ze de winst van hun inspanningen en zullen ze meer bereid zijn om die te maken. “Praat over het effect van een kleinere bubbel met hen, vraag hen wat zij daarover denken. Laat je tieners daarna zelf voorstellen hoe ze de verstrenging in praktijk zullen brengen, al kan je natuurlijk ook een paar suggesties doen. Daarna geef je ze bedenktijd om tot slot samen tot goede afspraken te komen. Probeer die niet op te dwingen of in één gesprek af te kloppen”, tipt Vansteenkiste.

Let op: het is evenwel niet de bedoeling dat je jongeren nu overstelpt met coronanieuws om ze tot inzicht te brengen. Al die negativiteit kan een averechts effect hebben, zegt Bisschop. “Ze zoeken zelf wel genoeg op om op de hoogte te blijven. Het laatste wat ze nu nodig hebben is nog meer deprimerende berichtgeving of negatieve volwassenen die tien keer hetzelfde riedeltje herhalen.” 

Beter is om ze hun leeftijdsgenoten te laten opzoeken via sociale media, bijvoorbeeld, raadt Bisschop aan. Zodat ze er met hen over kunnen praten. Of misschien vinden ze er wel een jong rolmodel dat hen het goede voorbeeld geeft. Nu flexibeler zijn rond hun sociale mediagebruik is geen slecht idee, vult Bisschop aan. Ook omdat hun smartphone nu weer de enige manier is om met vrienden in contact te blijven. “Laat ze dat toe. Voel als ouder niet de druk om ze daarvan af te leiden.” “Het is inderdaad niet de bedoeling dat je als ouder nu te dicht op hun huid gaat zitten”, bevestigt Vansteenkiste. “Laat ze op hun eigen tempo op zoek gaan naar alternatieven om de nieuwe situatie leefbaar te maken.”

Taken als ouder

Al hoef je je als ouder niet nutteloos te voelen. Jouw taak is nu vooral om voor meer positiviteit te zorgen. “Eet ’s avonds samen met het gezin en praat aan tafel niet over corona, maar over de toffe dingen die jullie deden. Vraag je tiener: ‘hoe gaat het met je vrienden’ of ‘wat voor leuks heb je vandaag op het internet gezien’”, tipt Bisschop. “Stel hem voor om zijn bubbelvriend(en) bij jullie thuis uit te nodigen voor een leuke activiteit. Zeg niet: ‘triest dat je zo veel vrienden niet meer kan zien’, maar wel: ‘hoe fijn dat je deze vriend(en) wél nog kan zien’.” 

En geef zelf op alle vlakken het goede voorbeeld. Draag je mondmasker, beperk je sociale contacten en zorg dat je tiener merkt dat je dat doet. “Maar doe dat niet te prekerig of negatief”, waarschuwt Bisschop. “Vertel aan tafel bijvoorbeeld over een afspraak met vrienden die je hebt moeten cancellen en hoe je daarvan baalt, maar zeg dan ook dat je weet dat deze verstrenging maar tijdelijk is. Jongeren zijn heel gevoelig voor de gevoelens van anderen op die leeftijd, dus hoe positiever jij bent, hoe meer ze dat ook zullen zijn.”

Als ze toch te ver gaan

De mogelijkheid bestaat natuurlijk dat je als ouder op een bepaald moment toch moet ingrijpen, hoe verstandig je jongere ook is. “Want ze hebben nu eenmaal meer sociale contacten dan volwassenen en dus ook meer verleidingen”, zegt Vansteenkiste. “Om nog maar te zwijgen van groepsdruk, waar ze gevoeliger voor zijn.” Meteen straffen is dan niet de oplossing, praten opnieuw wel. “Vraag waarom ze de regels overtraden. Vraag wat ze daar zelf van denken. Vraag of ze te maken kregen met groepsdruk en wat dat met hen deed. En luister”, zegt Bisschop. Besef dat ze misschien tijd nodig hadden om aan de nieuwe maatregelen te wennen. En laat hen weten dat je hen nog altijd vertrouwt. 

“Schaden ze dat vertrouwen opnieuw, dan kan je wel ingrijpen en huisarrest opleggen, bijvoorbeeld”, zegt Bisschop. Of met de ouders van de medeplichtige vriend(en) gaan praten. “Maar na die straf moet je ze toelaten om opnieuw je vertrouwen terug te winnen en ze opnieuw vrijheid geven. Jongeren hebben er zelf niet voor gekozen om in deze ellende te zitten, dus het minste dat je kan doen als ouder is proberen ze zo veel mogelijk tegemoet te komen en begrip op te brengen voor hun situatie.”