Is het echt al augustus? Prof legt uit wat de impact is van corona op onze tijdsbeleving

doorLiesbeth De Corteop 15/08/2020

Straffe vaststelling: we zitten al bijna zes maanden opgescheept met corona. Het lijkt wel het kortste halfjaar uit de geschiedenis. Waar zijn maart, april, mei, juni en juli naartoe? Opgevreten door het virus, dat aan de haal gaat met ons tijdsbesef. Professor Hedderik van Rijn legt uit hoe dat komt en hoe je de tijd een beetje kunt vertragen. 

Het is onwezenlijk hoe snel de laatste maanden voorbijgevlogen zijn. Het lijkt pas gisteren dat we ein-de-lijk ons kot mochten verlaten om een reisje te maken, een barbecue te organiseren voor de familie of onze kinderen op kamp te sturen. In een wip is alles gepasseerd. Hoe kan dat toch? We vroegen het aan Hedderik van Rijn. Hij is professor neurowetenschappen aan de Universiteit van Groningen en heeft zich gespecialiseerd in tijdsperceptie. 

Interne klok

De expert legt uit dat het aanvoelen van tijd subjectief is. Dat komt omdat we allemaal een interne klok in onze hersenen hebben. “Die helpt om de tijd in te schatten, maar is bijzonder gevoelig. Zaken als angst, seksuele opwinding of woede kunnen de klok ontregelen, waardoor minuten plots sneller of trager voorbijgaan. Stel: je bent aan het autorijden en begint te slippen. Je interne klok gaat plots sneller tikken, zodat jij snel zaken kunt waarnemen. Na enkele seconden heb je de wagen weer onder controle, maar het lijkt alsof het veel langer duurde.”

“Dat fenomeen is algemeen gekend in de wetenschappelijke literatuur”, zo gaat de prof verder. “Maar we weten nog steeds niet hoe dat juist in elkaar zit. We vermoeden dat allerlei hersenprocessen sneller werken. Welke dat zijn en hoe dat precies z’n gang gaat, is echter nog onduidelijk.” 

Invloed van de pandemie

Een ding is zeker: de pandemie heeft een grote invloed op ons tijdsbesef. “Het laatste halfjaar is razendsnel gepasseerd. Daar is een goeie verklaring voor: na de lockdown ervoeren we de ene primeur na de andere. Dingen die anders de normaalste zaken van de wereld zijn, voelden extra bijzonder aan. Voor het eerst weer je oma knuffelen, afspreken met vrienden of een reis plannen, ... Zelfs de eerste dag op kantoor voelde speciaal, net als een eerste schooldag op het middelbaar. Door al die nieuwe prikkels vloog de tijd voorbij”, aldus Van Rijn. “Omdat we zo veel hebben meegemaakt, kunnen we nu ook terugkijken op een heleboel dingen. Hierdoor lijkt het pre-coronatijdperk paradoxaal genoeg al een eeuwigheid geleden.” 

Tegelijk is de tijdsbeleving afhankelijk van hoe flexibel je omgaat met de situatie, meent de professor. “Probeer er het beste van te maken en blijf nieuwe dingen doen. Ga bijvoorbeeld op ontdekking in de lokale omgeving. Wie weet kom je een verborgen plek tegen, of een mooi meer waar je heerlijk kunt picknicken. Blijf je daarentegen bij de pakken zitten, en doe je niets anders dan thuiszitten en mopperen? Dan zal de rest van de zomer heel saai zijn, waarbij elke dag op de vorige lijkt. Omdat er niets gebeurt, zit je opnieuw met een paradox: de tijd kruipt tergend traag vooruit, maar als je achteraf terugblikt, was de hele periode in een wip voorbij. Zo lijken een paar maanden plots een paar weken.”

Heb je het gevoel dat de tijd een grijze waas is van herhaling? En wil je je meer bewust zijn van elk moment? Deze factoren beïnvloeden je tijdsbesef.

• Mindfulness

Van Rijn: “Onderzoek heeft aangetoond dat mindfulness de tijd vertraagt. Je doet even niets, gaat volledig op in het moment en bent je bewust van alle kleine veranderingen rondom jou. Deze state of flow kan je bereiken aan de hand van een meditatie, maar ook door even de tijd te nemen om rustig een kop koffie te drinken, of je te verdiepen in een boek of een computergame. Of het er ook voor zorgt dat je de rest van de dag bewuster beleeft, is niet geweten. Maar het helpt in ieder geval om even te onthaasten.”

• Stress en opwinding

“Opwinding, agitatie en stress hebben een gelijkaardig effect. Dat is bevestigd door de wetenschap. In één studie kregen mensen drie seconden lang een stimulus op een scherm te zien. Als ze vlak daarvoor een een plaatje zagen waar ze van schrokken, begint hun interne klok sneller te tikken om die input te verwerken. Hierdoor leek het alsof die stimulus veel langer duurde.” 

• Nieuwe ervaringen

“Dankzij nieuwe ervaringen gaat de tijd op het moment zelf sneller. Achteraf heb je dingen om op terug te kijken, waardoor een dag veel langer lijkt te duren”, verklaart Van Rijn. Vergelijk het met een dag dat je gaat bungeejumpen. Die gaat sneller voorbij dan een dag waarop je een saaie taak moet afronden. Maar als je er later aan terugdenkt, zal die avontuurlijke dag langer lijken dan die ene dag waarop je een geestdodend werkje moest maken. “Het moet trouwens niet altijd iets buitengewoon zijn. Voor het eerst naar kantoor gaan en in de trappenhal uitpuzzelen langs welke kant je naar boven mag wandelen: ook dat is een vreemde, nieuwe ervaring.”

• Activiteiten met een doel voor ogen of die dopamine opwekken

“Dingen waar je enthousiast van wordt en waar je ogen van gaan twinkelen, leiden sowieso tot fijne herinneringen. Die creëren de indruk dat je een geweldige tijd beleefde. Komt er ook dopamine vrij, bijvoorbeeld tijdens het sporten? Dan zit je met een dubbele win. Dit geluksstofje maakt dat je op het moment zelf meer geniet, en meer bewust bent van de situatie.”