Prenatale depressie blijft vaak onbekend en onbehandeld: “Door de stress beviel ik van een prematuurtje”

doorLiesbeth De Corteop 25/03/2021

Niet elke zwangere vrouw is in ‘blijde’ verwachting. Sommigen voelen zich neerslachtig of angstig. Maar om hulp vragen is moeilijk. Dat kan gevaarlijk zijn, want zonder de juiste zorg schuilt er een prenatale depressie om de hoek. “Het is not done om te praten over de slechte kanten van een zwangerschap”, vertelt ervaringsdeskundige Carmen Wille (31). Vroedvrouw en psychotherapeute An-Sofie Van Parys pleit voor meer bewustwording, want een prenatale depressie kan ernstige gevolgen hebben voor mama én kind.

“Mijn man en ik zijn dertien jaar samen”, vertelt Carmen. “Vanaf het prille begin wilden we graag kinderen. Het ding is: ik werkte nog als zorgkundige in een psychiatrisch ziekenhuis en volgde een opleiding tot verpleegkundige. Er zat dus geen haast achter. Heel op ’t gemakske stopte ik met de pil en het plan was om rustig te proberen om zwanger te raken. Maar het was meteen raak.”

“Mijn kindje Lou is altijd heel welkom geweest, maar zijn komst was heel onverwachts. Bovendien werd ik op mijn werk al na vier maanden naar huis gestuurd om de veiligheid van het ongeboren kindje te garanderen. Thuis viel ik in een leeg gat en begon ik te piekeren. Hoe ga ik in godsnaam afstuderen met een baby? Hoe ga ik mijn leven op orde krijgen? Ben ik wel goed genoeg? Ga ik een goede mama zijn? Een goede partner?”

Taboe

Carmen is niet de enige die haar roze wolk zag veranderen in een broze wolk. Een op de vijf jonge of aanstaande mama’s worstelt met psychische problemen. Volgens cijfers kampt tien procent van de zwangere vrouwen zelfs met een prenatale depressie. Dat zijn er een heleboel. Toch wordt het fenomeen vaak over het hoofd gezien. Een postnatale depressie is relatief bekend, een prenatale depressie minder. 

“De media en de samenleving focust sterk op de postnatale depressie”, bevestigt An-Sofie Van Parys. Zij is vroedvrouw, seksuologe en psychotherapeute en specialiseerde zich in perinatale mentale gezondheid. “Als je een moeilijke baby hebt, kunnen mensen zich voorstellen dat je depressieve klachten ontwikkelt. Maar tijdens een zwangerschap? Dat is volgens heel wat mensen de gelukkigste periode uit je leven. Je draagt per slot van rekening het mooiste cadeau ter wereld. Maar het is niet zo simpel. Zeker niet als je dag en nacht overgeeft, met twijfels zit of je superslecht voelt.”

Dat is iets wat Carmen herkent. “Het is not done om te praten over de slechte kanten. Zelfs met vrienden. Er wordt meteen gesust. ‘Je moet gelukkig zijn dat je makkelijk zwanger bent geraakt.’ ‘Je moet gelukkig zijn dat je kindje gezond is.’ En dat is waar. Maar al die ‘moetes’ word je kotsbeu. Ik was helemaal niet blij met mijn buik die bleef uitzetten. Ik zat met serieuze twijfels en angst. En niemand die wou luisteren dat ik het moeilijk had. Geen enkele vriend of familielid. Zelfs de vroedvrouw, huisarts en gynaecoloog merkten niets op.” 

Liever perinataal

Een studie uit Engeland toont aan dat 75 procent van de vrouwen met prenatale depressies onder de radar blijft. Worden de klachten toch opgepikt? Dan stroomt slechts 10 procent door naar de juiste behandeling. Van Parys: “Ik kan me niet inbeelden dat ons land het beter doet. Dat is problematisch. We weten dat vrouwen met prenatale klachten ook ernstigere postnatale depressies hebben. Die twee zijn gelinkt. Daarom spreek ik liever over een perinatale depressie. Dat wil zeggen ‘rond de zwangerschap’.” 

Volgens de expert is het een must dat zorgverleners goed opgeleid worden om mentale problemen op te merken. “Naast het meten van de bloeddruk en maken van echo’s, moeten ze ook durven doorvragen. Hoe gaat het met je? Hoe voel je je, echt? Is het wat je verwacht had? Wat loopt er anders? Zit je met bepaalde zorgen?”

Verschil met hormonale moodswings

Het detecteren van problemen ligt niet altijd voor de hand, beseft Van Parys. Een zwangerschap gaat nu eenmaal gepaard met hormonale schommelingen en ambivalente gevoelens. “Een zwangere vrouw is tegelijk superhappy én bang. Het is normaal dat je denkt: ‘shit, dit gaat me nooit lukken’. Ook wanneer je slecht slaapt of amper een hap door de keel krijgt, moet je je niet per se zorgen maken. Dat kan evengoed te wijten zijn aan de zwangerschap. Het is pas bij ‘anhedonie’, het niet meer ervaren van plezier of interesse, dat er alarmbellen moeten afgaan.” 

Waarom een perinatale depressie ontstaat, is niet helemaal duidelijk. “De oorzaak is vermoedelijk een cocktail van allerlei risicofactoren als genetische kwetsbaarheid, persoonlijkheid, relationele problemen, ... Recent leggen studies een verband tussen depressieve gedachten en immuniteitsveranderingen tijdens de zwangerschap. Een andere denkpiste zoomt in op neurologische veranderingen. We weten dat de hersenen van zwangere vrouwen groeien. Er worden nieuwe verbindingen gelegd die hen voorbereiden op hun rol. Als dat niet of te traag gebeurt, zou dat kunnen leiden tot psychische problemen.”

Slecht voor de baby

Wat sowieso geweten is: als mama zich niet goed voelt, neemt ook de baby een valse start. “Mama’s die het psychisch moeilijk hebben tijdens de zwangerschap, lopen meer risico op vroeggeboren baby’s en kindjes met ontwikkelings-, taal-, gedrags- en cognitieve problemen”, legt Van Parys uit. “Dat komt omdat stresshormonen zoals cortisol door de placenta gaan. Het gevolg is dat de bloedvaten samentrekken en minder zuurstof en voeding naar de baby gaat. Daarnaast is het kleine babybreintje nog niet bestand tegen die hoge niveaus cortisol. Ook na de bevalling speelt dit een rol, want dan komen de stresshormonen in de moedermelk terecht.”

“Een belangrijke kanttekening: het gaat hier om chronische, toxische stress. Even panikeren is niet erg, zolang je daarna in de zetel kunt neerploffen en ontspannen. Een baby heeft zelfs een bepaalde dosis stress nodig om normaal te ontwikkelen. Bovendien heeft een klein kindje een plastisch brein: als je er snel bij bent, kan je negatieve gevolgen nog vlot rechttrekken. Daarom is het net enorm belangrijk dat mama’s bij angst of psychische klachten hulp durven in te roepen.” 

Carmen weet als geen ander dat stress een zwangerschap in de war kan sturen. “Daardoor is mijn water gebroken op 35 weken en ben ik bevallen van een prematuurtje. Mijn zoon lag in stuit, dus ik moest een spoedkeizersnede ondergaan. De meest traumatische ervaring die ik ooit heb meegemaakt. Lou moest ook recupereren in de couveuse, dus de eerste uren, dagen en weken konden we niet samen doorbrengen. Dat was heel hard, maar ik bleef doorploeteren op automatische piloot. Maanden aan een stuk liep ik mezelf voorbij, ook al schreeuwde mijn lichaam dat het niet meer ging. En er was niemand die vroeg hoe ik het stelde. De maatschappij verwacht dat je blij bent met dat wondertje op je schoot, dus zette ik een masker op en forceerde ik een glimlach.”

“Een jaar na mijn bevalling, en een week nadat ik getrouwd was, ben ik gecrasht. Ik werd opgenomen in het ziekenhuis omdat ik bleef overgeven, net alsof alle negativiteit uit mijn lichaam moest. Nadien zocht ik hulp bij mijn huisarts en kwam ik dankzij een psycholoog en medicatie weer op de goeie weg. Maar als ik één ding geleerd heb, is het dat we nood hebben aan meer preventie. Mama’s en papa’s en experts moeten meer praten met elkaar, eerlijk vertellen hoe het gaat en verhalen delen. Pas wanneer we toegeven dat een kind krijgen verdorie ook afzien is, zullen we iets kunnen veranderen en die psychologische problemen bij mama’s kunnen verminderen.”

Meer weten? An-Sofie Van Parys staat mee aan de wieg van de sensibiliseringscampagne Wolkinmijnhoofd. De campagne wil het taboe rond postnatale en prenatale depressie doorbreken met nuttige informatie en eerlijke getuigenissen. Carmen Wille richtte De Veilige Driehoek op, een vangnet voor (wens)ouders voor, tijdens en na de zwangerschap.