En ze leefden nog lang en gelukkig? 2 relatie-experts buigen zich over het geheim van eeuwigdurende liefde

doorRedactieop 24/02/2021

En ze leefden nog lang en gelukkig: zo eindigt elk sprookje. Maar hoe haalbaar is ‘lang en gelukkig’ anno 2021? “Wie continu en eeuwig verliefd wil blijven op zijn partner, moet ik ­teleurstellen. Dat kán gewoon niet.” Wat wel lukt, is bouwen aan een veilige en stabiele relatie. De hamvraag is: hoe doe je dat? Professor Alfons Vansteenwegen (KU Leuven) en seksuoloog en relatietherapeute Nynke Nijman delen hun tips. 

Met Liefde is een werkwoord schreef hij in 2009 een evergreen over relaties. In zijn laatste boek, Liefde op leeftijd, richt ’s lands bekendste relatietherapeut Alfons Vansteenwegen zijn pijlen op koppels die al een leven lang samen zijn. Wat is hun geheime recept? Want, laten we eerlijk zijn, de cijfers spreken dat ‘eeuwige samenzijn’ niet bepaald moed in. In 2050 zou de helft van onze bevolking uit singles bestaan. Is het tijd voor ‘SOS ­Professor’? 

“Wie continu en eeuwig verliefd wil blijven op zijn partner, moet ik ­teleurstellen. Dat kán gewoon niet. Ik heb het dan over de intense gemoedstoestand die verliefdheid kenmerkt. ‘Jij bent mijn alles, ik kan niet zonder jou leven’ – je kent het wel. Wat mensen zich niet altijd realiseren, is dat deze verliefdheid gebaseerd is op projectie. In zo’n eerste fase zie je je geliefde namelijk niet zoals hij is, maar zoals je wenst dat hij is. Dat kan jaren duren. Maar vroeg of laat valt de partner van zijn voetstuk. De werkelijke relatie begint. Het is pas door samen te leven dat je leert houden van je partner, mét al zijn verschillen. Is de verliefdheid dan compleet weg? Nee. In het beste geval wordt ze een veilige en stabiele liefde, met af en toe dalen, maar ook flitsen van verliefdheid, zelfs als je al jaren samen bent.”

Eigen vluchtheuvel

Toch maar eerst even naar die dalen. Welke zijn de belangrijkste valkuilen? Wat maakt dat het soms toch fout loopt, zelfs na jaren? “Aanslepende conflicten zonder licht-aan-het-einde-van-de-tunnel werken erg destructief, net als affaires waarbij fundamenteel gelogen en bedrogen wordt. Een verschil in seksuele beleving kan nefast zijn voor een relatie. Maar ook het feit dat we relaties nu veel meer ervaren als een intieme realiteit dan een zakelijke, kan soms roet in het eten gooien. Terwijl vroeger relaties weleens stukliepen op geldissues, gebeurt dat vandaag veel minder.”

“De maatstaf of een relatie nog werkt of niet, is nu een stuk vager geworden. Is er genoeg medeleven? Ben ik genoeg getroost? Kan ik te allen tijde bij mijn partner terecht? Voor ieder van ons zal het antwoord en de eventuele actie – blijven of weggaan – anders zijn.”

Ook het feit dat we elkaar soms willen ‘bezitten’, dat we onze partner nodig hebben om compleet te zijn, kan nefast zijn voor de feestvreugde, aldus de expert. “Alles samen willen delen en doen, is geen gezond plan”, vindt ­Vansteenwegen. “Ik ben een grote voorstander van een eigen ‘vluchtheuvel’ binnen de relatie, zowel fysiek als mentaal. Hoe je die invult, kies je zelf. Een eigen hobby of vriendenclub, een apart bureau om aan te rommelen … Iets exclusiefs van en voor jou. In een goede relatie moet er een spanningsveld zijn tussen verbinding en toch los genoeg zijn van elkaar. Dat laatste zorgt er namelijk mee voor dat je nieuwsgierig blijft naar je partner. En dat is heel belangrijk.”

Op jaarlijks onderhoud

“Net zoals je met je auto op jaarlijkse controle gaat, zou je diezelfde gewoonte voor je relatie moeten aankweken. Wat loopt goed? Waar is er wrijving? Wat is aan reparatie toe? Een regelmatige check-up loont”, gaat psychologe, seksuologe en relatietherapeute Nynke Nijman verder. “Het wordt pas hard werken als je een lange periode niet goed genoeg voor jezelf, voor je partner, voor jullie beide posities binnen de relatie en voor jullie relatie in zijn geheel hebt gezorgd. Wanneer je het gevoel hebt dat je voortdurend een achterstand moet inhalen en de afstand tussen jullie moet dichten.” 

Dat dat ‘werken aan een relatie’ voor heel wat mensen contradictorisch klinkt, daar is de relatie-experte zich terdege bewust van. “Het klinkt als iets vervelends, dat besef ik, maar het kan perfect op een ongedwongen manier. Als je vanaf het begin van de relatie op een liefdevolle, bewuste manier aandacht hebt voor je relatie, dan ben je óók bezig met het onderhouden en verzorgen ervan. Dat kan in kleine dingen zitten. Door onverwacht ‘ik hou van jou’ te zeggen, de favoriete maaltijd van je partner klaar te maken, iets lekkers mee te brengen van de supermarkt of een lief briefje te verstoppen. Ook dat beschouw ik als kleine investeringen in je relatie. En hebben jij en je partner toch niet de vaardigheden om jullie relatie af en toe onder de loep te houden, dan kan een therapeut misschien de nodige handvatten aanreiken. Alleen geldt ook hier: werd de relatie te lang verwaarloosd, dan is het zelfs voor de meest vaardige expert niet evident om jullie opnieuw dichter tot elkaar te brengen. Soms is het gewoon ook slimmer om de auto níét verder te laten rijden.”

Uwen binnenkant vertellen

“Het is een cliché, maar ‘uwen binnenkant’ vertellen is voor mij nog altijd de basis voor een gezonde en duurzame relatie”, gaat Vansteenwegen verder. “Aangeven wat je voelt en dat ook proberen te detecteren bij de andere. In therapie benadrukken we hoe belangrijk het daarbij is om in ik-vorm te praten. ‘Ik voel me eenzaam’ zal een gesprek makkelijker op gang brengen dan ‘Gij zijt altijd weg’.” 

“Tegelijk kan het helpen om je empathie te delen als je de boodschap van je partner teruggeeft en checkt of je juist zit. ‘Dus als ik het goed begrijp, dan bedoel je …’ Je verplaatsen in de ­belevingswereld van je partner en gewicht hechten aan zijn gevoelens die anders zijn dan de jouwe: het is zo heilzaam voor een relatie.’” 

“En wat als die binnenkant met de jaren voorspelbaar en dus ook minder spannend wordt? ‘Op zich is voorspelbaarheid binnen een relatie best oké, het zorgt voor een aangename vertrouwdheid. Op voorwaarde dat je je partner niet reduceert tot een paar eigenschappen en zo blind wordt voor haar of zijn eigenheid. Want die houdt je relatie net boeiend en fris.” Af en toe met z’n tweeën uit de sleur van elke dag stappen is daarbij voor de professor een must. “Een citytrip is een mooi voorbeeld: plots moet je weer alles op elkaar afstemmen. Wanneer staan we op? Wat gaan we vandaag doen? Iets bezichtigen of gewoon wat rondwandelen? Nemen we een uitgebreide lunch of wachten we tot vanavond? Voortdurend zijn er kleine ­beslissingen nodig waarin je elkaar weer als ‘origineel’ bekijkt. Je leert bij van elkaar, je raakt misschien geïrriteerd door elkaar, maar – wie weet – ook weer verliefd op elkaar. Wij tweeën tegen de rest van de wereld: dát. Ik heb genoeg koppels gezien bij wie hun seksleven ­opnieuw opflakkerde toen ze even samen weg van alles waren.”

Date-avond

“Je partner verrassen, je samen in iets nieuws storten: wat mij betreft werkt het voor élk koppel op élke leeftijd”, bevestigt Nijman. “Een nieuw restaurant uitproberen, samen het huis herinrichten … zolang het maar de routine doorbreekt. Het is een tip die ik steevast aan al mijn cliënten geef.” 

Ook bewust tijd maken voor elkaar vindt de psychologe erg belangrijk. “Probeer minstens één keer per maand een date-avond in te plannen en spreek op voorhand de dresscode af”, tipt ze. “Idealiter nemen jullie om beurten de organisatie in handen, wat dan weer het verrassingseffect in de hand werkt.” 

Dat we onze relatie en partner vaak als vanzelfsprekend beschouwen, is iets waar we eveneens alert voor moeten zijn, vindt Nijman. “In het begin van je relatie sta je continu ‘aan’. Je wil heel de tijd bij je partner zijn, hebt prikkelende gedachten over hem, praat alleen maar in lovende woorden over hem tegen je kameraden … Logisch dat elk samenzijn een feest is. Pas na een tijdje wordt de high minder en land je weer in het normale leven. Wat ik aan koppels soms vraag, is om zich opnieuw een beeld te vormen van hun partner uit die beginperiode en elementen daarvan terug te zoeken in de huidige relatie. Wanneer staat je partner in zijn kracht? Voor de ene is dat tijdens het sporten, voor de andere wanneer hij met de kinderen het huiswerk overloopt of vol passie over zijn werk vertelt. Bewust weer ontvankelijk zijn voor die positieve signalen kan je helpen om opnieuw te voelen waarom jullie een stel zijn.”

Vlagen van verliefdheid

Tot slot wil de professor nog dit meegeven: “Eerlijk? Verliefdheid is geen absolute must om je relatie te onderhouden. Het kan nu eenmaal niet altijd geweldig zijn. Je moet vooral realistisch blijven, relativeren, vergeven, verzoenen. Betrokkenheid, begrip, je inspannen voor de andere: dát zijn de echte dingen die een relatie gaande houden. Een partner kiezen die het best op je lijkt, geeft daarbij de grootste kans op slagen. Iemand bij wie je het gevoel hebt dat je beter wordt, mét hem of haar in je leven.” 

Nynke Nijman beaamt: “Het geheim van een relatie lang gelukkig zijn zit ’m in duidelijke communicatie. Dat zenden en ontvangen lijkt een simpele klus, maar de échte kunst bestaat erin om alle ruis op de lijn tijdig weg te nemen. Door aannames en verwachtingen achterwege te laten en te luisteren wat je partner écht te zeggen heeft. En zijn de kriebels er even niet, dan betekent dat niet meteen het einde van je relatie. Soms betekent samen zijn ook dat je elkaar even los moet laten of elkaar de ruimte moet geven.”

Praktische tips van de experts

1. Vansteenwegen: “Plan bewust momenten in om met elkaar (niet over de ander, maar vanuit jezelf!) te praten. Het liefst op een vast moment in de week. Je mentaal verbonden en veilig voelen, kan helpen om af en toe die prille verliefdheid opnieuw te voelen.”

2. Vansteenwegen: “Een nieuwe omgeving kan heel stimulerend werken, ook op seksueel vlak. Een koppel gaat bijvoorbeeld op citytrip naar Rome, ze kibbelen de ganse dag, maar ’s avonds in hun hotelkamer hebben ze geweldige seks.”

3. Nijman: “Schrijf elk vijf leuke dingen op die je in het begin van je relatie wél deed voor je partner en nu niet meer, en breng ze opnieuw in de praktijk.”

4. Nijman: “Door het toegenomen thuiswerk vallen je werk en je thuissituatie meer en meer samen. Spreek met je partner af om de werkdag op een bepaald uur af te sluiten en minstens één keer per week samen te koken. 92 procent van de koppels beschouwt het als een teken van liefde wanneer je kookt voor of met je partner. Uit onderzoek blijkt bovendien dat het een ideale manier is om samen toekomstplannen te maken.”

5. Nijman: “Koester je seksuele fantasieën en geniet ervan zonder schroom. Ik raad zelfs aan om die fantasie voor jezelf te houden.”

6. Vansteenwegen: “Voor koppels op leeftijd pleit ik voor een ‘mentale scheiding’: beseffen dat je twee individuen blijft, ondanks de jaren samen. In dat opzicht ben ik een grote voorstander van een aparte ‘vluchtheuvel’: een eigen werkruimte, eigen hobby, eigen vrienden … die het samenzijn dan weer wat unieker kunnen maken.”

7. Nijman: “Schrijf elk tien vragen op die je elkaar nooit eerder stelde (genre: ‘Als je 90 bent en je mag kiezen tussen het ­lichaam of de ziel van een 30-jarige: wat kies je?) en las een spelavond in, samen met je partner. Ideaal om eens een ander gesprek met elkaar te voeren.”

Meer lezen?
• Liefde op leeftijd: Waarom liefde altijd een werkwoord blijft, Alfons ­Vansteenwegen (Lannoo, 19,99 euro)
• De relatie-apk: Over hoe je je relatie de aandacht en liefde kunt geven die ze nodig heeft, Nynke Nijman ­(Standaard Uitgeverij, 20,99 euro)

Tekst: Sandra Genijn