Hoe eerlijk moet je zijn tegen je partner? Relatietherapeut Wim Slabbinck: “Af en toe iets verzwijgen kan geen kwaad”

doorAnke Michielsop 24/11/2020

Moet je alles open en bloot tegen je partner zeggen? Of kent eerlijkheid haar grenzen binnen de liefde? Seksuoloog en relatiedeskundige Wim Slabbinck pleit voor zoveel mogelijk oprechtheid. Maar niet altijd. “Soms is het beter om te zwijgen ...” En dat is de waarheid. Els en Ann-Sophie getuigen over de openheid in hun relaties.

Honesty is such a lonely word, everyone is so untrue. Honesty is hardly ever heard, and mostly what I need from you. Billy Joel zong het al in 1978: eerlijkheid is een zeldzaam goed, maar net datgene wat we het meest nodig hebben. Denken we. Want het omgekeerde van absolute eerlijkheid zou een sluipend gif zijn in een relatie, een bedreiging voor het vertrouwen, stille doder van de liefde. Van liegen komt bedriegen - die woorden rijmen niet toevallig. En ‘eerlijkheid duurt het langst’: wie kreeg die volkswijsheid niet te horen van ouders, leerkrachten óf van een achterdochtig lief?

Een hechte band tussen mensen is inderdaad gebaseerd op wederzijds vertrouwen en transparantie. Als dat allemaal goed zit, is het hormoon oxytocine zelfs meetbaar in de hersenen, blijkt uit onderzoek. Liegen gaat dit goed gevoel echter saboteren en het zuigt energie uit je relatie: zonder het te beseffen bouw je een figuurlijke muur tussen jou en je partner.

En toch doen we het. “Al is er een groot verschil tussen liegen en ‘iets niet vertellen’’, zegt relatiedeskundige Wim Slabbinck. “Ik denk dat iedereen sommige dingen thuis al eens verzwijgt. De uitspraak ‘wat niet weet niet deert’ bestaat niet zomaar. Om een voorbeeld te geven: ooit had ik een man in behandeling en die kon moeilijk leven met het feit dat hij regelmatig een andere vrouw dan de zijne aantrekkelijk vond. Elke keer als hij dat gevoel had, vertelde hij dat dus eerlijk tegen zijn vrouw. Het probleem was: dit gebeurde bijna dagelijks. (lachje) In zijn geval was het nuttiger om het af en toe te verzwijgen. Omdat die andere vrouwen zijn relatie totaal niet bedreigden, het was zo onschuldig. Het is menselijk om andere mensen nog aantrekkelijk te vinden, en het betekent niet dat je je eigen partner niet langer aantrekkelijk vindt. Maar hij maakte er iets groter van dan het was. En daar begon dan zijn vrouw op haar beurt mee te worstelen. Maak dus altijd de afweging: heeft het delen van die informatie een meerwaarde? Maakt het mijn relatie beter? Indien niet, dan mag je zoiets gerust voor jezelf houden.”

Huis-tuin-en-keuken-ergernissen

En wat als je je ergert aan de kleine dingen des levens? Zijn vuile sokken naast de wasmand of haar gebrek aan kookkunsten? Zij die altijd overal te laat komt, hij die elke nacht snurkt? “Het kan zinvol zijn om zaken die ons storen in een relatie net niet te benoemen. Een van de meest voorkomende problemen is immers dat mensen de andere willen veranderen: de partner moet magerder zijn, of seksueel actiever, of attenter. In plaats van op elk ‘minpuntje’ te sakkeren, en te eisen dat het verandert, adviseer ik om te letten op de uitzondering. Stel dat je partner bijvoorbeeld wat geslotener is. Let dan op de momenten dat je partner wél open is en geef daarover een complimentje. Mijn vriendin is bijvoorbeeld zeer open, ik ben eerder gesloten. Mijn gedrag zal niet veranderen als ik er enkel negatieve opmerkingen over krijg. Zo helpt het ook niet om te horen ‘dat ik nooit poets’. Maar als mijn vriendin haar dankbaarheid toont als ik toch eens de stofzuiger hanteer, dan voel ik: oké, dit is belangrijk voor haar. Ik ga hier meer op letten in de toekomst. In die positieve energie krijg je vaak verandering.”

Van fantasie tot masturbatie

Hoe oprecht zijn we in de slaapkamer? Elk individu in een relatie heeft recht op zijn of haar privacy. Een kleine speeltuin, waarin hij of zij graag eens in gedachten verdwaalt. Wat doe je met bepaalde fantasieën en ben je bijvoorbeeld eerlijk over masturberen? Slabbinck: “Het is zeker goed om masturbatie bespreekbaar te maken. Want het gebeurt in de meerderheid  van de relaties én het is een gezonde handeling. Sommige mensen vinden masturbatie nog altijd een vorm van ontrouw, zeker in combinatie met pornografie. Maar vaak is het erger om er een geheim van te maken. Je moet niet élke keer opbiechten dat je die middag gemasturbeerd hebt, natuurlijk. Maar evenmin moet je halsstarrig ontkennen dat je het weleens doet. Met koppels in mijn praktijk gaat het nooit over het feit dat de partner porno keek en masturbeerde, maar over het feit dat hij of zij dat verzwegen had. Dat tast het vertrouwen aan. Openheid is in dit geval net nuttig. Heel vaak zie ik mensen op seksueel gebied zaken achterhouden, uit angst om afgewezen te worden.”

‘De waarheid kwetst’ - ook die gedachte bestaat natuurlijk. Bovendien is het leven makkelijker zonder conflicten. Slabbinck: “Het is daarom echt wel oké om te verzwijgen dat je al eens fantaseert over de nieuwe jongen van IT. Ik noem dat geen leugens maar ‘andere waarheden’. Je bent geen robot, dus je hebt sowieso geheime verlangens. Daar moet je je niet schuldig over voelen. Als jouw partner droomt over wilde seks met een ander, kan je hem dat ook niet verwijten. Het is soms gewoon slimmer om er bij het ontbijt geen uitgebreid verslag over uit te brengen. (lachje)”

Verliefdheid

Maar wat als het niet bij stiekeme gedachten blijft? Je wordt verliefd op een collega, pakweg. Je partner thuis is je beste vriend(in), je klankbord, je soulmate, maar dit gevoel kan je onmogelijk zomaar even op tafel gooien, tussen de soep en de patatten. Slabbinck knikt. “Dat is inderdaad een enorm dilemma en er is helaas geen gouden regel. Je wil dit delen, maar je durft niet. Alles hangt af van de situatie: is jouw partner in het verleden gekwetst door ontrouw, dan kan jouw verliefdheid de trigger zijn om die pijn terug heftig te voelen. Is je partner iemand die blaakt van zelfvertrouwen en heeft hij of zij ook alle vertrouwen in jou? Dan kan eerlijkheid hier absoluut wel. Maak zelf de afweging: kan ik de situatie aanpakken zónder hulp van mijn partner? Als dat zo is, kan het zinvol zijn om het in stilte te verwerken, of het te bespreken met een goede vriend. Stel jezelf de vraag: welke verlangens liggen er onder die verliefdheid? Wat vertelt het over mij en over wat ik nodig heb? Wat kan ik zelf doen om die verlangens in te vullen?”

“Het opbiechten van een verliefdheid kan veel pijn veroorzaken. Zeker in het geval van echte ontrouw. Een slippertje of affaire thuis vertellen is mogelijk the right thing to do, maar in zeer veel gevallen betekent het ook het einde van de relatie. Is het dat dan waard? Zoals gezegd: hier zijn helaas geen gouden regels voor. Ik zie koppels waarbij de overspelige partner uiteindelijk toch niet kan leven met zo’n geheim, en ik ken er die zullen zwijgen tot in het graf. Het ene koppel wankelt bij het minste, het andere benut zo’n crisis positief en komt er sterker uit. Overspel is van alle tijden, hoor. Alleen hebben we nu veel meer middelen om het te ontdekken.”

Leugentje-om-bestwil

De vraag is ook: waarom liegen als de waarheid vertellen zoveel puurder is? “Liegen is menselijk”, weet Slabbinck. “Je doet het van kleins af aan. Kinderen starten al met hun eerste leugentjes. Het zit in onze genen om dat te doen. Kleine onschuldige leugens zijn ook niet erg. Je moet er alleen voor zorgen dat het geen automatisme wordt. Durf jezelf de vraag stellen: is de leugen die ik hanteer relatiebedreigend? Ga jij thuis zeggen dat je gaat sporten maar ga je in plaats daarvan op restaurant met een paar vrienden die je partner niet kan luchten? Dat is een leugentje, op zich geen ramp. Maar doe dat wekelijks en het wordt een gewoonte. Waardoor je mogelijk ook over grotere zaken gaat liegen.” 

“Het is wel degelijk de bedoeling om oprecht te zijn, maar de realiteit is dat er heel wat wordt gelogen in relaties. Neem nu deze klassieke vraag: ‘Schat, vind jij mijn gat niet te dik in deze rok?’ Wat doe je als liefhebbende partner het best? Ook hier zijn er geen regels. Sommige vrouwen - en mannen - hebben niet graag dat hun partner een opmerking maakt over hun gewicht, anderen verwachten dan weer een doodeerlijk antwoord. Geef zelf aan wat je nodig hebt: heb je graag dat er een en ander wordt bedekt met de mantel der liefde? Zeg dat dan. Maar wil je liever dat je partner de alarmbel luidt, als hij of zij vindt dat je je wat verwaarloost? Zeg dat dan ook. Maak zeker zulke thema’s thuis bespreekbaar van in het begin.”

Relatie-evaluatie

Wim Slabbinck: “De bekende Belgisch-Amerikaanse psychotherapeute Esther Perel raadt aan om regelmatig een relatie-evaluatie te doen. Wat gaat goed, wat vind ik fijn en wat minder? Dat klinkt zakelijk, maar het creëert vooral een veilige plek waar besproken kan worden wat je voelt en hoe het in de toekomst beter kan. Liever zeg jij daar op een half uur wat je écht denkt, dan dat je elkaar elke dag allerlei zaken verwijt. Zo’n context - dat kan ook via een workshop, een relatietest of therapie - is een afgebakende zone waarin je kan zeggen wat je wil zeggen.’”

“Ten slotte: Honderd procent eerlijkheid heel de tijd, dag na dag, over alles, mag je echter niet verwachten. Voor mij is ‘gezonde eerlijkheid’ de beste term. En iedereen moet voor zichzelf uitmaken hoe die term wordt ingevuld.”

Els (39): “Ik durf zeggen dat hij niet goed kust”

Els (39) is twintig jaar samen met haar vriend Stef (44) en het koppel - dat twee tieners opvoedt - doorspartelde al woelige watertjes. Stef had vier jaar geleden een affaire op het werk, en ook Els werd al eens verliefd op een andere man. “Onze relatie werd een paar keer zwaar op de proef gesteld”, vertelt Els. 

“Het feit dat Stef seks had met een andere vrouw, heeft mij uiteraard gekwetst. Maar vooral zijn geheimdoenerij hakte er diep in. Het vertrouwen was beschadigd, ik vond dat verschrikkelijk. Ik heb toen voor mezelf beslist: dat wil ik nooit meer meemaken of iemand anders aandoen. Ik wilde in onze relatie absolute eerlijkheid, over alles. Toen ik twee jaar geleden zelf vlinders voelde voor een man op de sportclub, heb ik dat thuis vrijwel meteen opgebiecht. Er was fysiek niet veel gebeurd, op een paar passionele kussen op de parking na. Stef schrok van mijn openheid, maar was ook dankbaar. Want het zorgde ervoor dat we er in alle openheid over konden praten. ‘We moeten gewoon wachten tot het overwaait’, zei ik. En dat is ook gebeurd. Mocht ik het geheim hebben gehouden, zou het gevoel veel ‘spannender’ geweest zijn en zou ik mogelijk nog altijd kampen met verlangens naar die andere man.”

En Els’ openhartigheid blijft niet beperkt tot de zware kwesties. Ze zegt wat ze voelt en denkt. “Klinkt het niet, dan botst het maar”, lacht ze. “Ik vind bijvoorbeeld al héél onze relatie lang dat Stef niet zo goed kust. Je kan dat een detail vinden, maar dat is het niet. Ik stoorde me er altijd al aan, maar hoe zég je dat, zonder iemand te beledigen? Pas nadat ik met die andere man had gezoend, slaagde ik erin het thuis te verwoorden: Stef kust niet teder genoeg de ene keer, niet hevig genoeg de andere keer. ‘Wat? Hoe bedoel je?’, reageerde hij toen ik het zei. Maar evengoed was hij bereid om zijn techniek bij te schaven. En sindsdien oefenen we regelmatig, wat niet onprettig is.”

Ook kleine dagdagelijkse ergernissen kunnen maar beter uitgesproken worden, aldus Els. “In een lange relatie voelt alles vertrouwd, je kent elke beweging, elke zucht. Maar dat betekent niet dat je je niet kan storen aan elkaar, hé. Integendeel. Smakt hij tijdens het eten? Laat hij élke keer zijn fietskleren slingeren in de garage? Zit hij te veel op zijn smartphone? Ik zeg het gewoon. (denkt na) Omgekeerd doet hij dat veel minder. Maar dat is zijn karakter, geloof ik. Stef windt zich niet snel op in de dingen, hij is ook verdraagzamer dan ik. Of het moet zijn dat ik natuurlijk helemaal niets verkeerd doe. (lacht)”

Ann-Sophie (28): “Elke keer dat ik eerlijk ben, komt er ruzie van”

Ann-Sophie (28) leerde drie jaar geleden Koen (30) kennen. Ze namen als koppel een fantastische, dolverliefde start maar sinds ze anderhalf jaar geleden gingen samenwonen merkt Ann-Sophie steeds vaker hoe slecht Koen om kan met ‘kritiek’. Vervelend, omdat zij net het hart op de tong draagt - het type ‘flapuit’. “Zelfs een kleine opmerking over ‘zijn schoenen ín het rek zetten in plaats van ernaast’ kan hij moeilijk verdragen. Niet dat ik zo’n pietje precies ben, maar ik heb het huis graag op orde en verwacht dat hij een klein beetje moeite doet.” 

“We hebben altijd een rustige relatie gehad, zonder conflicten, maar sinds we samenwonen zijn er vaak spanningen. Zo spoorde ik hem op een gegeven moment aan om wat vaker te gaan sporten - hij krijgt een bierbuikje en is tenslotte nog zo jong. Hij riep dat ‘niemand hem te vertellen had wat hij moest doen.’ Ik bedoelde het nochtans goéd: ik weet zeker dat hij zich beter in zijn vel zal voelen, als dat buikje terug weg is. Eén keer heeft hij een weekend lang niet tegen me gesproken. Hij was kwaad omdat ik had gezegd dat we naar mijn gevoel iets te weinig seks hadden: het mag wat meer zijn dan één keer om de twee weken, toch? Hij voelde zich enorm aangevallen en kaatste de opmerking meteen terug. ‘Jij neemt dan ook nooit het initiatief’, raasde hij. ‘En als je elders beter kan krijgen, vertrek je maar.’ (zucht) Soms wil ik gewoon eens een gesprek kunnen aangaan zonder dat het eindigt met een ruzie. Maar dat lukt ons tot nu toe niet.”

“Sinds een paar maanden heb ik beslist - voor de goede vrede - om al mijn opmerkingen in te slikken. Om geen kritiek meer te geven op zaken die volgens mij iets beter kunnen. Als het over ‘kleine’ ergernisjes gaat is dat nog vol te houden. Maar wat als ik echt eens met iets groots in mijn maag zit? Wat als ik een probleem heb in onze relatie, en ik kan het hem niet zeggen omdat hij wéér boos zal worden? Dit alles vertellen, hier als getuige in een magazine, doet me deugd. Tegen hem durf ik er met geen woord over reppen. Hoe erg is dat?”