We zijn eenzamer dan ooit, ook in onze relatie. Zo voel je je opnieuw verbonden met je partner: “Maak van de slaapkamer een no-smartphone-zone”

doorRedactieop 29/01/2021

Nooit hebben koppels zoveel tijd samen besteed als in het afgelopen jaar. Toch blijkt uit onderzoek dat we ons eenzamer voelen dan ooit tevoren, ook in onze relaties. Partners zijn de hele tijd samen thuis, maar leven naast elkaar. Hoe komt het dat we ons niet langer verbonden voelen met onze wederhelften? En hoe keren we het tij? Filosofe Noreena Hertz en relatietherapeute Chloé De Bie leggen de valkuilen en de oplossingen bloot. “We denken nog te vaak dat onze partner gedachten kan lezen. Dat slaat nergens op.”

De televisie staat aan. Misschien kijken jullie samen naar De Slimste Mens ter Wereld vanavond. Zoals elke avond. Samen. Maar niet echt. Je partner in de ene hoek van de zetel, zijn aandacht verdeeld over de grappen van James Cooke en gevatte tweets op zijn smartphone. Jij scrollend in de andere hoek van de sofa, dicht bij het stopcontact zodat de batterij van je smartphone het zeker niet laat afweten. Een herkenbaar scenario? Dan is de kans reëel dat ook jij op weg bent naar eenzaamheid. 

Eenzaamheid is namelijk niet hetzelfde als ‘alleen zijn’. Je kan fysiek omringd worden door mensen en je desondanks niet verbonden voelen. En behalve een gebrek aan liefde, gezelschap of intimiteit draait eenzaamheid ook om je niet ondersteund, begrepen en gewaardeerd voelen. Het is een probleem eigen aan het tijdperk waarin we leven en waarbij de smartphone als een vrijpostige minnaar tussen ons en onze partners staat. 

Lockdowns, quarantaines en social distancing hebben het probleem alleen maar verergerd en econoom en filosoof Noreena Hertz, auteur van het boek ‘De Eenzame Eeuw’ (en door zowel The Observer als Vogue genoemd als een van de inspirerendste personen en invloedrijkste denkers ter wereld), spreekt zelfs van een wereldwijde eenzaamheidscrisis: “Het is een crisis die ons zowel geestelijk als fysiek ziek maakt. Uit onderzoek blijkt dat eenzaamheid en een gebrek aan verbondenheid slechter is voor onze gezondheid dan niet sporten, net zo schadelijk is als alcoholisme en tweemaal zo nefast als obesitas. Statistisch gezien staat eenzaamheid gelijk aan het roken van vijftien sigaretten per dag. Wanneer we eenzaam zijn, ervaren we meer stress, krijgen we een hogere bloeddruk en hebben we last van meer cholesterol. Eenzaamheid tast ook ons immuunsysteem aan en maakt ons – o ironie – vatbaarder voor virussen. Nee, een eenzaam lichaam is geen gezond lichaam.”

“Uiteraard voelt niet iedereen zich eenzaam in zijn of haar relatie. Maar het klopt dat we ons minder verbonden voelen met elkaar dan vroeger. En het zijn net de mensen die het dichtst bij ons staan met wie we steeds vaker een connectie missen. Het neoliberalisme uit de jaren 80 dat het individu vooropplaatste, boven de gemeenschap, fungeert als voedingsbodem voor deze eenzaamheid, maar de grote boosdoener van eenzaamheid in relaties is zonder twijfel de smartphone, in combinatie met de groeiende populariteit van social media.”

221 keer vreemdgaan per dag

“We kijken gemiddeld tweehonderdeenentwintig keer per dag op onze telefoon. Dat komt neer op drie uur en vijftien minuten per dag en bijna twaalfhonderd uur per jaar. Een derde van alle volwassenen ter wereld kijkt op zijn telefoon binnen vijf minuten nadat ze wakker geworden zijn. Geen wonder dus dat smartphones onze aandacht afleiden van de mensen om ons heen.” 

“Bedenk hoe vaak je naast je partner in bed lag terwijl jullie beiden op jullie telefoon aan het scrollen waren. Of al die tijd en moeite die je gestoken hebt in het maken van de perfecte vakantiefoto voor op Instagram. Tijd die je eigenlijk had kunnen besteden aan interactie met diegene met wie je op vakantie was en met het creëren van gemeenschappelijke herinneringen die een langdurige band opleveren.” 

“De telefoon is onze meester en onze minnaar geworden. Tegenwoordig bedriegen we degenen om ons heen bij klaarlichte dag en is het zover gekomen dat we die ontrouw gewoon accepteren. Nooit eerder waren we zo continu afgeleid en steeds vaker zijn we in het gezelschap van anderen eigenlijk alleen.” 

“En we hoeven onze telefoons niet eens te gebruiken om dit effect te bereiken. Een observatieonderzoek van honderd echtparen die aan het praten waren in cafés toonde aan dat wanneer er een smartphone tussen een stel op tafel werd geplaatst – of zelfs alleen maar werd vastgehouden – de koppels het gevoel hadden dat ze minder verbonden waren.” 

“Smartphones fragmenteren onze aandacht en tasten ook ons empathisch vermogen aan. We zijn steeds meer gericht op scoren en gaan dwangmatig op zoek naar bevestiging: naar likes, retweets en volgers. Als we in zoveel verschillende richtingen getrokken worden, is het bijna onmogelijk om de persoon die voor ons zit onze onverdeelde aandacht en ons mededogen te geven, of de wereld vanuit zijn of haar standpunt te bekijken. Dat is zorgwekkend omdat empathie iets is wat moet worden ‘getraind’. Als we niet regelmatig gebruikmaken van empathie, dan kwijnt ze weg.”

“De coronacrisis heeft dit probleem alleen maar verergerd. Zo vertelden personeelsleden van relatiebureaus me dat er recent een piek was van cliënten die zich eenzaam voelden omdat hun partners zich meer dan gewoonlijk lieten opslokken door hun telefoon. Daarbovenop komt dat we het afgelopen jaar via telewerk meer uren geklopt hebben dan voorheen en dat de grens tussen werk en privéleven stilaan vervaagd is. Het wordt steeds moeilijker om de werkknop uit te schakelen. Hoewel we dus meer dan ooit samen in dezelfde ruimte vertoeven, zijn we niet echt bij elkaar en ook niet echt met elkaar bezig.”

Helper's high

“Zelfs relatief korte periodes van eenzaamheid kunnen een negatief effect hebben op onze fysieke en mentale gezondheid. In deze vreemde tijden moet dat alarmbellen doen afgaan. Gelukkig lijkt ook het omgekeerde waar te zijn: een gevoel van verbondenheid met anderen houdt ons gezond. Leg dus op regelmatige tijdstippen je telefoon op een plek waar je fysiek niet bij kan en maak van de slaapkamer en de eettafel een no-smartphone-zone.”

“Vraag elke dag aan je partner hoe hij of zij zich voelt en – de allerbelangrijkste tip – waardeer elkaar, wees vriendelijk, doe eens iets voor de ander. Dat laatste noem ik in mijn boek ‘helper’s high’: iets onbaatzuchtigs doen voor de ander geeft je een euforisch gevoel. Bovendien geldt dat wat je geeft, je vaak ook dubbel en dik terugkrijgt.”

Relatievalkuilen

Ook relatietherapeut en seksuoloog Chloé De Bie ziet in haar praktijk steeds vaker koppels die op een andere golflengte zitten en eerder naast elkaar leven dan samenleven. De Bie onderscheidt vier grote problemen die voor eenzaamheid binnen een relatie kunnen zorgen en ze geeft gelukkig minstens zoveel haalbare oplossingen.

1. Te veel ik

“We leven in een individualistische maatschappij. Terwijl we ons vroeger – en dat geldt zeker voor vrouwen – wegcijferden in functie van onze partner en het gezin, ligt onze focus nu meer dan ooit op persoonlijke groei en op onze eigen noden en wensen. We gaan dus op onze strepen staan wanneer onze behoeftes niet bevredigd worden. Wat de ander wil of nodig heeft, daar hebben we steeds minder oren naar. Maar als we de ander niet tegemoetkomen, maken we geen verbinding met elkaar en kunnen we als koppel niet groeien. Als we niet luisteren naar de noden van onze partner, zijn we gedoemd om eenzaam naast elkaar te leven.”

De oplossing: “Stel de noden van je partner voorop. Als jullie dat allebei doen, is de kans groot dat jullie allebei gelukkiger worden, want je voelt je gezien, gehoord en gewaardeerd.”

2. Te weinig ‘ons’

“In een goede relatie heerst er een gezonde balans tussen ME-time, US-time en WE-time. Tijd nemen voor jezelf is belangrijk. Maar veel koppels maken geen onderscheid tussen US- en WE-time. US-time is bewust tijd doorbrengen alleen met je partner. En daarmee heb ik het niet over op je iPhone zitten terwijl je partner televisiekijkt, maar wel over qualitytime. We krijgen als koppel de illusie dat we de hele tijd samen zijn tijdens deze crisis, terwijl je perfect in dezelfde ruimte kan zijn zonder contact te maken. WE-time is dan weer de tijd die jullie samen doorbrengen in het ­gezelschap van anderen.”

De oplossing: “Start samen een project: richt een kamer in, maak een fotoalbum, ga sporten ... Een gemeenschappelijk doel verbindt. Ik raad koppels ook aan om minstens één dag per week alle schermen te bannen in huis. Op die manier ga je vanzelf meer praten, spelen, vrijen ... We stellen doodles op met vrienden en familie, maar met onze partner vinden we dat alles ‘spontaan’ moet gebeuren. Dat klopt niet. Plan die tijd met je partner bewust in, ­anders komt het er niet van.”

3. Slechte communicatie

“Eenzaamheid heeft ook te maken met je niet kwetsbaar durven op te stellen. Als we niet durven uit te spreken wat er in ons omgaat, dan kunnen we ons erg alleen voelen. Communicatie is essentieel. Een basis voor vertrouwen bouw je net op door veel te praten. We denken nog te vaak dat onze partner gedachten kan lezen. Dat slaat nergens op.”

De oplossing: “Praten. Praten. Praten. Door te vertellen wat je voelt en denkt, kan je de eenzaamheid in je relatie doorbreken. Je hoeft hiervoor heus geen zware materie te behandelen. Psycholoog Arthur Aron ontwikkelde in 1997 een lijst met 36 vragen die de basis leggen voor een diepe band. Het zijn conversationstarters om met elkaar in gesprek te gaan: met wie zou je graag eens tafelen en waarom? Waar ben je het meest dankbaar voor? Hoe ziet jouw perfecte dag eruit? Som drie dingen op die wij gemeen hebben. Als je morgen wakker kan worden met een bijzondere gave, welke zou je dan willen? Enzovoort. Googel het maar eens!”

4. Te weinig intimiteit

“Het is ondertussen bewezen dat we door de digitale revolutie steeds minder seks hebben en elkaar ook steeds minder aanraken. Terwijl een fysieke aanraking – een hand op je schouder, een kus, een knuffel, tegen elkaar aankruipen in de zetel ... – een van de meest fundamentele manieren is waarop we ons dicht bij elkaar kunnen voelen. In veel huishoudens is er ook een soort dynamiek gegroeid waarbij de vrouw bij elke aanraking denkt dat het een voorbode tot seks is. Ze voelt nog maar een hand op haar dij en er gaat een alarmbel af. Wanneer die vrouw geen zin heeft in seks, zal ze elke vorm van lichamelijke intimiteit afstoten, wat uiteraard schadelijk is voor de relatie.”

De oplossing: “Ook hier helpt het om minstens één avond per week een verbod te leggen op schermen in huis en bewust tijd voor elkaar in te plannen. Ik wil daarmee niet zeggen dat je seks moet inplannen. Nee, we moeten net die ‘prestatiedruk’ wegnemen. Strelen, masseren, samen douchen, dat kan ook. Elkaar gewoon aanraken doet zo’n deugd. Maak tijd voor elkaar, zorg voor een romantische sfeer en praat over jullie verwachtingen. Zeg bijvoorbeeld: kunnen we elkaar vanavond eens masseren zonder dat er per se seks aan te pas komt? Besef dat alles mag, niets moet en dat kwaliteit primeert op kwantiteit.”

Tekst: Astrid Van der Schueren