20 vragen over narcose beantwoord

doorRedactieop 22/11/2010

Een operatie is niet echt iets om naar uit te kijken. En over de narcose zijn sommige patiënten nog ongeruster dan over de ingreep zelf. Nergens voor nodig, zo blijkt. Wij legden al onze vragen over anesthesie voor aan een deskundige én kregen geruststellende antwoorden.


1. Welke types anesthesie bestaan er?
Professor Jan Poelaert, diensthoofd Anesthesiologie in het UZ Brussel en voorzitter van de Belgische Vereniging voor Anesthesie en Reanimatie: 'We onderscheiden drie vormen: lokale anesthesie of plaatselijke verdoving, locoregionale anesthesie, en algemene verdoving of narcose. Soms worden verschillende types gecombineerd.'

2. Wat is sedatie?
Professor Poelaert: 'Sedatie is het laten slapen van patiënten zonder dat ze onder anesthesie zijn. Ze zullen met andere woorden wel nog pijn voelen en op elk moment gewekt kunnen worden. Er zijn verschillende gradaties van sedatie; van zeer lichte slaap tot bijna coma. Sedatie wordt voornamelijk op intensieve zorgen toegepast. Soms wordt sedatie ook gebruikt in combinatie met locoregionale anesthesie, bijvoorbeeld bij patiënten die een operatie liever niet bewust meemaken.'

3. Heb ik inspraak in welk type anesthesie toegepast zal worden?

Professor Poelaert: 'Patiënten hebben zeker inspraak, maar het is de anesthesist die uiteindelijk de knoop doorhakt. Zijn beslissing hangt onder meer samen met de aard van de ingreep. Zo gebeuren buik- en borstkasoperaties bijna per definitie onder algemene narcose. Voor een operatie aan een lidmaat zal eerder voor locoregionale anesthesie gekozen worden. Maar omwille van specifieke omstandigheden, zoals de algemene gezondheidstoestand van de patiënt of zijn extreem angstige karakter, kan in dat laatste geval soms ook gekozen worden voor algemene anesthesie. Gaat het om een kortdurende ingreep, die zich beperkt tot een duidelijk afgebakende lichaamszone, ver van alle vitale organen, dan zal een plaatselijke verdoving volstaan. Dat kan een simpele injectie zijn, maar ook een crème, gel, druppeltjes of spray. Deze vormen van verdoving worden gewoon door de behandelende arts toegediend, een anesthesist komt hier niet aan te pas.'

4. Wat gebeurt er bij locoregionale anesthesie?

Professor Poelaert: 'Pijn wordt via de zenuwen doorgeseind naar de hersenen, waardoor we er ons bewust van worden. Bij locoregionale anesthesie gaan we bepaalde geneesmiddelen - lokale anesthetica - rechtstreeks inspuiten in de zenuwbanen. Daardoor zal je in de zone van het lichaam die door die zenuwen bediend wordt, geen pijn meer voelen. Helemaal gevoelloos wordt die zone niet - je voelt bijvoorbeeld wel nog aanrakingen op je huid - maar de diepere pijnsensaties word je niet meer gewaar. De bekendste vorm van locoregionale anesthesie is de epidurale of peridurale verdoving, die het onderste gedeelte van het lichaam ongevoelig maakt voor pijn en ook vaak bij bevallingen gebruikt wordt.'

5. Zijn er patiënten die geen beroep kunnen doen op locoregionale anesthesie?
Professor Poelaert: 'Voor wie bloedverdunners neemt is deze vorm van anesthesie niet geschikt. Bij het injecteren van het anestheticum is het immers onvermijdelijk dat je kleine bloedvaatjes raakt en dat kan dan aanleiding geven tot een ernstige bloeding. Ook wie aspirines slikt of andere medicatie gebruikt die een invloed heeft op de bloedstolling komt om die reden niet in aanmerking, tenzij die medicijnen een week voor de operatie gestopt kunnen worden, zodat de bloedstolling kan normaliseren. Extreem angstige patiënten zijn ook een groep bij wie we soms een algemene narcose verkiezen boven locoregionale anesthesie. En een allergie voor lokale anesthetica is uiteraard eveneens een tegenindicatie.'

6. Hoe werkt een algemene narcose?

Professor Poelaert: 'Bij deze vorm van anesthesie worden drie soorten middelen toegediend: slaapmiddelen, pijnstillers en spierontspanners. Spierontspanning is nodig om de normale spierreflexen uit te schakelen en de chirurg zo toe te laten zijn werk te doen. Dankzij de spierontspanning is het ook gemakkelijker de patiënt te intuberen: in zijn luchtpijp een buisje plaatsen dat wordt aangesloten op een beademingstoestel, om tijdens de ingreep zijn ademhaling over te nemen. Voor de pijnstilling worden opiaten gebruikt. Die zorgen er uiteraard voor dat je geen pijn voelt tijdens de ingreep, maar ook na de operatie blijven ze nog een tijdje nawerken. De slaapmiddelen zorgen er ten slotte voor dat je in een soort coma terechtkomt, zodat je je achteraf weinig of niets van de operatie zal herinneren.'

7. Hoe worden die medicijnen toegediend?
Professor Poelaert: 'Door middel van een injectie, die - al naargelang de gebruikte producten - een wat branderig gevoel kan geven tijdens het inspuiten. Bij jonge kinderen, die moeilijker te prikken zijn, wordt gewoonlijk geopteerd voor inhalatie-anesthesie. Zij krijgen via een mondmasker een slaapmiddel toegediend. Eenmaal in slaap wordt een infuus geplaatst en krijgen ze via die weg de overige medicijnen toegediend. Uiteraard in een aangepaste dosis.'

8. Ik wil mij liever onder hypnose laten opereren. Kan dat?
Professor Poelaert: 'In het universitair ziekenhuis van Luik bestaat de mogelijkheid geopereerd te worden onder hypnose, maar die techniek is niet geschikt voor alle soorten chirurgische ingrepen. Ze wordt het vaakst gebruikt voor borstoperaties, liftings en ingrepen aan de schildklier.'

9. Waarom moet ik nuchter zijn voor een operatie?
Professor Poelaert: 'Wanneer je onder narcose bent en er een buisje in je luchtpijp geplaatst moet worden voor de beademing, bestaat anders de kans dat er maagvocht in de longen terechtkomt, en dat kan levensbedreigend zijn. Bij een ingreep onder locoregionale anesthesie is het altijd mogelijk dat de verdoving onvoldoende werkt en er alsnog narcose nodig is. Daarom ben je ook daarvoor best nuchter.'

10. Kan ik ondanks de verdoving toch pijn voelen?
Professor Poelaert: 'Het is altijd mogelijk dat de verdoving onvoldoende werkt. Bij een locoregionale verdoving kan je dat zelf aangeven, maar ook wanneer je onder volledige narcose moet, hoef je je geen zorgen te maken. De anesthesist merkt zoiets namelijk meteen, want bij pijn stijgt je bloeddruk en versnelt je hartslag gevoelig. Hij zal dan ook meteen ingrijpen.'

11. Waarom krijg ik bij sommige operaties een maag- en/of blaassonde?
Professor Poelaert: 'Wanneer je langere tijd onder narcose moet, kan je uiteraard niet naar het toilet om je blaas te ledigen. Bij operaties van drie uur of meer wordt daarom een blaassonde ingebracht, die de overtollige urine kan afvoeren. Bij buik- of borstkasoperaties wordt een maagsonde geplaatst, zodat het maagvocht afgezogen kan worden en er minder risico is dat er vocht naar boven komt en in de luchtpijp en vervolgens in de longen terechtkomt, wat tot ernstige complicaties kan leiden.'

12. Waarom ben ik zo misselijk na de narcose?

Professor Poelaert: 'De sterke pijnstillers die voor algemene narcose gebruikt worden kunnen braakneigingen veroorzaken, zeker bij mensen die daar gevoelig voor zijn. Weet je uit vroegere ervaringen dat je snel braakneigingen hebt, dan kan je anesthesist je medicijnen toedienen die de misselijkheid tegengaan.'

13. Hoe groot is het risico dat ik niet meer wakker word na
een algemene narcose?

Professor Poelaert: 'De kans dat je niet meer ontwaakt louter en alleen omwille van de narcose is uitermate klein. Het belangrijkste risico van een narcose is een allergische reactie op één van de gebruikte producten. Die is helaas niet altijd te voorspellen. Gelukkig zijn allergische reacties zeldzaam en lopen ze slechts in uitzonderlijke, zeer ernstige gevallen fataal af. Dankzij de nieuwe anesthesiemiddelen, de moderne technologie en monitoring - alle belangrijke lichaamsparameters worden tijdens de ingreep permanent bewaakt - is anesthesie vandaag bijzonder veilig. Als patiënten al overlijden tijdens een operatie is dat in veruit de meeste gevallen een gevolg van de ingreep zelf of van de achterliggende gezondheidsproblemen en heeft het helemaal niets met de narcose te maken.'

14. Welke onderzoeken moet ik vooraf ondergaan wanneer ik onder algemene verdoving moet?
Professor Poelaert: 'De gebruiken verschillen van ziekenhuis tot ziekenhuis, maar gezonde patiënten die geen medicatie nemen, moeten tot een bepaalde leeftijd - in ons ziekenhuis is dat 50 jaar - geen preoperatieve onderzoeken ondergaan. Bij de anderen zijn een longfoto, een elektrocardiogram of 'film van het hart' en een aantal bloedonderzoeken aangewezen om eventuele bijkomende gezondheidsproblemen, die al dan niet een impact kunnen hebben op de ingreep en de narcose, te kunnen opsporen. Elke patiënt mag zich voor een operatie wel verwachten aan een gesprek met de anesthesist of een verpleegkundige. Zo krijgt die een algemeen beeld van je gezondheidstoestand, je medische voorgeschiedenis, enzovoort, en kan hij of zij eventuele risico's vaststellen. Angsten? Onzekerheden? Praat erover tijdens dit consult. Veel kans dat de anesthesist ze kan wegnemen.'

15. Waarom moet ik vooraf stoppen met roken?

Professor Poelaert: 'Roken vermindert het zuurstofgehalte in het bloed en belemmert een normale ademhaling in de periode na de ingreep. Rokers herstellen ook trager van een operatie. Om problemen met je ademhaling en bloedsomloop te voorkomen, stop je dus beter met roken. Hoe langer van tevoren hoe beter. Ben je al jaren een verstokt roker, dan zal het effect beperkt blijven. Je maakt op een paar weken niet goed wat je jarenlang beschadigd hebt. Maar alle beetjes helpen. En door te stoppen zal in ieder geval je slijmproductie aanzienlijk afnemen en dat vermindert alvast het risico op complicaties tijdens de ingreep.'

16. Waarvoor dient de premedicatie?
Professor Poelaert: 'Soms krijg je kort voor een operatie een kalmeermiddel toegediend, zodat je rustig en onder optimale omstandigheden voor de ingreep klaargemaakt kan worden. Voor patiënten die in goede gezondheid verkeren en slechts een kleine ingreep moeten ondergaan, is zo'n kalmeermiddel doorgaans niet nodig. Tenzij ze zelf aangeven dat ze hun zenuwen maar moeilijk onder controle kunnen houden. Bij sommige specifieke ingrepen zal vooraf nog andere medicatie toegediend worden, bijvoorbeeld een beschermend middel tegen maagzuur.'

17. Ik ben zwanger. Mag ik onder narcose?
Professor Poelaert: 'Als dat nodig is: absoluut. De producten die we gebruiken zijn veilig. Om het zekere voor het onzekere te nemen zullen we bepaalde medicatie boven andere verkiezen en de middelen in een lagere dosis toedienen. Zeker tijdens het eerste trimester van de zwangerschap, wanneer bij de foetus de organen gevormd worden. Omdat geen enkele chirurgische ingreep volledig risicoloos is, zullen niet-dringende operaties doorgaans tot na de zwangerschap uitgesteld worden. Maar dat is dan een beslissing van de chirurg, niet van de anesthesist.'

18. Waarom mag ik niet drinken als ik weer ontwaak uit
de narcose en dorst heb?

Professor Poelaert: 'Meteen na het ontwaken uit narcose is de kans reëel dat je nog niet helemaal wakker bent en daardoor onvoldoende slikt. Ook eten is om die reden uit den boze. Na een kleine ingreep zijn de medicijnen meestal na enkele uren voldoende uitgewerkt om opnieuw te kunnen eten en drinken. Heb je een buikoperatie of een andere zware ingreep ondergaan? Dan liggen je darmen stil en is het wachten tot die weer op gang komen. Dat duurt gewoonlijk enkele dagen.'

19. Aan welke bijwerkingen moet ik me nog meer verwachten?
Professor Poelaert: 'Heel wat patiënten hebben het gevoel pas in hun kamer weer te ontwaken, terwijl ze net na de operatie al wakker geweest zijn. Het is alsof de narcose een stukje van hun bewustzijn gewist heeft. Ook postoperatieve vermoeidheid, geheugen- en concentratiestoornissen kunnen een gevolg zijn van anesthesie, maar die zijn van tijdelijke aard.'

20. Mag ik na een ambulante ingreep zelf met de auto naar huis rijden?
Professor Poelaert: 'Dat hangt af van de duur van de anesthesie en de specifieke producten die daarvoor gebruikt zijn. Sommige zijn al na tien, vijftien minuten uitgewerkt. Dan is er geen enkel bezwaar om twee of drie uur na de ingreep achter het stuur te kruipen. In andere gevallen kan het uren duren voor de anesthesie volledig uitgewerkt is: je kan je suf voelen of de neiging hebben omweer in slaap te vallen. In dat geval is het uiteraard aangewezen vervoer te regelen. Bespreek dit altijd met je arts.'

Uit Goed Gevoel november 2011