Cafeïne is gezond!

doorRedactieop 09/02/2009

Koffiedrinkers krijgen vaak de waarschuwing dat cafeïne schadelijk zou zij zijn voor de gezondheid. Uit recente onderzoeken blijkt echter dat cafeïne helemaal niet zo slecht is en zelfs helpt bij verschillende gezondheidsklachten.

Cafeïne wordt in chemische termen als een alkaloïde bestempeld en heeft een stimulerend effect op het centrale zenuwstelsel.
Genotsmiddelen zoals nicotine en cocaïne, en de in de geneeskunde gebruikte preparaten morfine en codeïne vallen ook onder deze categorie. Je vindt cafeïne terug in méér dan 60 verschillende plantensoorten. De koffieplant is veruit de bekendste, maar ook in thee- en cacaobladeren komt het voor. De laatste jaren maken cafeïnerijke drankjes à la Red Bull en Burn een succesvolle opmars. Bepaalde medicijnen, bijvoorbeeld hoofpijnstillers en migrainepillen, en vermageringscrèmes bevatten eveneens cafeïne.

Koning koffie
Een kopje koffie staat elke dag op het ontbijtmenu van vele Vlaamse gezinnen. Maar liefst zes op de tien Belgen drinken elke dag de zwarte lekkernij. De koffiemachine is ook vaak het eerste waar mensen naartoe lopen als ze op hun werk aankomen. De hoeveelheid cafeïne in je koffie kan je zelf kiezen. 'Die is afhankelijk van de koffiesoort (Robusta of Arabica) en de manier waarop je koffie zet', licht diëtiste Jelly Brants van de dienst wellness bij de mutualiteit VoorZorg toe. Ben je een liefhebber van lattes of drink je liever een espresso? Dat verschilt in cafeïne. Reken voor een kopje filterkoffie (150 ml) gemiddeld 80 mg cafeïne, instantkoffie en espresso (50 ml) zo'n 65 mg. In vergelijking: in één energiedrankje (250 ml) zit ook 80 mg, in één kopje English Tea Blend 30 mg, in een glas cola (250 ml) 20 mg en in een portie chocolade (30 g) 5 tot 25 mg. In pas gezette koffie zit dus de hoogste concentratie aan cafeïne.

Eerste hulp bij hoofdpijn en astma
In het verleden werden koffiedrinkers vaak gewaarschuwd voor de ongezonde eigenschappen van cafeïne. Maar dankzij recent wetenschappelijk onderzoek komt daar stilaan verandering in. Natuurlijk mag je met elk voedingsmiddel niet overdrijven, maar een kopje koffie of bepaalde portie cafeïne per dag blijkt juist heel heilzaam te werken. 'De stof zorgt voor een vernauwing van de bloedvaten, wat soelaas kan bieden bij hoofdpijn en migraine', zegt diëtiste Brants. 'De klachten van sommige astmapatiënten worden zelfs met cafeïne verlicht. Research wijst uit dat 300 à 400 mg cafeïne per dag in een evenwichtig voedingspatroon geen schadelijke gevolgen heeft. Het korte termijngeheugen wint er ook bij. Leren en onthouden gaan minder stroef en cafeïne helpt zelfs tegen vergeetachtigheid. Vermoeidheid wordt uitgesteld en je krijgt energie. Niet voor niets helpt een kopje cafeïne werknemers bij de beruchte namiddagdip. Je opgewektheid neemt toe omdat cafeïne je serotonine- en dopaminesysteem beïnvloedt. Het zou de ziekte van Alzheimer afremmen en preventief werken tegen het ontstaan van gal- en blaasstenen.

Cafeïnehoudende dranken stimuleren het spijsverteringsstelsel, wat bij vele personen de stoelgang in makkelijkere banen leidt. Een consumptie van minimaal drie koppen koffie en/of thee per dag gaat gepaard met 45 procent minder kans op diabetes type 2. Er is medisch gezien geen enkel verband tussen cafeïne en hart- en vaatziekten. Bij het drinken ervan gaat je adrenalinepeil wel omhoog, wat een stijgende bloeddruk en versnelde hartslag kan veroorzaken. Deze stimulerende werking is pas na zo'n 30 tot 45 minuten merkbaar, wanneer cafeïne in je bloed wordt opgenomen. Deze energieboost gaat vanzelf weer weg. Hoe lang die duurt, hangt van persoon tot persoon af. Gemiddeld duurt die drie uur, met een piek anderhalf uur na inname. Cafeïne stapelt zich niet op in het lichaam, omdat het snel wordt gemetaboliseerd en uitgescheiden.' Niet onbelangrijk detail: bij verstokte rokers heeft cafeïne een mindere impact, omdat nicotine de werkingstijd van de stof halveert.

Geniet met mate
Je hoeft je geen zorgen te maken dat je aan koffie of Red Bull verslaafd raakt. Je kan een afhankelijkheid ontwikkelen aan het gevoel om wakker te blijven, maar niet aan cafeïne zelf. 'Ik raad maximum vier tassen koffie per dag aan, steeds afgewisseld met een glas water', zegt Brants. Abrupt stoppen met de stof wordt wel afgeraden, omdat je last kan krijgen van hoofdpijn en vermoeidheid. Ook is de ene persoon gevoeliger voor cafeïne dan de andere.
Gewicht, leeftijd, geslacht, nicotinegebruik en je genetisch erfgoed spelen hier een belangrijke rol. Sommigen kunnen de hele dag door koffie drinken, anderen ervaren al na één kopje duizeligheid, oorsuizen en misselijkheid. Blijk je cafeïne niet zo goed te verteren, dan houd je je best aan een limiet van vier kopjes koffie per dag. Uit research blijkt dat een persoon die 70 kg weegt en dagelijks 600 mg cafeïne consumeert, last kan krijgen van hoofdpijn en rusteloosheid. Meer dan 2 g zorgt voor slapeloosheid, zenuwtrekkingen en versnelde ademhaling. Een dosis van rond de 10 g is dodelijk, maar dan zou je op enkele minuten tijd zo'n 100 kopjes straffe koffie moeten opdrinken én verteren.

Wat met slapen, sporten en zwangerschap?
Een ander hardnekkig cliché wordt via wetenschappelijk onderzoek ook de wereld uitgeholpen; cafeïne houdt je niet de hele nacht wakker maar stelt wel de slaap uit. Net voor bedtijd nog een kopje koffie of een energiedrankje naar binnen spelen, leidt hooguit tot een langere inslaaptijd, maar doet geen afbreuk aan de kwaliteit van je nachtrust. Dit hangt weer af van je persoonlijke gevoeligheid, de snelheid waarmee cafeïne in je lichaam wordt afgebroken en gewenning.

Vroeger raadde de medische wereld sporters aan geen cafeïnehoudende dranken te gebruiken en werden die beschouwd als doping. De atleten zouden wel eens snel naar het toilet moeten hollen om de blaas te ledigen. Diëtiste Jelly Brants: 'Research in binnen- en buitenland toonde sinds 2005 aan dat cafeïne wel degelijk positieve effecten heeft op het prestatievermogen, voornamelijk bij inspanningen die langer dan twee minuten duren. Onderzoekers zeggen dat het wel kan vóór sportieve inspanningen.

Duursporters gebruiken de stof om de vermoeidheid tegen te gaan, sprinters om de reactietijd te verminderen en krachtsporters om de maximale kracht te doen toenemen. En pure cafeïne, ingenomen met voldoende vloeistof, heeft hierbij een groter effect dan koffie.' Cafeïne kwam tot 2004 voor op de dopinglijst van het Internationaal Olympisch Comité. Hoe je het ook bekijkt, koffie is het meest gebruikte pepmiddel ter wereld.

Een laatste misverstand over koffie is dat het schadelijk is voor een aanstaande mama of haar ongeboren baby. Door de zwangerschap zal de moeder cafeïne wel langzamer verwerken dan normaal. Daarom raadt de Engelse Food Standard Agency zwangere vrouwen aan niet meer dan 200 mg per dag, of twee kopjes koffie, te drinken. De effecten van cafeïne zijn bij kinderen hetzelfde als bij volwassenen, alleen treden ze sneller op. Kinderen mogen dus gerust cafeïnerijke samenstellingen drinken.

Meer weten?
http://www.koffieengezondheid.nl en 'Gebrand op koffie, van boon tot barista' door Bart & Peter Deprez (Davidsfonds, € 27,50).

Door Aline Van der Borght
Goed Gevoel, februari 2009