De waarheid over griep en verkoudheden

doorRedactieop 15/01/2009

Een verkoudheid, griep, keelpijn, sinusitis: bijna iedereen krijgt er 's winters mee te maken, en de kwakkels die erover de ronde doen blijven hardnekkig standhouden.

Word je verkouden van natte sokken? Helpt antibiotica bij een loopneus? En werkt kippensoep écht? Goed Gevoel scheidt de fabels van de feiten!


FABEL
Bij verkoudheid of griep, moet je antibiotica nemen
Antibiotica bestrijden alleen bacteriën en geen virussen. Je bent er dus niets mee als je verkouden bent of griep hebt, net zo min als bij een keelontsteking, sinusitis of bronchitis.

Dring dus niet aan bij je dokter! Niet alleen zijn antibiotica bij een virusinfectie compleet zinloos, onverantwoord gebruik werkt ook het opduiken van resistente bacteriën in de hand. Alleen als je bovenop die griep of verkoudheid ook nog een bacteriële infectie krijgt (bijvoorbeeld een acute oorontsteking) kunnen antibiotica helpen. Preventief een antibioticakuur volgen is al helemaal te gek, want de medicijnen werken alleen als er in je lichaam effectief al indringers zitten om tegen te vechten.


FABEL
De griepprik beschermt je voor honderd procent

Ben je 65-plus, een rokende en zwaarlijvige vijftigplusser, chronisch ziek (bijvoorbeeld door diabetes), zwanger, of werk je in de gezondheidssector, dan haal je best een preventieve griepprik. Je loopt immers een groter risico om geveld te worden door griep, of door de (long)complicaties waarmee de ziekte gepaard kan gaan.

Krijgen we deze winter een zwak griepseizoen, dan duikt de griep wellicht pas rond februari op. Komt er een hardnekkige griep aan, dan zal die al rond de jaarwisseling pieken. Niet langer wachten dus, want je lichaam heeft tijd nodig om na de vaccinatie antilichamen op te bouwen.

Jammer, maar helaas: de griepprik beschermt je niet voor 100 procent, maar de kans dat je aan het virus ontsnapt is toch zo'n 80 procent. Krijgt het griepvirus je dan toch te pakken, dan ben je dankzij de prik minder zwaar ziek en herstel je sneller.


FABEL
Een snotneus of griep krijg je door met nat haar in de koude te lopen
Je hoort het nog vaak vertellen, maar het klopt niet: van koude tocht, nat haar of vochtige sokken krijg je geen verkoudheid of griep. Beide krijg je van virussen, minuscule parasieten die via je neus of mond je lichaam binnendringen en je ademhalingswegen aanvallen en besmetten.

IJzige koude of temperatuurschommelingen kunnen wel symptomen opwekken die lijken op die van een verkoudheid, zoals een loopneus. Dat komt omdat, waar ook op je lichaam je plots kou lijdt, de bloedvaten in je neus gaan uitzetten. Zo verlies je tenminste niet langs die weg ook nog warmte. Maar ook al brengt deze reflex je aan het snotteren: zonder virus krijg je geen échte verkoudheid.

Een slecht geregeld aircosysteem op kantoor kan je dan weer wel verkouden maken. Tenminste, als er een verkoudheidsvirus zit in de airco die door het gebouw wordt geblazen, en jouw weerstand te wensen overlaat.


FABEL
Er is een vaccin in de maak tegen verkoudheden
Dat er ooit een vaccin komt dat ons voor altijd van die vervelende verkoudheden - en de mogelijke complicaties - afhelpt, lijkt heel onwaarschijnlijk. Liefst 200 virussen kunnen je verkouden maken, en een vaccin dat je beschermt tegen één (of meerdere) types, behoedt je niet voor andere.

Farmaceutische firma's investeren zelfs niet in research naar een vaccin, gezien de mildheid van verkoudheden en de kans dat een preventieve prik mogelijk bijwerkingen veroorzaakt die erger zijn dan de ziekte zelf.

Toch zijn er een paar hoopvolle recente ontwikkelingen. Zo werkt men volop aan een vaccin in de vorm van een neusspray tegen RSV, een geniepig verkoudheidsvirus dat luchtweginfecties bij jonge kinderen veroorzaakt. Zit ook in de pijplijn: pleconaril, een geneesmiddel dat zowel de symptomen als de duur van een verkoudheid moet reduceren.

Aan een universeel griepvaccin dat ons levenslang moet beschermen
tegen alle vormen van griep wordt ook volop gesleuteld. Dat zou binnen een jaar of vijf de markt moeten halen.


FABEL
Groen snot wijst altijd op een bacteriële infectie
Voor sommige dokters is groen snot het signaal om antibiotica voor te schrijven. Nochtans wijst het niet noodzakelijk op een bacteriële infectie en kan het ook het gevolg zijn van een doodgewone
verkoudheid of sinusitis. Meer nog: meestal is groen snot een goed teken, want de kleur betekent dat je lichaam volop vecht tegen een indringer. Als ze een virus bestrijden, produceren de witte bloedcellen in je neusslijmvlies extra slijm om de viruspartikelen weg te spoelen.

Hoe actiever de cellen, hoe meer ijzer ze gaan bevatten om de microben te doden. Precies door dat hoge ijzergehalte gaat je snot groen zien. Krijg je er (hoge) koorts bij en heeft je snot na pakweg tien dagen nog altijd een kleurtje, dan is er mogelijk toch een bacterie actief.


FABEL EN FEIT
Tegen winterkwalen kan je je niet beschermen
Het klopt dat er preventief geen enkele pil of siroop opgewassen is tegen de virussen waarvan je griep, een verkoudheid, keelpijn, sinusitis of erger krijgt. Eigenlijk kan je maar twee dingen doen: je lichaam in optimale conditie brengen (want dan is ook je weerstand tegen ziekten beter) en jaarlijks een griepprik halen. Zowel verkoudheids- als griepvirussen verspreiden zich vlot van gastheer naar gastheer, via speeksel- en snotpartikeltjes die je uithoest of uitniest, maar vooral via de handen.

Beide virussen overleven niet alleen tot 72 uur op je lichaam, maar ook (weliswaar iets korter) op speelgoed, keukenspullen en telefoons. Zieke mensen uit de weg gaan, je handen vaak wassen met water of een alcoholhoudende gel, zoveel mogelijk gesloten ruimten met veel volk mijden, tissues meteen na gebruik weggooien en geen glazen of vorken delen, zijn dan ook de enige zinvolle maatregelen om besmetting te voorkomen. En dan nog halen ze niet altijd veel uit, want iemand met een sluimerende verkoudheid of opkomend griepje kan je al even snel aansteken als iemand bij wie de symptomen volop zijn losgebarsten.


FABEL
Griep is een zware vorm van verkoudheid
Bij verkoudheid en griep zijn totaal andere virussen aan het werk. Liefst tweehonderd virussen (onder meer het rhinovirus, de meest voorkomende en meest besmettelijke soort) kunnen je verkouden maken, griep daarentegen wordt altijd in gang gezet door dezelfde drie types van virussen: influenza A, B of C. Hoewel het om twee verschillende aandoeningen gaat, gaat griep vaak gepaardmet verkoudheidsverschijnselen. Daarom nemen nogal wat mensen het woord 'grieperig' in de mond als ze alleen maar wat lopen te hoesten en snotteren. De belangrijkste kenmerken van griep zijn toch van een heel andere aard: spier- en gewrichtspijn, (hoge) koorts, hoofdpijn en rillingen.

Nog een groot verschil: griep slaat doorgaans plots toe, terwijl een verkoudheid zich langzaam ontwikkelt. Bij griep krijg je ook te kampen met een vaak verpletterende vermoeidheid, die je een week of langer aan bed of de zetel kan kluisteren.

Wat verkoudheid en griep wel met elkaar gemeen hebben, is dat ze doorgaans vanzelf overgaan. Ons lichaam is namelijk best in staat om in z'n eentje - desnoods na een tijd rusten - de meest frequente infecties van de luchtwegen te overwinnen. Is je weerstand erg zwak en/of door het ziek zijn (nog meer) verzwakt, dan kunnen ze wel tot bijkomende infecties leiden, zoals keelontsteking, acute oorinfecties, sinusitis (een ontsteking van de bijholten van neus, ogen en voorhoofd), bronchitis (lagere luchtweginfectie) en longontsteking. Die infecties kan je zowel krijgen van het virus zelf dat zich verder verspreidt, of van bacteriën die van je verzwakte toestand profiteren en met volle kracht toeslaan. Vandaar dat je huisarts meestal een weekje wacht en kijkt of je al dan niet vanzelf beter wordt vooraleer antibiotica voor te schrijven.



FEIT
Behoor je tot de risicogroepen, dan moet je elk jaar een nieuwe griepprik halen

Een jaartje overslaan heeft geen zin, want het influenzavirus is een geniepig beestje dat elk jaar een nieuw 'jasje' aantrekt in de hoop zoveel mogelijk mensen aan te steken. Daarom wordt er jaarlijks
een nieuw vaccin samengesteld. Voor deze winter bijvoorbeeld, werden er op advies van de Wereldgezondheidsorganisatie drie stammen in gestopt die moeten beschermen tegen een
griepvirus dat deze zomer lelijk huishield in Australië. Of die variant straks ook bij ons opduikt, kan niemand voorspellen, maar met het nieuwe vaccin speel je alvast op zeker. Onthoud wel dat zo'n prik je alleen behoedt voor 'echte' griep, dus niet voor verkoudheden, koorts of keelpijn.


FEIT
Van kippensoep knap je op bij verkoudheid en griep
Geen betere remedie dan een kop hete kippensoep bij winterkwalen, wordt al eeuwen beweerd. 'Serieuze' dokters die de stelling al bijna even lang afdoen als larie, kregen ongelijk.
Kippensoep of -bouillon verlicht wel degelijk de symptomen van verkoudheid en griep, en dat op twee manieren. Enerzijds maakt de soep beter komaf met neusverstopping dan
om het even welke andere warme drank. Dat komt omdat een bepaald eiwit in kippenvlees het aminozuur cysteïne bevat. En dat vertoont chemisch heel veel gelijkenissen met het geneesmiddel acetylcysteïne, een zogenaamde 'slijmverdunner' die taai slijm in de luchtwegen dunner of vloeibaarder maakt, zodat je het beter kan ophoesten.

Daarnaast onderdrukt kippensoep de werking van ontstoken witte bloedcellen die je aan het hoesten brengen. Soep uit blik werkt prima, concludeerde een groep Amerikaanse wetenschappers onlangs na jarenlange studies en experimenten, maar zelfgemaakte kippenbouillon doet het nog beter.


Caroline De Ruyck, uit goed gevoel november 2008