Gedaan met excuses! Zo krijg je meer wilskracht

doorRedactieop 26/11/2015

'Ik heb daar de wilskracht niet voor.' Is het een zinnetje dat je jezelf vaak hoort zeggen om toch maar niet aan dat dieet, die sport of een andere uitdaging te beginnen? Het is niet langer een excuus, want wilskracht kan je trainen!

Je kent ze vast: mensen die in elke uitdaging die ze aangaan lijken te slagen. Of het nu het strengste modedieet volgen, een halve marathon lopen of een moeilijke cursus studeren is: ze pakken het aan en behalen hun doel alsof het een fluitje van een cent is. Want ze hebben veel wilskracht, klinkt het dan. Volgens psychologe Nadia Merckx valt dat weliswaar te nuanceren. 'Wilskracht hebben betekent inderdaad dat je je blijft inzetten om een bepaald streefdoel te bereiken, maar dat wil niet zeggen dat dat daarom vanzelf gaat. Bij elk doel dat je nastreeft kunnen onderweg negatieve gevoelens komen kijken. Alleen zullen mensen met veel wilskracht die moeilijkheden voor lief nemen: ze accepteren dat die er zijn en beseffen dat dat geen drama hoeft te betekenen. Ze vertrouwen erop dat ze er toch zullen geraken.'

Ze blijven kortom te allen tijde focussen op het eindresultaat en bijten door, en dat terwijl mensen met een minder ontwikkelde daadkracht makkelijker al bij de eerste negatieve gevoelens of tegenslagen zullen afhaken. Al wil dat dan weer niet zeggen dat je wanneer je over minder doorzettingsvermogen beschikt nooit uitdagingen tot een goed einde zal kunnen brengen, integendeel. Nadia Merckx: 'Wilskracht is als een spier die je moet trainen, het is niet dat het in je genen vastligt of je er veel of weinig van hebt en daar niets aan te veranderen valt. Het is een vaardigheid die je moet ontwikkelen. En net zoals voor andere vaardigheden geldt dat hoe vaker je oefent, hoe sterker ze zal worden.'

Gedaan dus met de gemakkelijkheidsoplossing 'Ik heb daar de wilskracht niet voor'! Nadia Merckx: 'Mensen die hun wilskracht nog niet voldoende ontwikkeld hebben, zullen vaak al op voorhand opgeven uit angst om te falen. Om een mogelijke pijnlijke confrontatie te vermijden proberen ze maar niet. Of bij sommigen zal de wilskracht dan weer heel selectief aanwezig zijn. Op carrièrevlak bijten ze door en overwinnen ze tal van barrières, terwijl ze het daar op persoonlijk vlak veel moeilijker mee hebben en er bijvoorbeeld niet in slagen om bepaalde slechte gewoontes af te leren of een sportprestatie te leveren.'

Begin klein
Je wilskracht trainen begint volgens de psychologe bij jezelf regelmatig doelen te stellen, waarvan de weg ernaartoe misschien niet zo leuk is, maar het resultaat wel de moeite waard. Zo zal je maar weinig mensen kunnen vinden die beweren dat ze diëten leuk vinden, maar voor vijf kilogram minder wegen zullen de meeste dan weer wel met plezier tekenen. Of de eerste loopsessies zijn voor weinig mensen dolle pret, maar zodra je een paar kilometers kan afleggen of een wedstrijd kan uitlopen, wordt het doorgaans wel plezant.

Nadia Merckx: 'Door jezelf dergelijke doelen te stellen kan je ervaren dat de negatieve gevoelens die je mogelijk hebt bij het nastreven ervan maar tijdelijk zijn, dat je ze doorkomt en vervolgens kan genieten van het resultaat, waardoor je al het negatieve ook weer vergeet. Dergelijke succeservaringen zijn cruciaal en zullen ook je zelfbeeld een boost geven, wat dan weer helpt om nieuwe doelen te stellen.' Het probleem blijkt weliswaar dat we de doelen die we willen bereiken vaak veel te spectaculair maken. We willen geen vijf maar meteen twintig kilogram vermageren, en liefst nog binnen de maand. En waarom zouden we op vijf kilometer lopen mikken als we meteen ook voor een marathon kunnen gaan?

Nadia Merckx: 'Door je doelen zo groot te stellen, ontzeg je jezelf de kans om de nodige succeservaringen op te doen, want zo krijg je zoveel negatieve gevoelens in een keer te verwerken dat je afhaakt. Het is verstandiger om je uiteindelijke doel in subdoelen op te delen, zodat je ook veel tussensucceservaringen kan opdoen, waardoor je jezelf makkelijker zal kunnen verleiden om vol te houden.' Wil je twintig kilogram kwijtspelen, dan kan je dus beter beginnen met drie kilogram minder op de weegschaal aan het einde van de maand, en zo vervolgens aan een haalbaar tempo verder proberen af te slanken.

Hou het realistisch
Je moet je doelen met andere woorden zo realistisch mogelijk stellen, maar hoe weet je of iets echt realistisch zal zijn of niet? Want je wil natuurlijk ook niet te laag mikken. Nadia Merckx: 'Ga op voorhand al eens na of je al over de nodige vaardigheden en mogelijkheden beschikt om een welbepaald doel te kunnen bereiken, of dat je daar eerst aan moet werken. Het mag mij dan wel spannend lijken om over drie maanden in China te gaan lesgeven, maar als ik dan opsplits wat ik daarvoor nodig heb, dan zal het me snel duidelijk worden dat dat niet haalbaar is. Ik begrijp en spreek bijvoorbeeld nog geen Chinees. De taal leren zou dus een vaardigheid zijn die ik eerst moet ontwikkelen voor ik van dat lesgeven werk kan maken. Door de dingen op een rijtje te zetten kan je snel aanvoelen of een doel al dan niet realistisch is. Ook eerdere ervaringen kunnen een leidraad zijn in het bepalen of iets al dan niet haalbaar zal zijn binnen een bepaalde termijn. Leerde je al eens lopen met een start-to-runprogramma, dan kan de tijd die je toen nodig had een aanwijzing zijn voor de tijd die je nodig zal hebben om tien kilometer te leren joggen.'

Maar daar zou het bij mensen met een minder ontwikkelde wilskracht dus het vaakst mislopen: ze mikken steevast te hoog bij de voornemens die ze maken. Een doel stellen hoeft nochtans niet noodzakelijk veel voor te stellen, ook in het leven van alledag zijn er heel wat momenten die kunnen bijdragen tot het trainen van je wilskracht. Zo is er elke dag wel iets te vinden waar je tegen opkijkt: opruimen, de strijk doen ...

Nadia Merckx: 'Als je na een drukke dag op het werk thuiskomt, is het natuurlijk het makkelijkst om te zeggen dat je geen wilskracht hebt en in plaats van het huis op te ruimen gewoon onderuit in de zetel te gaan hangen. Maar dergelijke klusjes kunnen een perfecte manier zijn om jezelf te leren omgaan met de negatieve gevoelens die aan het bereiken van een doel kunnen voorafgaan. Als je dan toch die mand strijk weggewerkt hebt, dan zal je achteraf blij zijn dat alles aan de kant is, en zo'n kleine succesjes kunnen je vervolgens stap voor stap leren om ook grotere en moeilijkere uitdagingen tot een goed einde te brengen.'

Positieve film
Nog zo'n truc om vol te houden is jezelf een reële voorstelling maken van hoe het zal zijn als je je gestelde doel bereikt hebt. Nadia Merckx: 'Meestal kunnen mensen zich een zeer levendige voorstelling maken van hoe het zou zijn mochten ze er niet in slagen hun voornemen waar te maken. Ze kunnen een heel gedetailleerde film voor hun ogen laten afspelen over hun mislukking: ze zien hoe ze afgaan, de miserie die dat teweegbrengt ... Om meer wilskracht te krijgen raad ik net het omgekeerde aan: maak een positief filmpje waarin je jezelf je doel ziet bereiken en al het succes ziet beleven dat daarbij komt kijken. Dat is namelijk al een stap in de richting van het effectief behalen ervan.'

Al zal het volgens de psychologe wel behoorlijk wat inspanning vragen om je zo'n positieve voorstelling voor de geest te halen, want onze aandacht gaat spontaan vooral naar het negatieve. Daarom kan het volgens haar ook raadzaam zijn om hulp in te roepen. 'Door samen met iemand een bepaald plan te volgen, kan je elkaar motiveren. Je kan samen fantaseren over hoe het zal zijn als jullie doorgezet hebben en elkaar ook wijzen op eerdere successen als opgeven dreigt. Want in het heetst van de strijd vergeten we vaak dat we wel degelijk al uitdagingen tot een goed einde gebracht hebben.'

Overdrijf niet
Al kan het natuurlijk ook weer geen kwaad dat je niet alle voornemens die je maakt ook waarmaakt. Nadia Merckx: 'Er zijn ook mensen die hun eigen grenzen niet kennen en dat kan gevaarlijk zijn. Bijvoorbeeld bij sportieve prestaties gebeurt het weleens dat mensen zichzelf echt in gevaar brengen en op carrièrevlak zijn er geregeld mensen die te ver gaan, met een burn-out als gevolg. De teleurstelling is dan vaak zo groot dat die personen maar moeilijk weer uit de put klauteren.'

Zoals al aangehaald: overdrijf dus niet. Je hoeft je grenzen ook niet per se te blijven verleggen, al is daar volgens psychologe Merckx een belangrijke kanttekening bij te maken: 'Je kan op een bepaald moment vinden dat je voldoende wilskracht hebt om allerlei uitdagingen aan te kunnen en dat is ook prima. Maar als je het gevoel hebt dat er nog heel wat dingen zijn die ontbreken in je leven, omdat je er niet voldoende doorzettingsvermogen voor hebt, dan is het wel belangrijk om jezelf te blijven trainen, zodat je je grenzen toch nog wat kan opschuiven in de gedroomde richting.'

Door Lieve Claeys