Grootouder na een scheiding

doorRedactieop 06/03/2014

Steeds meer oma's en opa's worden geconfronteerd met de scheiding van hun kind. En ook al is die beslissing niet de hunne, ze dragen er wel de gevolgen van. 'Zal ik mijn kleinkind nog wel even vaak kunnen zien?' is een veelgehoorde twijfel.

Wat zegt de wet?
In België bestaat er een wet om te verhinderen dat een scheiding het contact tussen grootouders en kleinkinderen afbreekt. Op grond van de clausule voor grootouders (Burgerlijk Wetboek 375 bis) hebben zij recht op contact. Belangrijk is dat er wordt uitgegaan van het belang van het kleinkind, niet van de grootouder. De rechter zal kijken in hoeverre de kinderen zelf lijden onder de breuk en een heropstart van contact enkel toestaan als dat het kind niet in een moeilijke positie brengt. Wie als grootouder bezoekrecht wil, moet eerst tot een minnelijke schikking komen met de ouders. Vaak slaagt Justitie er niet in om het omgangsrecht tussen grootouders en hun kleinkinderen te waarborgen. Grootouders beslissen dan vaak in het belang van hun kleinkind om geen verdere stappen te ondernemen, om geen extra partij te worden in het scheidingsproces. Bemiddeling is dan een waardevol middel om de communicatie weer te proberen te starten. De brochure 'Uit elkaar voor grootouders' is te koop via www.jongenvanzin.be of mail naar info@jongenvanzin.be.

Dit zegt onze deskundige
De laatste keer dat mijn zoon met zijn twee kindjes langskwam, had ik voor hen een stukje speelgoed gekocht. Toen ze er die avond mee thuiskwamen bij hun moeder, heeft ze 'die rommel' voor hun ogen in de vuilnisbak gekieperd', vertelt Josianne met een snik in de stem. Haar zoon en schoondochter zitten verwikkeld in een moeilijke scheiding, waarin de emoties hoog oplopen. 'Mijn zoon heeft geen mooie dingen gedaan, dat geef ik toe,' zegt ze, 'maar dat de schoondochter hem én mij wil straffen via de kinderen, vind ik niet kunnen.'

'Niet netjes, inderdaad, maar soms gaat het hard tegen hard', zegt Svenja Vergauwen, medewerkster van Jong & Van Zin. Zij maakte 'Uit elkaar voor grootouders', een brochure voor oma's en opa's van wie de kleinkinderen een scheiding meemaken en die zich afvragen waar zij als grootouder staan binnen dat proces. 'Enerzijds zijn er hun eigen emoties die ze een plaats moeten geven als het plaatje van het gelukkige gezin van hun kind uiteenspat', zegt Vergauwen. 'Soms komen ze nog uit een tijd waarin scheiden not done was en ook die gevoelens spelen mee. Anderzijds hebben ze de angst dat de breuk bij hun kleinkinderen misschien trauma's zal nalaten. Onderzoek bevestigt dat, maar spreekt het ook tegen. Alles hangt af van de manier waarop de scheiding gebeurt.'

Eiland van rust
'Mijn dochter is tijdens haar scheiding even opnieuw bij mij komen inwonen samen met haar zoontje', zegt Livia. 'Hij was toen zes en ik heb altijd een heel hechte band met hem gehad. Het vertellen dat zijn papa en mama uit elkaar gingen hebben mijn dochter en ik samen gedaan. We hebben op voorhand gezegd dat we geen leuk nieuws hadden, zo was hij al wat voorbereid. Dan hebben we uitgelegd dat mama en papa niet meer zo goed overeenkomen en dat dat de reden was van de vele ruzies. Mijn ex-schoonzoon is alcoholist en we hebben ook eerlijk benoemd dat dit heel moeilijk was voor z'n mama, zonder evenwel zijn papa met de vinger te wijzen. We zegden dat het een beetje was zoals ziek zijn. Mijn kleinzoon heeft er erg mee geworsteld, zijn papa was zijn held en hij heeft lang gehoopt dat het toch weer goed zou komen. We hebben zelfs hulp ingeroepen en in het centrum van psychotherapeute Lut Celie heeft hij het uiteindelijk een plaatsje kunnen geven. Als grootmoeder ben ik blij dat ik hem tijdens die moeilijke periode vooral rust heb kunnen geven. Bij mij was alles hetzelfde en herkenbaar, het was zijn rustplekje. Ik heb een goed contact met mijn ex-schoonzoon. Als ik hem zie, geven we elkaar nog steeds drie zoenen, dat doet mijn kleinzoon deugd.'

'Grootouders hebben heel erg het gevoel dat ze hun kleinkinderen willen helpen', bevestigt Svenja Vergauwen. 'Anderzijds kan er ook de angst zijn dat ze hen minder zullen zien. Als er hevige emoties spelen of als het om een vechtscheiding gaat, maken grootouders zich daar veel zorgen over. Wij horen soms van scholen dat grootouders aan het hekken komen staan om toch maar een glimp van hun kleinkind te kunnen opvangen.' Uit onderzoek blijkt dat kinderen van gescheiden koppels vaker geen contact hebben met één of meer grootouders dan kinderen binnen huwelijken. Vooral contact met de grootouders langs vaderskant dreigt verloren te gaan. Iets meer dan tien procent van de kinderen van gescheiden ouders heeft helemaal geen contact meer met de ouders van de vader. 'Als mensen uit elkaar gaan, denken ze eerst aan hun eigen emoties en belangen, en vervolgens aan die van hun kinderen', zegt Vergauwen. 'Grootouders worden soms vergeten, wat heel begrijpelijk is natuurlijk, maar het zet hen wel wat in de kou. Soms wordt heel snel beslist om de banden tussen grootouders en schoonkinderen te verbreken en eigenlijk is dat niet nodig. Soms gebeurt het zelfs dat de beide grootouderparen contact met elkaar opnemen en hun spijt over de beslissing van hun kinderen uitspreken. Als er grote ruzies bij komen kijken of als er overspel mee gemoeid is, ligt het moeilijker. Het is begrijpelijk dat ouders hun kind blijven steunen, ook al ligt het aan de basis van de scheiding of heeft het in hun ogen iets verkeerds gedaan.'

Onpartijdig
'Als grootouder moet je je ervoor behoeden om niet te veel in de emoties mee te gaan, hoe moeilijk ook. Ga niet mee in de strijd en blijf neutraal. Die onpartijdigheid van grootouders naar de kleinkinderen is ontzettend belangrijk. Op die manier kunnen ze juist een heel mooie rol opnemen en het kleinkind een eiland van rust bieden. Kinderen moeten door de scheiding van hun ouders veel veranderingen doorstaan. Ze verhuizen, of regels en afspraken lopen plots anders. Dan kan het heel goed zijn om te kunnen terugvallen op de grootouders: in hun huis staat alles nog op dezelfde plaats, ze eten nog steeds op hetzelfde uur. Het feit dat alles bij hen bij het oude gebleven is, biedt kleinkinderen structuur, houvast en een veilige haven.'

Door Sigyn Elst