Je lichaam spreekt duidelijke taal

doorRedactieop 10/09/2013

Gebaren, lichaamshoudingen, gelaatsuitdrukkingen, intonatie. Ze zeggen vaak meer dan woorden. Wie de lichaamstaal van anderen begrijpt en zich bewust is van zijn eigen lichaamstaal, kan daar absoluut zijn voordeel mee doen. Ook in werksituaties. Wij legden ons oor te luisteren én gaven onze ogen de kost bij een lichaamstaalexpert.

Je hebt het misschien al eens meegemaakt of je kan het je in ieder geval perfect voorstellen. Je staat in de file en onwillekeurig dwaalt je blik af naar het koppel in de auto naast je. Verstaan doe je hen uiteraard niet, maar aan hun lichaamstaal zie je duidelijk dat ze in een discussie verwikkeld zijn, misschien zelfs heftig ruzie maken. Hun woorden kan je er zo bij verzinnen: 'Waarom moest je ook deze route kiezen?' Of: 'Als jij deze ochtend niet zo lang voor de spiegel gestaan had, waren we de file voor geweest.' 'Als mensen met elkaar communiceren, dan doen ze dat met veel meer dan woorden alleen', weet lichaamstaalexpert, coach en trainer bij het Centrum voor Lichaamstaal Wim Meulders.

'Ook je intonatie, de gebaren die je maakt, je gelaatsuitdrukking, je houding, zeggen heel veel. Meer zelfs dan de woorden die je gebruikt.' Bovendien verloopt een belangrijk deel van die non-verbale communicatie spontaan en onbewust, waardoor faken heel moeilijk wordt. 'Met woorden de waarheid geweld aandoen is niet zo moeilijk, maar liegen met je lichaamstaal is een pak minder evident', zegt Wim Meulders. 'Door mensen goed te observeren kom je dan ook vaak veel meer te weten dan datgene dat ze met woorden prijsgeven. En door je bewust te worden van je eigen lichaamstaal, zal je beter gaan begrijpen hoe je op anderen overkomt.' Beweren dat je je medemens - en dus ook je baas of collega's - zou kunnen manipuleren door je lichaamstaal goed te beheersen gaat volgens Wim Meulders iets te ver. 'Dat lukt misschien tijdelijk, maar als je te veel faket, val je vroeg of laat door de mand. Maar sollicitaties, vergaderingen, presentaties of gewoon gesprekken onder collega's kunnen wel beïnvloed worden door de lichaamstaal van de gesprekspartners. In positieve en in negatieve zin. Door je goed te bedienen van je lichaamstaal kan je leren expressiever te worden, je woorden waar nodig kracht bij te zetten en daar kan je absoluut je voordeel mee doen.'

Solliciteren: niet alleen je cv telt
Je krijgt geen tweede kans om een eerste indruk te maken, zo luidt een bekende uitdrukking. En dat is o zo waar en in de context van sollicitatiegesprekken extreem belangrijk. 'Uiteraard gaat het tijdens jobinterviews niet allleen om de indruk die je maakt', benadrukt Wim Meulders. 'Ook de diploma's die je al dan niet op zak hebt, je ervaring, de vaardigheden waarover je beschikt... spelen een rol. Maar de impact van hoe je overkomt op de interviewer mag je niet onderschatten. Wie een sollicitatiegesprek rustig, zelfzeker en met de glimlach doorstaat heeft sowieso een flinke streep voor op zijn nerveuze, onzekere tegenkandidaten. Wie goed overkomt tijdens een jobinterview heeft gewoon veel meer kans om aangeworven te worden.' En daar komt lichaamstaal dus weer op de proppen. Makkelijker gezegd dan gedaan, zal je misschien denken, zelfzeker en rustig overkomen terwijl je vergaat van de zenuwen en best wel onder de indruk bent omdat je poten-tiële nieuwe baas tegenover je zit. Toch bestaan er eenvoudige middeltjes om je lichaamstaal een handje te helpen.

Sterker nog, door de juiste llchaamshouding kom je niet alleen zelfzekerder over, je wordt het ook echt, beklemtoont Wim Meulders: 'Uit onderzoek aan Harvard is gebleken dat een 'high power pose', een dominante positie met je benen en armen wijd, de voeten iets gespreid, de kin vooruit en je bovenlichaam mooi rechtop - denk Mega Mindy - iets doet met je hormoonspiegel. Door zo'n dominante houding aan te nemen vermindert namelijk je cortisolniveau - het stresshormoon - en stijgt je testosteronniveau. Bij een ondergeschikte, ineengedoken positie gebeurt het omgekeerde. In het eerste geval ga je je vanzelf zelfzekerder voelen - door de hogere testosteronspiegel - en zal je minder stress ervaren - door het lage cortisolniveau, iets wat tijdens een sollicitatiegesprek absoluut een voordeel is.' Loop je niet het risico arrogant over te komen als je je interviewer op een te zelfverzekerde manier tegemoet stapt? 'Absoluut', zegt Wim Meulders. 'Daarom mag je die high power pose niet aannemen wanneer hij of zij je ziet, maar neem je die houding aan vóór het gesprek, in je auto of in de toiletten bijvoorbeeld, gedurende minstens twee minuten. Je zal versteld staan van het effect.'

Als je je jobinterviewer ontmoet, is het volgens Meulders vooral belangrijk oogcontact te maken, te glimlachen en hem of haar een stevige - maar ook weer niet té stevige - handdruk te geven. En ook tijdens het gesprek heb je best voldoende aandacht voor je lichaamshouding. 'Zit mooi rechtop, met je voeten relaxed op de grond en liever niet onder je stoel, want dat komt erg onzeker over. Vermijd ook zenuwachtig wiebelen, krabben of aan je kleding frutselen. En voor de rest: blijf zoveel mogelijk jezelf, dan heb je het meeste kans op een job die ook echt bij je past.'

Teamspirit
Heb je het er goed vanaf gebracht tijdens de sollicitatierondes en word je uiteindelijk ook echt aangeworven, dan kom je op je nieuwe werkplek wellicht in een team terecht waar je liefst zo snel mogelijk echt deel van wil uitmaken. Ook daar kan lichaamstaal je bij helpen. Wim Meulders: 'Een glimlach, een aanraking - als die tenminste niet verkeerd geïnterpreteerd kan worden - oogcontact. Het zijn kleine dingen die je nieuwe collega's een positief signaal geven. Glimlachen doe je trouwens ook best aan de telefoon - met klanten of met collega's - want uit verschillende studies is gebleken dat je dan een veel positievere indruk maakt op de persoon aan de andere kant van de lijn. Wie in een commerciële functie werkt zou volgens onderzoek zelfs meer verkopen als hij met een glimlach aan de telefoon zit dan zijn niet-glimlachende collega's.'

De situatie bij uitstek waarin volgens Meulders gigantisch veel gecommuniceerd wordt via lichaamstaal zijn vergaderingen. 'Wie graag wat bijleert over lichaamstaal geeft tijdens zo'n vergadering zijn ogen maar beter goed de kost', vindt Wim Meulders. 'Vooral micro-expressies - minuscule bewegingen in het gezicht die onderliggende emoties verraden - zeggen ontzettend veel. Zie je een collega één wenkbrauw optrekken, dan verraadt dat ongeloof. En de gesprekspartner die amper met zijn ogen knippert is niet echt aan het luisteren of vertelt een voorgekauwd verhaal. Wil je weten of je collega's het grapje dat verteld wordt ook echt grappig vinden, let dan goed op hun ogen: als ze écht lachen, lachen de kleine spieren rond hun ogen mee en verschijnen er lachrimpeltjes.' Naast micro-expressies geven ook houdingen en andere gebaren heel wat prijs over de diepste gedachten van je collega's. Zie je plots iemand achteruit gaan leunen met de armen over elkaar, dan is hij het vast niet eens met degene die aan het woord is, wil hij afstand nemen. De collega die voortdurend zit te knikken is dan weer aandachtig aan het luisteren, terwijl degene die zijn hoofd ondersteunt zich verveelt of gewoon ongeïnteresseerd is. 'Al kan het natuurlijk ook gewoon zijn dat die laatste de voorbije nacht te weinig geslapen heeft en gewoon moe is', beklemtoont Meulders. 'Lichaamstaal mag dan extra informatie opleveren, ze is niet altijd eenduidig en kan nooit los van de context geïnterpreteerd worden. Het is aangetoond dat mensen die liegen nogal eens hun neus aanraken, maar dat iemand zijn neus aanraakt, betekent niet noodzakelijk dat hij liegt, misschien heeft hij gewoon jeuk.'

Zie je een gebaar waarvan je haarfijn aanvoelt dat het iets betekent, maar heb je geen idee wat, dan adviseert Wim Meulders je het gebaar zelf eens te maken. Wim Meulders: 'Je zal dan meestal spontaan wel aanvoelen wat de onderliggende betekenis is, zodat je het een volgende keer dat iemand het gebruikt, correct kan interpreteren.'

Op gesprek bij de baas
Evaluatiegesprekken, onderhandelen over een nieuw project, opslag gaan vragen. Ook in contacten met je baas kan het heel zinvol zijn even stil te staan bij je eigen lichaamstaal en die van je leidinggevende goed te observeren, meent Wim Meulders. 'De eerste vraag die je je zou moeten stellen is: wat wil ik met dit gesprek bereiken? Wil je koste wat het kost jouw standpunt doorduwen, dan kan een dominante, zelfverzekerde lichaamstaal van pas komen, maar dat gaat dan misschien wel ten koste van de goede verstandhouding. Met een open houding - oogcontact, open handpalmen, instemmend knikken, glimlachen - bereik je vaak veel meer.' Maar als je weet dat er heikele kwesties besproken zullen worden en dat je stevig in je schoenen zal moeten staan kan je, net als bij een sollicitatie, wel je voordeel doen met vooraf een high power pose aan te nemen, adviseert Meulders. 'De kans dat je je laat overtroeven door je baas of dat hij je met een kluitje in het riet stuurt, is dan veel kleiner.' Verder raadt Meulders aan vooral zo authentiek mogelijk te zijn. 'Je kan proberen je baas om de tuin te leiden met behulp van lichaamstaal, maar vroeg of laat wreekt zich dat toch. Eerlijk duurt het langst. Dat geldt niet alleen voor wat je met woorden zegt, maar zeker ook voor lichaamstaal.'

20 x lichaamstaal lezen en begrijpen
- De enkels kruisen: defensiviteit, iets verbergen
- De handdruk met beide handen (waarbij je linkerhand de onderarm aanraakt van degene die je de hand schudt): vertrouwen, warme gevoelens
- De ogen sluiten en het hoofd naar achter laten hellen: afstand nemen, superioriteit
- Eén wenkbrauw optrekken: ongeloof
- Gekruiste armen: negatieve of defensieve instelling
- Handbewegingen ter hoogte van de mond: versterken van de woorden
- Handen achter het hoofd: arrogantie, ik weet het beter
- Handen op de heupen: klaar voor actie
- Handpalmen naar beneden richten: dominantie
- Het hoofd ondersteunen: verveling, geen interesse
- Het hoofd opzij laten hellen: kwetsbaarheid, interesse, begrip
- Hoofdknikken: luisteren, aandacht geven
- Krabben op het hoofd: met de rechterhand = gebrek aan kennis, hulp nodig, met de linkerhand = onzekerheid
- Lichaam naar voren: interesse, iemand is klaar voor confrontatie
- Lichaamstaal spiegelen: goedkeuring, gelijkaardige mening
- Oogleden omlaag richten en wijsvinger bij de mond houden: niet storen, er wordt een beslissing genomen
- Open handpalmen: openheid, eerlijkheid
- Over de kin wrijven: nadenken, beoordelen (naar boven of onder eerder negatief, opzij eerder positief)
- Samengeperste lippen: gebrek aan acceptatie, iets niet willen vertellen
- Voorwerpen of vingers in de mond: onzekerheid, nood aan veiligheid

Bron: 'Lichaamstaal', Patryk Wezowski en Kasia Wezowski (Lannoo Campus, € 24,99)

Door Veerle Maes
Goed Gevoel, juni 2013