Last van haaruitval? Zo pak je het aan!

doorRedactieop 23/11/2011

Volgens studies kampt één op de drie vrouwen met abnormale haaruitval, na de menopauze stijgt dit cijfer zelfs tot één op de twee. Moeten vrouwen zich hierbij neerleggen? Gelukkig niet.

In de dierenwereld zijn het de mannetjes die uitgedost met prachtige veren en vachten vrouwtjes naar zich toe lokken. Bij de mens geldt echter net het omgekeerde: vrouwen verzorgen hun haar tot in de puntjes omdat hun lokken zo'n belangrijk deel uitmaken van hun aantrekkelijkheid. En als die haardos aangetast wordt, krijgt het zelfvertrouwen een deuk, zo getuigt ook Helena (32). 'In augustus vorig jaar wees mijn man me erop dat ik veel haar verloor.

Omdat het probleem maar bleef verergeren, ben ik naar de dermatoloog gestapt. Zij vermoedde meteen dat mijn haaruitval aan stress te wijten was, maar om zeker te zijn dat me niets anders mankeerde, heeft ze me helemaal onderzocht: vitaminen, mineralen, hormonen, schildklier, lever, nieren, galblaas, alles werd nagekeken. Volgens de testresultaten scheelde er niets met me; de oorzaak was dus stress.

Veel vrouwen kampen met stressgerelateerde haaruitval, maar niemand praat erover, het is niet sexy. Als je als vrouw je haar begint te verliezen, slaat de paniek toe, je haar maakt deel uit van je vrouwelijkheid. De dokter zei dat ik meer moest ontspannen, maar hoe kon ik ontspannen, ik werd kaal? Ik dacht echt dat ik een pruik nodig zou hebben en had ook al nagedacht over hoofdbanden, tulbanden, hoedjes... Terwijl de dokter dat absoluut niet nodig vond. Niemand zag ook dat ik haar verloor, ik had geen kale plekken. Maar als ik met m'n hand door mijn haar ging, had ik wel dertig haren vast. En op mijn blote armen voelde ik de haren naar beneden glijden. Met mijn man sprak ik niet meer over mijn probleem, want dan zou ik het nog prominenter aanwezig maken in mijn leven. Ik mocht er niet te veel aan denken.

Uiteindelijk heb ik honderden euro's uitgegeven aan voedingssupplementen en ampullen; de dermatoloog raadde me aan mijn hoofd driemaal per week te behandelen, maar ik deed het elke dag. En na Nieuwjaar merkte ik dat de haaruitval gestopt was. Ik kan je niet zeggen hoe blij ik toen was. Als ik me nu over iets opjaag, waarschuw ik mezelf: denk aan je haar!'

Hoe groeit haar?
Wanneer een mens gevormd wordt, krijgt hij of zij een aantal haarzakjes cadeau, legt dermatoloog Véronique Meuleman uit. 'Tussen de twee en de vijf miljoen voor het lichaam, een miljoen in het hoofd/halsgebied en gemiddeld honderdduizend op het hoofd. En dat is het. Er komen er tijdens ons leven geen meer bij en er verdwijnen er ook geen.'

Uit die haarzakjes groeien hoofdharen aan een snelheid van 0,3 mm per dag, dat is ongeveer een centimeter per maand. Na drie tot zeven jaar, afhankelijk van mens tot mens, wordt het groeiproces tot stilstand gebracht. Die afsluitfase is tegelijk een overgangsfase, want er begint meteen een nieuw haartje te groeien dat het oude naar buiten duwt; zo hebben we altijd evenveel haar. Als alles tenminste goed gaat...

Twee haarfamilies
De haarzakjes op ons hoofd kunnen we opdelen in twee families. De ene familie, genesteld in de nek en bij mannen ook vaak boven de oren, kan geen genetische fout bevatten en reageert bijgevolg niet op hormonen. De andere familie, gevestigd bovenop het hoofd, kan wel een genetische fout in zich dragen en daardoor wel verkeerd reageren op mannelijk hormoon.

Dokter Véronique Meuleman legt uit: 'Als je mannelijk hormoon aan een haarzakje geeft, produceert dat zakje normaal gezien meer haar. De haarzakjes uit de tweede familie doen net het omgekeerde: onder invloed van mannelijk hormoon verkorten ze de groeicyclus, waardoor het haartje te snel uitvalt. De haarzakjes produceren nog wel een nieuw haartje, maar doordat ze krimpen wordt dat haartje bij elke cyclus korter en fijner.' En zo verschijnen de typische donshaartjes die je op kale plekken ziet opduiken. Eén op de drie vrouwen is erfelijk belast met dit soort hormoongevoelige haarzakjes.

Wanneer is haaruitval abnormaal?
Iedereen verliest haar. Zwangere vrouwen zijn een uitzondering, omdat bij hen de haargroeicyclus de hele zwangerschap lang blijft draaien. Maar niet-zwangere mensen kunnen elke dag vijftig tot zeventig verloren haren vinden. Bij een wasbeurt zelfs tweehonderd. Je kan deze haren zelf bij elkaar rapen en beginnen te tellen. Of je kan een trichogram of trektest laten uitvoeren, dat is een objectieve test die je precies vertelt of je haaruitval al dan niet normaal is.

Dokter Meuleman legt uit hoe zo'n test verloopt: 'Met een tangetje trekt de arts een vijftigtal haren van het hoofd, op twee verschillende plekken: vooraan en achteraan. Dat gaat zo snel dat je het nauwelijks voelt, je ziet helemaal niet dat er haren ontbreken en aangezien de wortel intact blijft, groeien de uitgetrokken haren ook terug.' De haren uit beide stalen worden onder de microscoop bestudeerd. Afhankelijk van de hoeveelheid haren met verstoorde groei die de arts in één of in beide stalen ontdekt, kan de dermatoloog bepalen met welke soort haarverlies je kampt:

- een minderheid van de vrouwen vertoont een diffuus haarverliespatroon, dus over het hele hoofd. Deze vorm van haarverlies wordt doorgaans veroorzaakt door medicatie, een ziekte, schildklierproblemen, stress, voedingstekorten...
- de overgrote meerderheid worstelt echter met female pattern hairloss. Hierbij dunt het haar, bovenaan het hoofd en opzij, langzaam uit, terwijl de nekstreek gevrijwaard wordt. Dit probleem heeft een hormonale oorzaak.

De grootste boosdoener
De grootste boosdoener in het verhaal over haarverlies is dus mannelijk hormoon. Man of vrouw, we maken allemaal mannelijk hormoon aan. De haarzakjes die tot de familie met een genetische fout behoren, worden sowieso gevoeliger voor dat hormoon naarmate we ouder worden. Maar er zijn factoren die een schepje bovenop deze extra gevoeligheid doen, legt dokter Meuleman uit:

- 'Na de menopauze vallen vrouwelijke hormonen weg, waardoor de mannelijke hormonen een relatief overwicht krijgen. Na de menopauze hebben dan ook meer vrouwen last van haaruitval: één op de twee.'
- 'Sommige vrouwen nemen een contraceptieve pil met mannelijk hormoon in.'
- 'Door de aandoening polycystisch ovariumsyndroom (PCOS) worden op de eierstokken cysten aangemaakt, gevuld met een onrijpe eicel. De eitjes die niet springen maken mannelijk hormoon aan. Vrouwen met PCOS vertonen behalve haaruitval ook de symptomen acne en overbeharing in het gelaat.'
- 'Onder stress produceert de bijnier meer voorlopers van mannelijk hormoon. Dat kan al voldoende zijn om de haargroei te ontwrichten. Natuurlijk weet je bij deze factor dikwijls niet wat de kip of het ei is: is je haaruitval een gevolg van stress, of heb je stress omdat je haar uitvalt?'

Ook een seizoensgebonden kwaal?
Het is een fabeltje dat we meer haar verliezen bij het wisselen van de seizoenen. Maar de zomer beïnvloedt onze haargroeicyclus wel degelijk. In augustus en september is haaruitval het grootst. Hier zijn twee redenen voor: de toename van daglicht en de temperatuurstijging.

Dokter Meuleman: 'In juni ontvangen we het meeste daglicht, waardoor er in ons lichaam lichte hormonale veranderingen ontstaan en de haargroeicyclus vroeger afgesloten wordt. Maar dat merk je - door het trage groeiproces van een haar - pas weken later. Bovendien probeert ons lichaam tijdens erg warme periodes ook warmte los te laten door haartjes te verliezen. Net zoals dieren ruien in de zomer.'

Opgepast met extensions!
Extensions lijken de ideale oplossing voor een uitdunnende haardos: de kapper weeft tussen je bestaande haren simpelweg nieuwe lokken en na enkele uren wandel je met een weelderige coupe weer naar buiten. Helaas doet deze oplossing op termijn meer kwaad dan goed, waarschuwt dermatoloog Meuleman.

'Extensions veroorzaken een voortdurende stress aan de haarwortel. Als je een haargroeiprobleem hebt, is die al verzwakt en door de extra stress gaat hij z'n cyclus afsluiten. Dit heet 'tractie alopecie', een probleem dat vroeger vaak opdook bij nonnetjes, die hun kapjes vastklemden met speldjes. Nu zien we het nog steeds bij vrouwen met ingevlochten vlechtjes, dreadlocks of hoofddoeken die achteraan in een strakke dot samengebonden worden. Zelfs haarstukjes die met clips vastgepind worden kunnen ter hoogte van de hechtingspunten kale plekken veroorzaken.' Ironisch, aangezien die haarstukjes net verkocht worden als ultiem redmiddel om haargroeiproblemen te camoufleren.

Wat werkt wel?
Merk je dat je haaruitval langer dan drie maanden aanhoudt, dan is een bezoek aan de huisarts of dermatoloog een must. De dokter zal eerst allerlei factoren proberen te elimineren die haaruitval kunnen triggeren. Bijvoorbeeld:

- Lijd je aan stress?
- Neem je medicatie die de haargroei beïnvloedt? Cholesterolverlagers, middelen tegen hoge bloeddruk, pijnstillers, hormonale preparaten, ze kunnen allemaal een rol spelen.
- Heb je tekorten in je bloed? Een simpele bloedafname vertelt je arts of een tekort aan ijzer, zink of vitamine B12 aan de basis van je probleem ligt.
- Functioneert je schildklier goed? Een schildklierprobleem leidt al snel tot een hormonaal probleem, dat dan weer haargroeistoornissen kan veroorzaken.

Bovenstaande problemen oplossen kan soms al voldoende zijn om haaruitval te stoppen. Is jouw haaruitval echter niet te wijten aan een van deze factoren, maar wel aan die genetisch bepaalde overgevoeligheid voor mannelijk hormoon? Ook dan is je probleem oplosbaar. Minstens gedeeltelijk. Bijvoorbeeld met het oorspronkelijk bloeddrukverlagende middel Minoxidil.

- Minoxidil werd in de jaren '80 gebruikt om de bloeddruk te verlagen. Patiënten die het product innamen, stelden een wel erg vervelend neveneffect vast: overbeharing op het gelaat en het lichaam. Minoxidil blokkeert immers het uitvalsignaal en rekt de groeicyclus. Wetenschappers goten de stof daarom in een lotion die je op de hoofdhuid aanbrengt en je haardos na verloop van tijd met maar liefst een derde kan verdikken. Enige voorwaarden: je moet de lotion dagelijks op je hoofdhuid aanbrengen, en de dosis minoxidil moet hoog genoeg zijn. Een werkzame versie met twee procent minoxidil kan je vrij kopen bij de apotheek, voor de versie met vijf procent heb je een voorschrift van de arts nodig.

- Je kan de kwalijke invloed van mannelijk hormoon ook remmen met hormoonpreparaten. Contraceptieve pillen zoals Diane of Yasmine hebben dit effect, maar vrouwen die geen anticonceptiepil willen of nodig hebben, kunnen het hormoonpreparaat ook apart nemen. Voor vrouwen die zwanger willen worden is deze behandeling niet geschikt.

- Finasteride, tenslotte, is een oraal middel dat prostaatveroudering tegengaat. Maar ook dit middel, dat enkel op voorschrift verkrijgbaar is en door de apotheker bereid moet worden, heeft een welgekomen positieve bijwerking: het stopt haaruitval en doet een aardig percentage van de haren weer groeien.

Voor deze behandelingen geldt wel dat ze betere resultaten bereiken als je er vroeg genoeg mee begint. Aarzel dus niet te lang om met je probleem naar de arts te stappen: als je haarverlies langer dan drie maanden aanhoudt, op je hoofdhuid ronde kale plekken verschijnen of je haarverlies gepaard gaat met afwijkingen op de hoofdhuid (puistjes, extreme jeuk, rode vlekken, schilfers), is het tijd om in te grijpen.

Shampoo tegen haaruitval?
En wat met alle shampoos, voedingssupplementen, haarlotions en de daarbij horende beloftes waarmee winkelrekken uitpuilen? Ze beweren alleszins dat ze haaruitval tegengaan, of het haar op z'n minst steviger maken. Een belofte die waargemaakt kan worden? Dokter Meuleman: 'Sommige vrij verkrijgbare producten gebruiken een afgeleide van de minoxidilmolecule. Maar het werd nooit bewezen dat deze beter werken dan minoxidil.'

En mogen we vertrouwen op de talloze voedingssupplementen die ons haarprobleem van binnenuit willen vloeren? 'Als ze vitamine B, ijzer of zink bevatten, kunnen deze supplementen de kwaliteit van het haar beïnvloeden en de groei bevorderen. Maar ze doen niets aan de oorzaak van het probleem. Ze werken niet remediërend, enkel ondersteunend.'

Transplantaties: het ultieme redmiddel?
Heeft je haargroeiprobleem geleid tot kaalheid en valt je haar niet verder uit, dan is een transplantatie een goede oplossing, zo meent dokter Véronique Meuleman. 'Op je achterhoofd, waar haartjes nooit hormonaalgevoelig zijn, wordt een stuk huid weggehaald; dit gebeurt onder lokale verdoving. Uit die huid worden één per één haartjes geoogst die vervolgens weer ingeplant worden in gecreëerde wondjes tussen bestaande haren. Bij een volgende cyclus zullen die haartjes weer normaal groeien.' Let wel: je kan geen haren van een andere persoon of kunstharen inplanten, want het lichaam herkent deze als vreemde materie en zal ze dan ook onverbiddelijk afstoten.

Toekomstmuziek
Er zijn dus al heel wat oplossingen voorhanden die haaruitval kunnen camoufleren, beperken of zelfs omkeren. Maar zou het niet fantastisch zijn mochten we onze eigen hoofdharen ook simpelweg kunnen klonen en daarna laten inplanten op kale plekken? Of zelfs op niet-kale plekken, gewoon om een nog vollere haardos te creëren? De wetenschap werkt alvast hard aan deze techniek.

Dokter Meuleman: 'Dat zal de toekomst worden. We oogsten een aantal haartjes, daaruit halen we de orkestrerende cellen die we vervolgens opnieuw op de huid inplanten waardoor er nieuwe haarvorming ontstaat. Bij dieren lukt dit procedé al goed: als je bindweefselcellen van een kip inplant in het oor van een konijn, zal dat konijn pluimen krijgen. Maar bij mensen ligt het iets ingewikkelder. Een haarcel laten groeien in een potje is niet zo moeilijk. Maar zo'n haartje moet ook de juiste structuur hebben en het juiste gedrag vertonen opdat het kan groeien op de huid.' En de wetenschap is er vooralsnog niet in geslaagd om dat te realiseren, maar boekt wel steeds meer vooruitgang.

Supplementen
- Densi-Recharge, voller makend voedingssupplement tegen haaruitval (€ 28 voor 18 tabletten en 18 capsules) Kérastase Nutrients. Bij de kapper.
- Haarvolume, een voedingssupplement tegen haaruitval en voor meer volume, met de antioxidant taurine, catechines uit groene thee en druiven, en zink (€ 24,78 voor 60 tabletten) Inneov. Bij de apotheek.
- Hair Care Vita Haar, geeft het haar meer volume en bevordert de algemene gezondheid van het haar en de nagels (€ 33,40 voor 120 tabletten) Omnivit. Bij de apotheek.
- Keratine Forte, verstevigt het haar, vergroot het volume en de glans en geeft meer souplesse aan het haar (€ 29,50 voor 40 gelules) Biocyte. Bij de apotheek.
- Haarversterker met koper en natuurlijke cystine (€ 20,75 voor 60 tabletten) Oenobiol. Bij de apotheek.

Lotions
- Neoxidil 2%, bevat de stof minoxidil (€ 27,27) Galderma. Bij de apotheek.
- Intensieve kuur tegen haaruitval met aminexil (€ 42 voor 10 ampullen) Kérastase. Bij de kapper.
- Intra Force Hair Advance, werkt vroegtijdig haarverlies tegen en helpt de haardensiteit verbeteren (€ 46,07 voor 10 ampullen) Redken. Bij de kapper.
- Dercos Aminexil Pro, een drievoudige werking tegen haaruitval (€ 54,50 voor 18 ampullen) Vichy. Bij de apotheek.

Door Ann Willems
Goed Gevoel, november 2011